Basiskennis deel 2b
Basiskennis van het beroep deel 2b
College 25: Voortplanting
Overzicht van voortplanting
Gonaden (voortplantingsorganen) → Testes bij de man, ovaria bij de vrouw
Gameten (voortplantingscellen) → Spermacellen bij de man, eicellen bij de vrouw
Bevruchting = versmelting van mannelijke met vrouwelijke voortplantingscel
Zygote → bevruchte eicel.
Voortplantingsorganen bij de man
• Testes
• Epididymis (bijbal)
• Ductus deferens (zaadleider)
• Ejaculatiekanaal
• Accessoire organen
o Zaadblaasjes
o Prostaatklier
o Cowperklier
• Zaadvocht
Testes
= primaire geslachtsorganen bij de man → Vorming van spermacellen
- Hangen in het scrotum (vlezige buidel)
- Scrotum hangt aan het perineum; twee holtes met elk 1 testes
- Scrotum bestaat uit een dunne huislaad die glad spierweefsel bevat –
rimpelige oppervlak van het scrotum
- M. cremaster tillen testes naar het lichaam toe.
- Testes is verpakt in een vezelig kapsel: tunica albuginea
- Tussenschotten (septa) verdelen de testes in lobjes
- Testiskanaaltjes in lobjes produceren spermacellen
- Interstitiële cellen omringen de testes kanaaltjes
o Produceren testosteron; vorming van sperma cellen bevorderen.
o Spermatogenese
- Testiskanaaltjes
o Bevatten spermatogonia. Deze cellen zijn als eerste belangrijk bij het ontstaan van
spermatogenese.
▪ Stamcellen voor spermatogenese
o Bevatten sertolicellen
▪ Steunen en bevorderen de spermatogenese
▪ Leveren voedingsstoffen
1
, Basiskennis deel 2b
Spermatogenese - Mitose, meiose en spermiogenese
Mitose
Somatische celdeling, uit de moedercel ontstaan twee identieke dochtercellen (diploïd), 46
chromosomen.
➢ Mitotische deling van spermatogonia (stamcellen)
➢ Gedurende het gehele volwassen leven
➢ Dochtercellen ontwikkelen zich tot spermatocyten
➢ Spermatocyten = 46 chromosomen
Meiose
➢ Speciale vorm van celdeling waarbij de gameten (geslachtscellen) worden gevormd
➢ Half zoveel chromosomen: 23
➢ = Spermatiden
Twee fasen: uit 1 dochtercel of spermatocyt worden 4 spermatiden gevormd met elk 23
chromosomen (haploïd).
Fase 1: Verdubbelt de primaire spermatocyt het aantal chromosomen tot 46 paar of 92
chromosomen (tetrade). Deze primaire spermatocyt deelt in twee secundaire spermatocyten
met elk 46 chromosomen.
Fase 2: 1 secundaire spermatocyt deelt in twee spermatiden met elk 23 chromosomen. Uit
twee secundaire spermatocyten ontstaan vier spermatiden met elk 23 chromosomen
(haploïd).
Spermiogenese
➢ Spermatiden rijpen uit tot spermacellen
Spermatogenese
Spermiogenese → elk spermatide rijpt uit tot een volwassen spermacel of
spermatozoon.
- Duur van de gehele spermatogenese is 9 weken
- Sertolicellen ondersteunen de spermatogenese
- Interstitiële cellen leveren testosteron
Spermacel
Kop
- Bevat celkern en chromosomen
- Uiteinde van de kop bevat het acrosoom
- Acrosoom bevat enzymen die noodzakelijk zijn voor de bevruchting
Middelste gedeelte
- Bevat alleen mitochondriën en leveren ATP voor de bewegelijkheid
van de staart
- Haalt energie uit de omgeving (vloeistof)
- Geen andere organellen.
Staart
- Zweept de spermacel voort
Het voortplantingsstelsel van de man
Meiose produceert gameten die de helft van het aantal chromosomen in lichaamscellen bevatten.
Voor elke cel die meiose ondergaat, produceren de testes vier spermacellen, terwijl de ovaria slecht
een eicel produceren.
2
, Basiskennis deel 2b
Epididymis – bijbal
• Spermacellen in de holte van testiskanaaltje zijn nog niet volledig uitgerijpt en zijn nog niet in
staat tot bevruchting.
• Spermacellen worden via vloeistofstromingen vanuit de testisholte naar de epididymis(bijbal)
gebracht.
• Langwerpige buis van 7 meter lang die gekronkeld en opgerold is.
• In de epididymis:
o Spermacellen uitrijpen
o Recyclingcentrum <> beschadigde spermacellen opruimen
o Aanpassen van de vloeistof in de testiskanaaltjes.
Epididymis voorkomt voortijdige capacitatie:
- Spermacellen die de testiskanaaltjes verlaten zijn nog onbeweeglijk.
- Spermacellen moeten capacitatie ondergaan om volledig functioneel te zijn
- Capacitatie vindt plaats:
o Spermacellen gemengd worden met klierproducten van de zaadblaasjes
o Spermacellen blootgesteld worden aan omstandigheden binnen de vrouwelijke
geslachtsorganen kunnen uiteindelijke de inwendige omstandigheden overleven.
Capacitatie mag alleen plaatsvinden als ze het vrouwelijke geslachtsorgaan binnendringen. Want
anders zouden de spermacellen al voortijdig cellen gaan bevruchten ter hoogte van het mannelijke
geslachtsapparaat.
Ductus deferens (zaadleider)
• Stijgt op in de buikholte binnen de zaadstreng.
• Zaadstreng is een koker van bind- en spierweefsel die
verbonden is met de testis.
• Twee zaadleiders lopen vanaf de testis in de buikholte,
richting de blaas naar de prostaatklier.
o Via peristaltische bewegingen bewegen spermacellen
en vloeistof door de zaadleiders
o De zaadleiders verenigen zich met de afvoerbuizen
van zaadblaasjes tot de ductus ejaculatorius
(ejaculatiekanaal).
o Ejaculatiekanalen lopen aan weerszijde door de gespierde wand van de prostaatklier
en monden samen uit in de urethra.
• Urethra
o Loopt van blaas naar uiteinde penis
o Kanaal voor urine en sperma.
De accessoire klieren – zaadblaasjes, prostaatklier en cowperklieren
Vloeistoffen die door de testis en de epididymis worden afgegeven vormen slechts 5% van het
uiteindelijke volume die de zaadcellen vervoeren en voeden. De overige 95% wordt geleverd via het
zaadvocht.
Primaire functies van deze klieren zijn:
1. Activeren van spermacellen
2. Leveren van voedingsstoffen om de beweeglijkheid te garanderen van spermacellen.
3. Vormen van peristaltische bewegingen die de spermacellen en vloeistoffen door de
afvoergangen van de mannelijke voorplantingsorganen voortstuwen.
4. Vormen van buffers die de zuren in de urethra van de man en de vagina neutraliseren.
3
, Basiskennis deel 2b
Zaadblaasjes
- Scheiden 60% van spermavolume af
- Scheiden fructose af om het sperma te voeden
- Scheiden prostaglandinen af die de contracties van gladspierweefsel bevorderen
- Scheiden fibrinogeen af om na de ejaculatie een stolsel te vormen in de vagina.
Prostaatklier
- Klein gespierd orgaan (4cm)
- Bevindt zich vlak onder de urineblaas
- Produceert en geeft een licht zuur klierproduct af
- Vormt ca 30% van het zaadvocht
- Bevat seminalplasmine: Antibioticum dat mogelijke infecties van de ureters van de man
tegengaat.
- De klierproducten van de prostaat worden via peristaltische bewegingen naar de urethra
gestuwd.
Cowperklieren
- Ronde structuren (10mm)
- Geven een dik, kleverig basisch slijm af
- Beschermen de spermacellen tegen het zure milieu van de urine (urinezuur)
- Geven glijmiddel af
Het voortplantingsstelsel van de man
Zaadvocht of semen
- Gemiddelde ejaculatie loost 2-5ml zaadvocht
- Wordt het ejaculate genoemd
- Bevat 20-50 miljoen spermacellen per ml.
- Samenstelling: 60% zaadblaasjes, 30% prostaatklier, 5% testis, 5% cowperklieren.
- Enzymen die:
o Slijm afbreken in de vagina
o Fungeren als antibioticum
o Sperma laten stollen in de vagina
o Sperma weer vloeibaar maken in de vagina
Penis
Buisvormig orgaan die bestaat uit:
- Wortel: verbinding met het lichaam
- Schacht: buisvormige orgaan dat uit erectiel weefsel
bestaat
- Glans: verbrede distale gedeelte rond de uitwendige
uitmonding van de urethra
De huid van de penis lijkt op het scrotum. De voorhuid van de penis of het preputium omgeeft de
uiteinde van de penis. Klieren in de voorhuid van de penis geven een wasachtige stof af het smegma.
Het smegma is een voedingsbron voor bacteriën.
De schacht bevat de zwellichamen:
- Erectiel weefsel bestaat uit een netwerk van bloedvaten
- Twee dorsale zwellichamen: corpora cavernosa
- Een ventraal zwellichaam: corpus spongiosum
- Erectie: verhoogde bloedtoevoer naar de zwellichamen
o Via de parasympathicus zal er een verhoogd stikstofoxide afgifte
plaatsvinden.
o Het gladde spierweefsel in de bloedvaten ontspant → Vasodilatatie
o Verhoogde doorbloeding en erectie van de penis.
4
Basiskennis van het beroep deel 2b
College 25: Voortplanting
Overzicht van voortplanting
Gonaden (voortplantingsorganen) → Testes bij de man, ovaria bij de vrouw
Gameten (voortplantingscellen) → Spermacellen bij de man, eicellen bij de vrouw
Bevruchting = versmelting van mannelijke met vrouwelijke voortplantingscel
Zygote → bevruchte eicel.
Voortplantingsorganen bij de man
• Testes
• Epididymis (bijbal)
• Ductus deferens (zaadleider)
• Ejaculatiekanaal
• Accessoire organen
o Zaadblaasjes
o Prostaatklier
o Cowperklier
• Zaadvocht
Testes
= primaire geslachtsorganen bij de man → Vorming van spermacellen
- Hangen in het scrotum (vlezige buidel)
- Scrotum hangt aan het perineum; twee holtes met elk 1 testes
- Scrotum bestaat uit een dunne huislaad die glad spierweefsel bevat –
rimpelige oppervlak van het scrotum
- M. cremaster tillen testes naar het lichaam toe.
- Testes is verpakt in een vezelig kapsel: tunica albuginea
- Tussenschotten (septa) verdelen de testes in lobjes
- Testiskanaaltjes in lobjes produceren spermacellen
- Interstitiële cellen omringen de testes kanaaltjes
o Produceren testosteron; vorming van sperma cellen bevorderen.
o Spermatogenese
- Testiskanaaltjes
o Bevatten spermatogonia. Deze cellen zijn als eerste belangrijk bij het ontstaan van
spermatogenese.
▪ Stamcellen voor spermatogenese
o Bevatten sertolicellen
▪ Steunen en bevorderen de spermatogenese
▪ Leveren voedingsstoffen
1
, Basiskennis deel 2b
Spermatogenese - Mitose, meiose en spermiogenese
Mitose
Somatische celdeling, uit de moedercel ontstaan twee identieke dochtercellen (diploïd), 46
chromosomen.
➢ Mitotische deling van spermatogonia (stamcellen)
➢ Gedurende het gehele volwassen leven
➢ Dochtercellen ontwikkelen zich tot spermatocyten
➢ Spermatocyten = 46 chromosomen
Meiose
➢ Speciale vorm van celdeling waarbij de gameten (geslachtscellen) worden gevormd
➢ Half zoveel chromosomen: 23
➢ = Spermatiden
Twee fasen: uit 1 dochtercel of spermatocyt worden 4 spermatiden gevormd met elk 23
chromosomen (haploïd).
Fase 1: Verdubbelt de primaire spermatocyt het aantal chromosomen tot 46 paar of 92
chromosomen (tetrade). Deze primaire spermatocyt deelt in twee secundaire spermatocyten
met elk 46 chromosomen.
Fase 2: 1 secundaire spermatocyt deelt in twee spermatiden met elk 23 chromosomen. Uit
twee secundaire spermatocyten ontstaan vier spermatiden met elk 23 chromosomen
(haploïd).
Spermiogenese
➢ Spermatiden rijpen uit tot spermacellen
Spermatogenese
Spermiogenese → elk spermatide rijpt uit tot een volwassen spermacel of
spermatozoon.
- Duur van de gehele spermatogenese is 9 weken
- Sertolicellen ondersteunen de spermatogenese
- Interstitiële cellen leveren testosteron
Spermacel
Kop
- Bevat celkern en chromosomen
- Uiteinde van de kop bevat het acrosoom
- Acrosoom bevat enzymen die noodzakelijk zijn voor de bevruchting
Middelste gedeelte
- Bevat alleen mitochondriën en leveren ATP voor de bewegelijkheid
van de staart
- Haalt energie uit de omgeving (vloeistof)
- Geen andere organellen.
Staart
- Zweept de spermacel voort
Het voortplantingsstelsel van de man
Meiose produceert gameten die de helft van het aantal chromosomen in lichaamscellen bevatten.
Voor elke cel die meiose ondergaat, produceren de testes vier spermacellen, terwijl de ovaria slecht
een eicel produceren.
2
, Basiskennis deel 2b
Epididymis – bijbal
• Spermacellen in de holte van testiskanaaltje zijn nog niet volledig uitgerijpt en zijn nog niet in
staat tot bevruchting.
• Spermacellen worden via vloeistofstromingen vanuit de testisholte naar de epididymis(bijbal)
gebracht.
• Langwerpige buis van 7 meter lang die gekronkeld en opgerold is.
• In de epididymis:
o Spermacellen uitrijpen
o Recyclingcentrum <> beschadigde spermacellen opruimen
o Aanpassen van de vloeistof in de testiskanaaltjes.
Epididymis voorkomt voortijdige capacitatie:
- Spermacellen die de testiskanaaltjes verlaten zijn nog onbeweeglijk.
- Spermacellen moeten capacitatie ondergaan om volledig functioneel te zijn
- Capacitatie vindt plaats:
o Spermacellen gemengd worden met klierproducten van de zaadblaasjes
o Spermacellen blootgesteld worden aan omstandigheden binnen de vrouwelijke
geslachtsorganen kunnen uiteindelijke de inwendige omstandigheden overleven.
Capacitatie mag alleen plaatsvinden als ze het vrouwelijke geslachtsorgaan binnendringen. Want
anders zouden de spermacellen al voortijdig cellen gaan bevruchten ter hoogte van het mannelijke
geslachtsapparaat.
Ductus deferens (zaadleider)
• Stijgt op in de buikholte binnen de zaadstreng.
• Zaadstreng is een koker van bind- en spierweefsel die
verbonden is met de testis.
• Twee zaadleiders lopen vanaf de testis in de buikholte,
richting de blaas naar de prostaatklier.
o Via peristaltische bewegingen bewegen spermacellen
en vloeistof door de zaadleiders
o De zaadleiders verenigen zich met de afvoerbuizen
van zaadblaasjes tot de ductus ejaculatorius
(ejaculatiekanaal).
o Ejaculatiekanalen lopen aan weerszijde door de gespierde wand van de prostaatklier
en monden samen uit in de urethra.
• Urethra
o Loopt van blaas naar uiteinde penis
o Kanaal voor urine en sperma.
De accessoire klieren – zaadblaasjes, prostaatklier en cowperklieren
Vloeistoffen die door de testis en de epididymis worden afgegeven vormen slechts 5% van het
uiteindelijke volume die de zaadcellen vervoeren en voeden. De overige 95% wordt geleverd via het
zaadvocht.
Primaire functies van deze klieren zijn:
1. Activeren van spermacellen
2. Leveren van voedingsstoffen om de beweeglijkheid te garanderen van spermacellen.
3. Vormen van peristaltische bewegingen die de spermacellen en vloeistoffen door de
afvoergangen van de mannelijke voorplantingsorganen voortstuwen.
4. Vormen van buffers die de zuren in de urethra van de man en de vagina neutraliseren.
3
, Basiskennis deel 2b
Zaadblaasjes
- Scheiden 60% van spermavolume af
- Scheiden fructose af om het sperma te voeden
- Scheiden prostaglandinen af die de contracties van gladspierweefsel bevorderen
- Scheiden fibrinogeen af om na de ejaculatie een stolsel te vormen in de vagina.
Prostaatklier
- Klein gespierd orgaan (4cm)
- Bevindt zich vlak onder de urineblaas
- Produceert en geeft een licht zuur klierproduct af
- Vormt ca 30% van het zaadvocht
- Bevat seminalplasmine: Antibioticum dat mogelijke infecties van de ureters van de man
tegengaat.
- De klierproducten van de prostaat worden via peristaltische bewegingen naar de urethra
gestuwd.
Cowperklieren
- Ronde structuren (10mm)
- Geven een dik, kleverig basisch slijm af
- Beschermen de spermacellen tegen het zure milieu van de urine (urinezuur)
- Geven glijmiddel af
Het voortplantingsstelsel van de man
Zaadvocht of semen
- Gemiddelde ejaculatie loost 2-5ml zaadvocht
- Wordt het ejaculate genoemd
- Bevat 20-50 miljoen spermacellen per ml.
- Samenstelling: 60% zaadblaasjes, 30% prostaatklier, 5% testis, 5% cowperklieren.
- Enzymen die:
o Slijm afbreken in de vagina
o Fungeren als antibioticum
o Sperma laten stollen in de vagina
o Sperma weer vloeibaar maken in de vagina
Penis
Buisvormig orgaan die bestaat uit:
- Wortel: verbinding met het lichaam
- Schacht: buisvormige orgaan dat uit erectiel weefsel
bestaat
- Glans: verbrede distale gedeelte rond de uitwendige
uitmonding van de urethra
De huid van de penis lijkt op het scrotum. De voorhuid van de penis of het preputium omgeeft de
uiteinde van de penis. Klieren in de voorhuid van de penis geven een wasachtige stof af het smegma.
Het smegma is een voedingsbron voor bacteriën.
De schacht bevat de zwellichamen:
- Erectiel weefsel bestaat uit een netwerk van bloedvaten
- Twee dorsale zwellichamen: corpora cavernosa
- Een ventraal zwellichaam: corpus spongiosum
- Erectie: verhoogde bloedtoevoer naar de zwellichamen
o Via de parasympathicus zal er een verhoogd stikstofoxide afgifte
plaatsvinden.
o Het gladde spierweefsel in de bloedvaten ontspant → Vasodilatatie
o Verhoogde doorbloeding en erectie van de penis.
4
