KYRA BOSMA
De Haagse Hogeschool, 18091563,
SW4VTE-2, Autismecentrum de Basis,
Beroepsvraagstuk, jaar 4
DE ESSENTIE VAN
AUTSIME
Hoe herken en begeleid je over- en/of onderprikkeling bij jeugdigen met ASS en aanverwante
stoornissen?
0
De essentie van autisme.
, De essentie van autisme.
Hoe herken en begeleid je over- en onderprikkeling bij jeugdigen met ASS en aanverwante stoornissen?
Auteur: K.E. Bosma
Studentennummer: 18091563
Emailadres:
Opleiding: Social Work
Organisatie: De Haagse Hogeschool
Studieloopbaan begeleider: Mike Ekelschot
Beroepsvraagstuk begeleider: Mark Eversteijn
Organisatie stage: Autismecentrum de Basis
Afstudeerperiode: 6 september 2021 – 1 juli 2022
18 oktober 2021, Alphen aan den Rijn
1
De essentie van autisme.
,Voorwoord
Voor u ligt mijn verantwoordingsverslag over het onderwerp: “Wat te doen bij onder- en
overprikkeling bij jeugdigen met autismespectrumstoornis en aanverwante stoornissen? “.
In 2015 ben ik begonnen aan de opleiding tot onderwijsassistent. Ik dacht dat mijn interesse lag bij
het lesgeven aan kinderen op de basisschool. Na één jaar kwam ik erachter dat ik, in plaats van
regulier onderwijs, mijzelf wilde specialiseren en ben ik tijdens mijn tweede leerjaar terecht gekomen
bij het speciaal onderwijs. Hier zat een jongetje met ASS in mijn klas. Dit was het meest vrolijke, lieve
en grappigste jongetje dat ik ontmoet had. Hij werd vaak verkeerd begrepen en kon niet de juiste
hulp op deze school ontvangen die hij nodig had. Sinds deze stage is mijn interesse in de doelgroep
van jeugdige met ASS en aanverwante stoornissen gegroeid. Na zelf ook de diagnose ASS te hebben
gekregen tijdens mijn MBO-studie, koos ik ervoor om naar de Haagse Hogeschool te gaan om de
opleiding Social Work te volgen met als voornaamste reden voor deze doelgroep het verschil te
kunnen maken.
Deze wens heb ik kunnen vervullen in mijn tweede stageperiode in leerjaar twee van mijn opleiding
Social Work. Tijdens deze stageperiode ben ik werkzaam geweest bij mboRijnland in de schakelklas.
Gedurende deze periode heb ik een halfjaar begeleiding mogen geven aan jongeren met ASS. In dit
jaar heb ik veel geleerd over de doelgroep, maar ook over de theoretische en neurologische kant van
de diagnose ASS. Nu, in dit leerjaar, leerjaar 4, heb ik mijn werkplezier kunnen voortzetten bij
Autismecentrum de Basis. Tijdens deze stage heb ik mijn beroepsproduct zoals deze nu voor u ligt
kunnen ontwikkelen. In de praktijk blijft het een uitdaging om de juiste gedragingen van de jeugdigen
te schalen onder over- en/of onderprikkeling. Deze waarneming was een signaal die ik bij beide
stages en in mijn persoonlijke omgeving geconstateerd hebt.
Ik heb verder onderzoek naar dit onderwerp gedaan en het was opvallend dat er bijzonder weinig
literatuur of documentatie te vinden is over het onderwerp over-en of onderprikkeling en dat de
kennis over het aanbieden van juiste interventies schaars is.
Voor mijn beroepsvraagstuk was het voor mij juist interessant om te onderzoeken of hier een middel
voor ontwikkeld kon worden welke inzetbaar kan zijn in de praktijk. Dit is niet alleen in het voordeel
van de jeugdige, maar ook voor de begeleiders van de doelgroep. Ik ben dan ook trots op het
eindresultaat. Ik ben van mening dat het een middel is geworden waar beide partijen en andere
belanghebbenden daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. Het is een algemeen middel waarbij een
verdiepende laag is ingebouwd om maatwerk aan iedere jeugdige te kunnen leveren en tevens ook
duurzaam ingezet kan worden.
Ik heb met veel plezier aan het middel en het verslag gewerkt. Dit heb ik voornamelijk kunnen doen
met de begeleiding van diverse collega’s en docenten. Ik zou daarom ook graag de volgende mensen
willen bedanken: als eerste wil ik Mark Eversteijn bedanken voor de heldere begeleiding en
verdiepende lessen. De collega’s van Autismecentrum de Basis, die mij hebben begeleid en altijd
open stonden voor vragen. De gedragstherapeut voor informatie over methodieken en handelingen,
de verschillende ervaringsdeskundigen die verdieping hebben aangebracht door een breder
perspectief te leveren aan mijn verslag, de kinderfysiotherapeut die mij heeft geholpen bij het
ontwikkelen van het middel, de orthopedagoog die ik heb mogen spreken over de ervaringen met
het begeleiden van jeugdigen met sensorische prikkelverwerkingsproblematiek en als laatste Ellen de
Visser voor het uitvoeren van een spellingscheck op het verslag.
Kyra Bosma
Alphen aan den Rijn, 1 mei 2022
2
De essentie van autisme.
, Samenvatting
Kinderen met autisme hebben een andere prikkelverwerking dan mensen zonder autisme. Dit kan
resulteren in verschillende gedragingen die door het kind als belemmerend ervaren kunnen worden.
Ook kan het zijn dat bij over- of onderprikkeling het ontwikkelen van cruciale vaardigheden geen
doorgang meer vinden.
Het doel van dit beroepsvraagstuk is om over- en onderprikkeling herkenbaar te maken voor de
begeleiders en handvaten aan begeleiders kinderen in deze situatie te kunnen bieden.
Om dit te onderzoeken is de volgende hoofdvraag opgesteld: “wat te doen bij onder- en
overprikkeling bij jeugdigen met autismespectrumstoornis en aanverwante stoornissen?’’
Om antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag is er aan de hand van het Dubble Diamond model
onderzoek gedaan. Aan de hand van theorie wordt toelichting gegeven over wat over- en onder
prikkeling is. Er is een praktijkonderzoek afgenomen naar de huidige situatie op Autisme centrum De
Basis. Tevens is er gekeken naar de methodieken die aanwezig zijn op De Basis en hoe deze in zijn
werk gaan. Aansluitend is er gekeken naar de middelen die er momenteel op de markt zijn voor over-
en onder prikkeling en de theoretische ondersteuning hiervoor.
Op basis van de verworven kennis is er een ontwerp voor een middel uitgewerkt. Het middel wat
ontworpen is zijn verschillende prikkelkaarten, observatiekaarten, een onderzoek naar juiste
middelen en de aanschaf hiervan en een fysieke toolbox waar alle middelen overzichtelijk terug te
vinden zijn. Naast het middel ontwerpen is er ook onderzocht hoe het middel het beste in de praktijk
geïntroduceerd kan worden. Dit is gedaan door een theoretische informatieoverdracht met een
interactief element om het voor iedereen inzichtelijk te maken.
Bij evaluatie is er terugblik op het verloop van het onderzoek en ontwerp proces. Hierin wordt er
kritisch gekeken of het aangeboden middel werkbaar is en hoe de organisatie het middel heeft
ervaren.
3
De essentie van autisme.
De Haagse Hogeschool, 18091563,
SW4VTE-2, Autismecentrum de Basis,
Beroepsvraagstuk, jaar 4
DE ESSENTIE VAN
AUTSIME
Hoe herken en begeleid je over- en/of onderprikkeling bij jeugdigen met ASS en aanverwante
stoornissen?
0
De essentie van autisme.
, De essentie van autisme.
Hoe herken en begeleid je over- en onderprikkeling bij jeugdigen met ASS en aanverwante stoornissen?
Auteur: K.E. Bosma
Studentennummer: 18091563
Emailadres:
Opleiding: Social Work
Organisatie: De Haagse Hogeschool
Studieloopbaan begeleider: Mike Ekelschot
Beroepsvraagstuk begeleider: Mark Eversteijn
Organisatie stage: Autismecentrum de Basis
Afstudeerperiode: 6 september 2021 – 1 juli 2022
18 oktober 2021, Alphen aan den Rijn
1
De essentie van autisme.
,Voorwoord
Voor u ligt mijn verantwoordingsverslag over het onderwerp: “Wat te doen bij onder- en
overprikkeling bij jeugdigen met autismespectrumstoornis en aanverwante stoornissen? “.
In 2015 ben ik begonnen aan de opleiding tot onderwijsassistent. Ik dacht dat mijn interesse lag bij
het lesgeven aan kinderen op de basisschool. Na één jaar kwam ik erachter dat ik, in plaats van
regulier onderwijs, mijzelf wilde specialiseren en ben ik tijdens mijn tweede leerjaar terecht gekomen
bij het speciaal onderwijs. Hier zat een jongetje met ASS in mijn klas. Dit was het meest vrolijke, lieve
en grappigste jongetje dat ik ontmoet had. Hij werd vaak verkeerd begrepen en kon niet de juiste
hulp op deze school ontvangen die hij nodig had. Sinds deze stage is mijn interesse in de doelgroep
van jeugdige met ASS en aanverwante stoornissen gegroeid. Na zelf ook de diagnose ASS te hebben
gekregen tijdens mijn MBO-studie, koos ik ervoor om naar de Haagse Hogeschool te gaan om de
opleiding Social Work te volgen met als voornaamste reden voor deze doelgroep het verschil te
kunnen maken.
Deze wens heb ik kunnen vervullen in mijn tweede stageperiode in leerjaar twee van mijn opleiding
Social Work. Tijdens deze stageperiode ben ik werkzaam geweest bij mboRijnland in de schakelklas.
Gedurende deze periode heb ik een halfjaar begeleiding mogen geven aan jongeren met ASS. In dit
jaar heb ik veel geleerd over de doelgroep, maar ook over de theoretische en neurologische kant van
de diagnose ASS. Nu, in dit leerjaar, leerjaar 4, heb ik mijn werkplezier kunnen voortzetten bij
Autismecentrum de Basis. Tijdens deze stage heb ik mijn beroepsproduct zoals deze nu voor u ligt
kunnen ontwikkelen. In de praktijk blijft het een uitdaging om de juiste gedragingen van de jeugdigen
te schalen onder over- en/of onderprikkeling. Deze waarneming was een signaal die ik bij beide
stages en in mijn persoonlijke omgeving geconstateerd hebt.
Ik heb verder onderzoek naar dit onderwerp gedaan en het was opvallend dat er bijzonder weinig
literatuur of documentatie te vinden is over het onderwerp over-en of onderprikkeling en dat de
kennis over het aanbieden van juiste interventies schaars is.
Voor mijn beroepsvraagstuk was het voor mij juist interessant om te onderzoeken of hier een middel
voor ontwikkeld kon worden welke inzetbaar kan zijn in de praktijk. Dit is niet alleen in het voordeel
van de jeugdige, maar ook voor de begeleiders van de doelgroep. Ik ben dan ook trots op het
eindresultaat. Ik ben van mening dat het een middel is geworden waar beide partijen en andere
belanghebbenden daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. Het is een algemeen middel waarbij een
verdiepende laag is ingebouwd om maatwerk aan iedere jeugdige te kunnen leveren en tevens ook
duurzaam ingezet kan worden.
Ik heb met veel plezier aan het middel en het verslag gewerkt. Dit heb ik voornamelijk kunnen doen
met de begeleiding van diverse collega’s en docenten. Ik zou daarom ook graag de volgende mensen
willen bedanken: als eerste wil ik Mark Eversteijn bedanken voor de heldere begeleiding en
verdiepende lessen. De collega’s van Autismecentrum de Basis, die mij hebben begeleid en altijd
open stonden voor vragen. De gedragstherapeut voor informatie over methodieken en handelingen,
de verschillende ervaringsdeskundigen die verdieping hebben aangebracht door een breder
perspectief te leveren aan mijn verslag, de kinderfysiotherapeut die mij heeft geholpen bij het
ontwikkelen van het middel, de orthopedagoog die ik heb mogen spreken over de ervaringen met
het begeleiden van jeugdigen met sensorische prikkelverwerkingsproblematiek en als laatste Ellen de
Visser voor het uitvoeren van een spellingscheck op het verslag.
Kyra Bosma
Alphen aan den Rijn, 1 mei 2022
2
De essentie van autisme.
, Samenvatting
Kinderen met autisme hebben een andere prikkelverwerking dan mensen zonder autisme. Dit kan
resulteren in verschillende gedragingen die door het kind als belemmerend ervaren kunnen worden.
Ook kan het zijn dat bij over- of onderprikkeling het ontwikkelen van cruciale vaardigheden geen
doorgang meer vinden.
Het doel van dit beroepsvraagstuk is om over- en onderprikkeling herkenbaar te maken voor de
begeleiders en handvaten aan begeleiders kinderen in deze situatie te kunnen bieden.
Om dit te onderzoeken is de volgende hoofdvraag opgesteld: “wat te doen bij onder- en
overprikkeling bij jeugdigen met autismespectrumstoornis en aanverwante stoornissen?’’
Om antwoord te kunnen geven op de hoofdvraag is er aan de hand van het Dubble Diamond model
onderzoek gedaan. Aan de hand van theorie wordt toelichting gegeven over wat over- en onder
prikkeling is. Er is een praktijkonderzoek afgenomen naar de huidige situatie op Autisme centrum De
Basis. Tevens is er gekeken naar de methodieken die aanwezig zijn op De Basis en hoe deze in zijn
werk gaan. Aansluitend is er gekeken naar de middelen die er momenteel op de markt zijn voor over-
en onder prikkeling en de theoretische ondersteuning hiervoor.
Op basis van de verworven kennis is er een ontwerp voor een middel uitgewerkt. Het middel wat
ontworpen is zijn verschillende prikkelkaarten, observatiekaarten, een onderzoek naar juiste
middelen en de aanschaf hiervan en een fysieke toolbox waar alle middelen overzichtelijk terug te
vinden zijn. Naast het middel ontwerpen is er ook onderzocht hoe het middel het beste in de praktijk
geïntroduceerd kan worden. Dit is gedaan door een theoretische informatieoverdracht met een
interactief element om het voor iedereen inzichtelijk te maken.
Bij evaluatie is er terugblik op het verloop van het onderzoek en ontwerp proces. Hierin wordt er
kritisch gekeken of het aangeboden middel werkbaar is en hoe de organisatie het middel heeft
ervaren.
3
De essentie van autisme.
