NLT - samenvatting Kernfusie en energieomzettingen

Maatschappijleer Samenvatting Verzorgingsstaat
 Verzorgingsstaat  de overheid bemoeit zich actief met de welvaart en welzijn van haar inwoners.
= gebaseerd op solidariteit en gelijke kansen.
 Welvaart = de mate waarin mensen over voldoende middelen beschikken om hun behoeften te
vervullen. (sociale zekerheid en geld)
 Welzijn  mate waarin mensen tevreden zijn over hun lichamelijke en geestelijke gezondheid.
(onderwijs en gezondheidszorg)
Om verzorgingsstaat te hebben  solidariteit (= in een groep/samenleving is er bereidheid om risico’s met
elkaar te delen). Hierbij heb je een collectief belang (als je iets overkomt ben je verzekerd doordat er een
gezamenlijk belang is waarbij gebruik wordt gemaakt van gezamenlijke voorzieningen  collectieve
goederen zoals dijken of het leger). Collectieve goederen zijn voor iedereen beschikbaar ook al betaal je er
niet voor. Deze voorzieningen kunnen leiden tot bewust passief gedrag  free riders (niet bijdragen maar
wel profiteren). De 4 functies van verzorgingsstaat:
1) Verzorgen: zorg, kraamhulp, verpleeghuizen etc. (eenzijdig: overheid verwacht geen
tegenprestatie).
2) Verzekeren: verzekerd tegen verlies van inkomen door ziekte, werkloos of arbeidsongeschiktheid.
 Bijv. AOW of kinderbijslag (tweezijdig: wel tegenprestatie zoals premie betalen voor als je been
breekt).
3) Verheffen: iedereen heeft kans om talenten te ontplooien en ontwikkelingen bijvoorbeeld onderwijs
en subsidiëren bibliotheek.  kansen bieden om sociale ongelijkheid te verkleinen.
4) Verbinden: onderlinge verbondenheid  sociale cohesie doordat mensen voor elkaar betalen en
afhankelijk zijn van elkaar. Overheidsbemoeienis zorgt ook voor verkleining sociale ongelijkheid. 
natievorming.
AOW  financiering met omslagstelsel (werkenden betalen in potje voor degene die nodig hebben), bij
AOW betalen dus werkenden voor 67plussers om die te verzorgen.
Sociale zekerheidsstelsel  verzekert mensen van een inkomen bij werkloosheid, ziekte, ouderdom of
arbeidsongeschiktheid (door sociale voorzieningen door belastinggeld).
Nederland is een sociale rechtsstaat (burgers hebben sociale grondrechten):
 Voldoende werkgelegenheid
 Bestaanszekerheid en spreiding welvaart
 Volksgezondheid (woongelegenheid, maatschappelijke ontwikkeling)
 Bewoonbaarheid van een land (bescherming milieu)
 Goed onderwijs
 Sollicitatieplicht (overheid inspannen om mensen aan werk te helpen, maar mensen moeten wel
actief solliciteren)
 Betalen van belasting en premies (AOW, basiszorgverzekering)
 Leerplicht
Verzorgingsstaat kan bijdragen aan meer collectieve welvaart door collectieve goederen beschikbaar te
stellen  verzekerd en kan meer in behoeften vervullen.
Planeconomie: (China)  centraal geleide economie
 Gelijkheid  Vaak mislukt (China, sovjet unie)
 Communistische staatsopvatting (de staat beslist totale verzorgingsstaat)
 Onderwijs goed, analfabetisme laag, arbeidsparticipatie hoog, geen particulieren
Vrijemarkteconomie: (VS)
 Individuele vrijheid (kapitalistisch)  minder bereidheid om risico’s te delen en weinig collectieve
voorzieningen  Risico van het delen i.p.v. delen van het risico
 Passieve overheid (planeconomie)
 Particuliere verzekeringen  Lage belasting maar hoge zorgkosten en hoge
1) Sociaaldemocratische verzorgingsstaat:onderwijskosten
= Scandinavische model

,  Gelijkheid met grote overheidsbemoeienis
 Flexibele arbeidsmarkt korte werkloosheid
 Uitgebreid verlof en hoge uitkering (sociale zekerheid)
 Hoge collectieve lasten maar wel hoge arbeidsparticipatie
2) Liberale verzorgingsstaat: = Angelsaksische model (VS, VK)
 Passieve overheid maar actieve markt
 Weinig sociale zekerheid en sociale voorzieningen
 Liberale waarde (eigen verantwoordelijkheid, vrijheid, particulieren)
 Loonvorming wordt door markt bepaald
 Gezondheidszorg en onderwijs op eigen verantwoordelijkheid
 Weinig belasting en premies maar geen sociale zekerheid
3) Corporatistische verzorgingsstaat:
 Mengeling van Sociaaldemocratisch en Liberale
 Goede samenwerking tussen werknemers, werkgevers en overheid
 Sociale zekerheid goed
 Werknemers beschermd tegen ziekte of ontslag
 Pensioneringpremies
 Bescherming van gezin (kinderbijslag)
Nederland  tot 1960: corporatistische staat, 1970: door afspraken sociale partners uitdijing
verzorgingsstaat. Door hoge kosten inkrimping voorzieningen. Collectieve voorzieningen (spoorwegen)
worden geprivatiseerd (door particulieren overgenomen).
Nachtwakersstaat: staat waarin de overheid zich vooral beperkt tot het handhaven van de openbare orde
en veiligheid. NL was in de 19e eeuw gebaseerd op het vrijemarktprincipe, zwakkeren waren afhankelijk
van liefdadigheid van bijv. de kerk.

1854 Armenwet Mensen die hulp nodig hadden en dit niet kregen van de kerk krijgen steun
van de overheid.

1874 Kinderwetje van Verbood kinderarbeid
Van Houten

1895 Veiligheidswet Bescherming van iedereen die verbleef in een fabriek of werkplaats
(werktuig of oven)

1901 Ongevallenwet Eerste sociale-verzekeringswet  verzekerd tegen financiële gevolgen van
een bedrijfsongeval

1901 Woningwet Woningbouwverenigingen konden met overheidssteun arbeiderswoningen
bouwen. Slechte en ongezonde woningen werden onmogelijk gemaakt en
bouw van goede woningen werden bevordert.

1901 Leerplichtwet Van 6 tot 12 jaar moest een kind naar school (uitbreiding in 1969)

1913 Invaliditeitswet Verplichte verzekering voor loonarbeiders, vrijwillige verzekering voor
zelfstandigen. Bij ouderdom of invaliditeit een klein pensioen.


1917 Werkloosheids Een vakbondslid was direct lid van de aan de bond verbonden werklozenkas
besluit en dat deze kas door de overheid financieel wordt gesteund. Wet uitgevoerd
door vakbond maar geregeld door overheid

1919 Arbeidswet De 8-uren werkdag en de 45-urige werkweek werden ingevoerd