Inhoudsopgave
WEEK 1 – Toezicht en handhaving.................................................................................................................. 7
Handhaving van bestuursrechtelijke normen: 3 sporen......................................................................................7
Handhaving via privaatrecht...........................................................................................................................7
Algemeen.............................................................................................................................................................8
Toezicht, titel 5.2 Awb..........................................................................................................................................8
Toezichthouders...................................................................................................................................................8
Bevoegdheden toezichthouder.............................................................................................................................9
Verplichte medewerkingsplicht............................................................................................................................9
Rechtsbescherming bij toezicht..........................................................................................................................10
STAPPENPLAN TOEZICHT...................................................................................................................................11
Onderscheid bij toezicht.....................................................................................................................................11
Handhavingstraject............................................................................................................................................12
Sancties..............................................................................................................................................................13
Sanctionerend optreden.....................................................................................................................................13
Sancties..............................................................................................................................................................14
Bestuurlijke sancties...........................................................................................................................................14
Last onder bestuursdwang, art 5:21 Awb.....................................................................................................14
STAPPENPLAN LAST ONDER BESTUURSDWANG...........................................................................................18
Last onder dwangsom, art 5:31d Awb...........................................................................................................19
STAPPENPLAN LAST ONDER DWANGSOM, art 5:31d Awb...........................................................................22
Keuze bestuurlijke sanctie en modaliteit............................................................................................................24
Keuze bestuurlijke sanctie en modaliteit............................................................................................................24
Gevolgen niet naleven bestuurlijke sanctie........................................................................................................24
Cumuleren van herstelsancties..........................................................................................................................24
Optreden van derde: bij last onder bestuursdwang en dwangsom...................................................................25
Sancties..............................................................................................................................................................25
EVRM..................................................................................................................................................................25
Criminal charge..............................................................................................................................................26
Gevolgen criminal charge..............................................................................................................................27
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................27
EHRM 21 februari 1984, Öztürk.....................................................................................................................27
EHRM 17 december 1997, Saunders.............................................................................................................27
ABRvS 27 juni 2018, inspectie kinderopvang................................................................................................28
WEEK 2 – Bestuurlijke sancties en discretionaire bevoegdheid.....................................................................28
Handhaving in 4 stappen...................................................................................................................................29
Toezicht en sanctioneren Alcoholwet.................................................................................................................29
Toezicht en sanctioneren Alcoholwet.................................................................................................................29
Discretionaire bevoegdheid................................................................................................................................30
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................30
1
, Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................30
Handhavingsbeleid.............................................................................................................................................31
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................31
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................31
Intermezzo m.b.t. evenredigheidsbeginsel........................................................................................................31
Intermezzo m.b.t. evenredigheidsbeginsel........................................................................................................32
Gedogen.............................................................................................................................................................32
STAPPENPLAN BEGINSELPLICHT TOT HANDHAVING:........................................................................................32
STAPPENPLAN GEDOGEN:..................................................................................................................................35
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................35
ABRvS 19 september 1996, Chalet Caris.......................................................................................................35
ABRvS 28 september 2016, Ligplaats Goes...................................................................................................36
ABRvS 24 april 2019, Gedoogde Hoogeloonse stal.......................................................................................36
ABRvS 29 mei 2019, Amsterdams dakterras.................................................................................................37
WEEK 3 – Handhaving: Bestuurlijk en andere sancties..................................................................................37
Waarschuwing...................................................................................................................................................37
Bestuurlijke boete, art. 5:40 Awb.......................................................................................................................38
Bevoegdheid..................................................................................................................................................39
Inhoudelijke eisen..........................................................................................................................................39
STAPPENPLAN BESTUURLIJKE BOETE.................................................................................................................40
Hoogte bestuurlijke boete, art 5:46 Awb......................................................................................................40
Cumulatie: Bestuurlijke boete en strafrechtelijke vervolging............................................................................41
Terminologie in wetsartikelen.......................................................................................................................42
Cumulatie van bestuurlijke sancties...................................................................................................................43
Cumulatie van bestuurlijke sancties...................................................................................................................44
Verhouding bestuursrecht en strafrecht............................................................................................................44
Oplegging bestraffende bestuurlijke sanctie en bestraffende strafrechtelijke sanctie................................45
Samenvattend: Cumulatie van straffen op dezelfde gedraging.........................................................................45
Opeenvolging bij verschillende sancties.............................................................................................................45
Verschillen tussen bestuurlijke boete en last onder dwangsom........................................................................46
Intrekken van beschikkingen..............................................................................................................................46
Bewijsvoering.....................................................................................................................................................47
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Strafrechtelijke handhaving...............................................................................................................................49
Strafrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs..................................................................................................49
Bestuursrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs...........................................................................................49
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................50
HR 1 juli 1992, punitieve boete & onrechtmatig verkregen bewijs..............................................................50
HR 7 oktober 1994, Zomerhuisje Nieuwveen................................................................................................50
2
, ABRvS 16 januari 1996, Ahold Vastgoed B.V.................................................................................................50
ABRvS 2 mei 2018, Bestuurlijke waarschuwing.............................................................................................51
WEEK 4 – Stelsel van bestuursrechtspraak.................................................................................................... 52
Stelsel van bestuursrechtspraak........................................................................................................................52
Nederlandse Grondwet......................................................................................................................................53
Awb en het begrip bestuursrechter....................................................................................................................53
Wetgever heeft een ongekende vrijheid............................................................................................................53
Ontwikkelingslijnen van bestuursrechtspraak...................................................................................................54
Huidige stelsel van bestuursrechtspraak...........................................................................................................56
Twee bestuursrechtelijke rechtsgangen............................................................................................................57
STAPPENPLAN BESTUURSRECHTELIJKE RECHTSGANG......................................................................................57
WEEK 5 – Kenmerken van het bestuursprocesrecht; Voorprocedures; bezwaarschriftprocedure...................61
Vier kenmerken van het huidige bestuursprocesrecht.......................................................................................61
Veel geldend bestuursprocesrecht: Awb en rechtspraak…................................................................................62
Procedure bij bestuursrechter............................................................................................................................62
Standaardprocedure..........................................................................................................................................63
Wanneer en waarom bezwaar?.........................................................................................................................63
Kernpunten van bezwaar...................................................................................................................................64
OEFENVRAGEN...................................................................................................................................................65
Nieuw terras.......................................................................................................................................................65
Nieuwe kosten, minder belasting?.....................................................................................................................66
Afkoppelen regenwater......................................................................................................................................66
Gegrondheid zonder herroeping?......................................................................................................................66
Herroeping zonder gegrondheid?......................................................................................................................66
Oude wasmachine..............................................................................................................................................67
Listig heroverwegen…?!.....................................................................................................................................67
Bezwaar- en beroepstermijn..............................................................................................................................68
Niet-ontvankelijkheid bezwaar- en beroepschrift, art. 6:6 Awb........................................................................69
Verschoonbaarheid van termijnoverschrijding..................................................................................................69
Niet-tijdig nemen van een besluit......................................................................................................................69
Beslissing op bezwaar – termijn.........................................................................................................................70
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................71
ABRvS 12 november 2014 (Zwarte Piet), AA 118..........................................................................................71
ABRvS 13 februari 2019 (Bibob-beleidsregels Eindhoven), AA 141 ..............................................................71
WEEK 6 Bestuursrechtelijk geding in eerste aanleg en hoger beroep.............................................................72
Aard van de procedure.......................................................................................................................................72
Mogelijke uitspraken van de rechter – art. 8:70 Awb........................................................................................72
Bestuursprocesrecht: een gemengd model?......................................................................................................72
3
, Probleem van tijdigheid.....................................................................................................................................73
Niet-volgen voorprocedure................................................................................................................................73
Tijdige indiening.................................................................................................................................................74
Te late indiening.................................................................................................................................................74
Hoorplicht, art. 7:2 Awb.....................................................................................................................................75
Bezwaaradviescommissie, art 7:13 Awb............................................................................................................75
Inhoud van advies van de commissie.................................................................................................................76
Beslissing op bezwaar........................................................................................................................................76
Mandateren van beslissing op bezwaar............................................................................................................77
Voorbereidingen handende bezwaarschriftprocedure......................................................................................78
Voorlopige voorziening......................................................................................................................................78
Dicta voorlopige voorziening, art. 8:84 lid 2 Awb..............................................................................................81
Standaardprocedure bij bestuursrechter...........................................................................................................81
Bodemprocedure bij bestuursrechter.................................................................................................................81
Hoger beroep......................................................................................................................................................82
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................83
AbRvS 12 juli 2006 (SenterNovem), AA 89.....................................................................................................83
AbRvS 13 februari 2019 (Bibob-beleidsregels Eindhoven), AA 141...............................................................83
WEEK 7 Stelsel van art. 8:69 Awb nader bezien............................................................................................84
Mogelijkheden binnen bestuursprocesrecht......................................................................................................84
Finaliteitsvraagstuk............................................................................................................................................84
Procedure in eerste aanleg nader bezien...........................................................................................................84
Bron: Standaarden van de bestuursrechter bij de rechtbanken........................................................................85
Hoger beroep......................................................................................................................................................85
De verhouding tussen de instanties nader bezien..............................................................................................86
Verhouding tussen voorprocedure en eerste aanleg.........................................................................................86
Van toetsing naar geschilbeslechting................................................................................................................86
Kernpunten van de huidige procedure...............................................................................................................86
Omvang van het geding, art. 8:69 Awb.............................................................................................................87
Omvang van het geding, feitenaanvulling en bewijs.........................................................................................87
Bestreden onderdelen; wat mag je nog in beroep aanvoeren?.........................................................................88
Ambtshalve toetsing..........................................................................................................................................90
Overzicht van ambtshalve te toetsen bepalingen..............................................................................................91
Nieuwe rechtspraak over (ambtshalve) toetsing van bezwaar- en beroepstermijnen......................................91
Ambtshalve aanvullen van rechtsgronden, art 8:69 lid 2 Awb..........................................................................91
Ambtshalve feiten aanvullen, art. 8:69 lid 3 Awb..............................................................................................92
Feiten en bewijs ter onderbouwing van beroepsgronden..................................................................................92
Aanvoeren van nieuwe gronden in hoger beroep..............................................................................................94
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................96
4
, CRvB 27 mei 1998 (Ambtshalve aanvulling van de rechtsgronden), AA 70 .................................................96
AbRvS 19 augustus 1999 (Winterbewaarprei), AA 72 ..................................................................................96
CRvB 29 januari 2002 (Strijd met de goede procesorde), AA 75 ...................................................................96
CRvB 25 juli 2007 (Aangepaste auto), AA 94 ................................................................................................97
AbRvS 4 oktober 2017 (B&B Den Bosch), AA 133 .........................................................................................97
AbRvS 4 oktober 2017 (Aanlijngebod Bordeaux dog), AA 134 .....................................................................97
AbRvS 6 maart 2019 (Prostitutie-inrichtingen A-Kwartier), AA 143 .............................................................98
WEEK 8 Dicta en afdoening.......................................................................................................................... 99
Dicta en afdoening.............................................................................................................................................99
Uitspraakbevoegdheden bij gegrondverklaring – art. 8:72 Awb.......................................................................99
Intermezzo: wat staat ter discussie in beroep?................................................................................................100
Van normschending naar gegrondheid............................................................................................................101
Relativiteitsvereiste, art. 8:69a Awb................................................................................................................101
Gebrek in een besluit, art. 6:22 Awb................................................................................................................102
Gebrek passeren, art. 6:22 Awb.......................................................................................................................102
Zoveel mogelijk finaal beslechten, art. 8:41a Awb..........................................................................................103
Bestuurlijke lus en tussenuitspraak – 8:80a lid 1 Awb jo. 8:51a lid 1 Awb......................................................103
STAPPENPLAN BESTUURLIJKE LUS, art. 8:51a Awb en art. 8:80a Awb.......................................................104
Uitspraak bestuursrechter na bestuurlijke lus.................................................................................................105
Uitspraakbevoegdheden bij gegrondverklaring van beroep – Afdoening art. 8:72 Awb................................105
In stand laten van rechtsgevolgen, art. 8:72 lid 3 sub a Awb..........................................................................105
Schema verschillen art. 6:22 Awb en in stand laten van de rechtsgevolgen...................................................106
Zelf in de zaak voorzien art. 8:72 lid 3 sub b Awb............................................................................................106
Dictum zelf in de zaak voorzien........................................................................................................................107
Proceskostenveroordeling art. 8;75-8:75a Awb (jo.) art. 7:15-7:28 Awb........................................................107
Oefenvraag.......................................................................................................................................................107
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................109
AbRvS 12 augustus 2009 (Planschade Oisterwijk), AA 103.........................................................................109
AbRvS 18 juli 2012 (Omega Properties), AA 111.........................................................................................109
AbRvS 16 maart 2016 (Paardenstal Haaren), AA 122.................................................................................109
WEEK 9 – Rechtsbescherming door burgerlijke rechter en bestuursrechter.................................................111
Algemeen.........................................................................................................................................................111
Burgerlijke rechter restrechter........................................................................................................................111
Spelregels voor een sluitend systeem..............................................................................................................111
Stappenplan bevoegdheid en ontvankelijkheid bij burgerlijke rechter:...........................................................112
Weigering tot het nemen van besluit – gelijkstelling met besluit....................................................................113
Schadevergoeding bij onrechtmatig overheidshandelen.................................................................................113
STAPPENPLAN SCHADEVERGOEDINGSVERZOEKPROCEDURE.........................................................................113
Indienen verzoek schadevergoeding................................................................................................................116
Verhouding bestuursrechter vs. burgerlijke rechter, tit. 8.4 Awb....................................................................117
Oordeel burgerlijke recht bij keuzevrijheid ex. art 8:89 lid 2 Awb...................................................................117
5
, Inhoudelijke beoordeling van schadeverzoek..................................................................................................118
Vereisten art. 6:162 Awb..................................................................................................................................118
Aansprakelijkheid voor andere handelingen dan appellabele besluiten.........................................................120
Toetsing aan ABBB...........................................................................................................................................120
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................121
HR 31 december 1915 (Noordwijkerhout/Guldemond), AA 3....................................................................121
HR 16 mei 1986 (Heesch/Van de Akker), AA 33..........................................................................................121
HR 11 oktober 1996 (Leenders/Ubbergen), AA 65......................................................................................122
HR 31 mei 1991 (Van Gog/Nederweert), AA 46..........................................................................................123
HR 18 juni 1993 (St. Oedenrode/Van Aerle), AA 53....................................................................................123
HR 17 oktober 2008 (Togolese asielzoekster), AA 97..................................................................................123
WEEK 10 Onrechtmatige overheidsdaad..................................................................................................... 124
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................126
HR 27 maart 1987 (Amsterdam/Ikon), AA 35..............................................................................................126
AbRvS 24 december 2008 (Benzinestation Ameland), AA 99......................................................................126
AbRvS 2 augustus 2017 (Interbest), AA 129 ...............................................................................................127
WEEK 11 Schadevergoeding/nadeelcompensatie bij rechtmatige overheidsdaad: een wonderlijk leerstuk..128
Schadevergoeding/nadeelcompensatie bij rechtmatig overheidshandelen....................................................128
Verschillende schadebesluiten.........................................................................................................................128
Inhoudelijke toetsing bestuursrechter aan verzoek zuiver nadeelcompensatie..............................................130
Andere rechtsmiddelen inzetten voor onzuivere nadeelcompensatie verplicht?............................................131
Toekomstige nadeelcompensatie....................................................................................................................132
Vordering onrechtmatige daad i.p.v. nadeelcompensatie...............................................................................132
Rechtsmachtverdeling Burgerlijke rechter – bestuursrecht.............................................................................133
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................134
Week 12 Europees bestuursrecht – EVRM en Unierecht..............................................................................137
Bestuursprocesrecht en het EVRM...................................................................................................................137
Toepassingsbereik art. 6 EVRM........................................................................................................................137
Onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak, art. 6 EVRM..............................................................................138
Redelijke termijn, art. 6 EVRM.........................................................................................................................138
Schending redelijke termijn..............................................................................................................................138
Schending redelijke termijn in niet-punitieve zaken........................................................................................139
Materiële schadevergoeding wegens schending........................................................................................139
Immateriële schadevergoeding wegens schending....................................................................................140
Betaling schadevergoeding..........................................................................................................................140
Art 6 EVRM: Recht op toegang tot rechter......................................................................................................140
Equality of arms...............................................................................................................................................141
Art 2 EVRM: Recht op leven.............................................................................................................................141
EU-recht............................................................................................................................................................141
Loyale samenwerking, institutionele en procedurele autonomie, beperkingen hiervan.................................141
Beginsel van formele rechtskracht en EU-recht...............................................................................................143
6
WEEK 1 – Toezicht en handhaving.................................................................................................................. 7
Handhaving van bestuursrechtelijke normen: 3 sporen......................................................................................7
Handhaving via privaatrecht...........................................................................................................................7
Algemeen.............................................................................................................................................................8
Toezicht, titel 5.2 Awb..........................................................................................................................................8
Toezichthouders...................................................................................................................................................8
Bevoegdheden toezichthouder.............................................................................................................................9
Verplichte medewerkingsplicht............................................................................................................................9
Rechtsbescherming bij toezicht..........................................................................................................................10
STAPPENPLAN TOEZICHT...................................................................................................................................11
Onderscheid bij toezicht.....................................................................................................................................11
Handhavingstraject............................................................................................................................................12
Sancties..............................................................................................................................................................13
Sanctionerend optreden.....................................................................................................................................13
Sancties..............................................................................................................................................................14
Bestuurlijke sancties...........................................................................................................................................14
Last onder bestuursdwang, art 5:21 Awb.....................................................................................................14
STAPPENPLAN LAST ONDER BESTUURSDWANG...........................................................................................18
Last onder dwangsom, art 5:31d Awb...........................................................................................................19
STAPPENPLAN LAST ONDER DWANGSOM, art 5:31d Awb...........................................................................22
Keuze bestuurlijke sanctie en modaliteit............................................................................................................24
Keuze bestuurlijke sanctie en modaliteit............................................................................................................24
Gevolgen niet naleven bestuurlijke sanctie........................................................................................................24
Cumuleren van herstelsancties..........................................................................................................................24
Optreden van derde: bij last onder bestuursdwang en dwangsom...................................................................25
Sancties..............................................................................................................................................................25
EVRM..................................................................................................................................................................25
Criminal charge..............................................................................................................................................26
Gevolgen criminal charge..............................................................................................................................27
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................27
EHRM 21 februari 1984, Öztürk.....................................................................................................................27
EHRM 17 december 1997, Saunders.............................................................................................................27
ABRvS 27 juni 2018, inspectie kinderopvang................................................................................................28
WEEK 2 – Bestuurlijke sancties en discretionaire bevoegdheid.....................................................................28
Handhaving in 4 stappen...................................................................................................................................29
Toezicht en sanctioneren Alcoholwet.................................................................................................................29
Toezicht en sanctioneren Alcoholwet.................................................................................................................29
Discretionaire bevoegdheid................................................................................................................................30
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................30
1
, Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................30
Handhavingsbeleid.............................................................................................................................................31
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................31
Beginselplicht tot handhaving............................................................................................................................31
Intermezzo m.b.t. evenredigheidsbeginsel........................................................................................................31
Intermezzo m.b.t. evenredigheidsbeginsel........................................................................................................32
Gedogen.............................................................................................................................................................32
STAPPENPLAN BEGINSELPLICHT TOT HANDHAVING:........................................................................................32
STAPPENPLAN GEDOGEN:..................................................................................................................................35
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................35
ABRvS 19 september 1996, Chalet Caris.......................................................................................................35
ABRvS 28 september 2016, Ligplaats Goes...................................................................................................36
ABRvS 24 april 2019, Gedoogde Hoogeloonse stal.......................................................................................36
ABRvS 29 mei 2019, Amsterdams dakterras.................................................................................................37
WEEK 3 – Handhaving: Bestuurlijk en andere sancties..................................................................................37
Waarschuwing...................................................................................................................................................37
Bestuurlijke boete, art. 5:40 Awb.......................................................................................................................38
Bevoegdheid..................................................................................................................................................39
Inhoudelijke eisen..........................................................................................................................................39
STAPPENPLAN BESTUURLIJKE BOETE.................................................................................................................40
Hoogte bestuurlijke boete, art 5:46 Awb......................................................................................................40
Cumulatie: Bestuurlijke boete en strafrechtelijke vervolging............................................................................41
Terminologie in wetsartikelen.......................................................................................................................42
Cumulatie van bestuurlijke sancties...................................................................................................................43
Cumulatie van bestuurlijke sancties...................................................................................................................44
Verhouding bestuursrecht en strafrecht............................................................................................................44
Oplegging bestraffende bestuurlijke sanctie en bestraffende strafrechtelijke sanctie................................45
Samenvattend: Cumulatie van straffen op dezelfde gedraging.........................................................................45
Opeenvolging bij verschillende sancties.............................................................................................................45
Verschillen tussen bestuurlijke boete en last onder dwangsom........................................................................46
Intrekken van beschikkingen..............................................................................................................................46
Bewijsvoering.....................................................................................................................................................47
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Sanctioneren bij handelen in strijd met de alcoholwet......................................................................................48
Strafrechtelijke handhaving...............................................................................................................................49
Strafrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs..................................................................................................49
Bestuursrechtelijk onrechtmatig verkregen bewijs...........................................................................................49
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................50
HR 1 juli 1992, punitieve boete & onrechtmatig verkregen bewijs..............................................................50
HR 7 oktober 1994, Zomerhuisje Nieuwveen................................................................................................50
2
, ABRvS 16 januari 1996, Ahold Vastgoed B.V.................................................................................................50
ABRvS 2 mei 2018, Bestuurlijke waarschuwing.............................................................................................51
WEEK 4 – Stelsel van bestuursrechtspraak.................................................................................................... 52
Stelsel van bestuursrechtspraak........................................................................................................................52
Nederlandse Grondwet......................................................................................................................................53
Awb en het begrip bestuursrechter....................................................................................................................53
Wetgever heeft een ongekende vrijheid............................................................................................................53
Ontwikkelingslijnen van bestuursrechtspraak...................................................................................................54
Huidige stelsel van bestuursrechtspraak...........................................................................................................56
Twee bestuursrechtelijke rechtsgangen............................................................................................................57
STAPPENPLAN BESTUURSRECHTELIJKE RECHTSGANG......................................................................................57
WEEK 5 – Kenmerken van het bestuursprocesrecht; Voorprocedures; bezwaarschriftprocedure...................61
Vier kenmerken van het huidige bestuursprocesrecht.......................................................................................61
Veel geldend bestuursprocesrecht: Awb en rechtspraak…................................................................................62
Procedure bij bestuursrechter............................................................................................................................62
Standaardprocedure..........................................................................................................................................63
Wanneer en waarom bezwaar?.........................................................................................................................63
Kernpunten van bezwaar...................................................................................................................................64
OEFENVRAGEN...................................................................................................................................................65
Nieuw terras.......................................................................................................................................................65
Nieuwe kosten, minder belasting?.....................................................................................................................66
Afkoppelen regenwater......................................................................................................................................66
Gegrondheid zonder herroeping?......................................................................................................................66
Herroeping zonder gegrondheid?......................................................................................................................66
Oude wasmachine..............................................................................................................................................67
Listig heroverwegen…?!.....................................................................................................................................67
Bezwaar- en beroepstermijn..............................................................................................................................68
Niet-ontvankelijkheid bezwaar- en beroepschrift, art. 6:6 Awb........................................................................69
Verschoonbaarheid van termijnoverschrijding..................................................................................................69
Niet-tijdig nemen van een besluit......................................................................................................................69
Beslissing op bezwaar – termijn.........................................................................................................................70
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................71
ABRvS 12 november 2014 (Zwarte Piet), AA 118..........................................................................................71
ABRvS 13 februari 2019 (Bibob-beleidsregels Eindhoven), AA 141 ..............................................................71
WEEK 6 Bestuursrechtelijk geding in eerste aanleg en hoger beroep.............................................................72
Aard van de procedure.......................................................................................................................................72
Mogelijke uitspraken van de rechter – art. 8:70 Awb........................................................................................72
Bestuursprocesrecht: een gemengd model?......................................................................................................72
3
, Probleem van tijdigheid.....................................................................................................................................73
Niet-volgen voorprocedure................................................................................................................................73
Tijdige indiening.................................................................................................................................................74
Te late indiening.................................................................................................................................................74
Hoorplicht, art. 7:2 Awb.....................................................................................................................................75
Bezwaaradviescommissie, art 7:13 Awb............................................................................................................75
Inhoud van advies van de commissie.................................................................................................................76
Beslissing op bezwaar........................................................................................................................................76
Mandateren van beslissing op bezwaar............................................................................................................77
Voorbereidingen handende bezwaarschriftprocedure......................................................................................78
Voorlopige voorziening......................................................................................................................................78
Dicta voorlopige voorziening, art. 8:84 lid 2 Awb..............................................................................................81
Standaardprocedure bij bestuursrechter...........................................................................................................81
Bodemprocedure bij bestuursrechter.................................................................................................................81
Hoger beroep......................................................................................................................................................82
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................83
AbRvS 12 juli 2006 (SenterNovem), AA 89.....................................................................................................83
AbRvS 13 februari 2019 (Bibob-beleidsregels Eindhoven), AA 141...............................................................83
WEEK 7 Stelsel van art. 8:69 Awb nader bezien............................................................................................84
Mogelijkheden binnen bestuursprocesrecht......................................................................................................84
Finaliteitsvraagstuk............................................................................................................................................84
Procedure in eerste aanleg nader bezien...........................................................................................................84
Bron: Standaarden van de bestuursrechter bij de rechtbanken........................................................................85
Hoger beroep......................................................................................................................................................85
De verhouding tussen de instanties nader bezien..............................................................................................86
Verhouding tussen voorprocedure en eerste aanleg.........................................................................................86
Van toetsing naar geschilbeslechting................................................................................................................86
Kernpunten van de huidige procedure...............................................................................................................86
Omvang van het geding, art. 8:69 Awb.............................................................................................................87
Omvang van het geding, feitenaanvulling en bewijs.........................................................................................87
Bestreden onderdelen; wat mag je nog in beroep aanvoeren?.........................................................................88
Ambtshalve toetsing..........................................................................................................................................90
Overzicht van ambtshalve te toetsen bepalingen..............................................................................................91
Nieuwe rechtspraak over (ambtshalve) toetsing van bezwaar- en beroepstermijnen......................................91
Ambtshalve aanvullen van rechtsgronden, art 8:69 lid 2 Awb..........................................................................91
Ambtshalve feiten aanvullen, art. 8:69 lid 3 Awb..............................................................................................92
Feiten en bewijs ter onderbouwing van beroepsgronden..................................................................................92
Aanvoeren van nieuwe gronden in hoger beroep..............................................................................................94
Verplichte jurisprudentie....................................................................................................................................96
4
, CRvB 27 mei 1998 (Ambtshalve aanvulling van de rechtsgronden), AA 70 .................................................96
AbRvS 19 augustus 1999 (Winterbewaarprei), AA 72 ..................................................................................96
CRvB 29 januari 2002 (Strijd met de goede procesorde), AA 75 ...................................................................96
CRvB 25 juli 2007 (Aangepaste auto), AA 94 ................................................................................................97
AbRvS 4 oktober 2017 (B&B Den Bosch), AA 133 .........................................................................................97
AbRvS 4 oktober 2017 (Aanlijngebod Bordeaux dog), AA 134 .....................................................................97
AbRvS 6 maart 2019 (Prostitutie-inrichtingen A-Kwartier), AA 143 .............................................................98
WEEK 8 Dicta en afdoening.......................................................................................................................... 99
Dicta en afdoening.............................................................................................................................................99
Uitspraakbevoegdheden bij gegrondverklaring – art. 8:72 Awb.......................................................................99
Intermezzo: wat staat ter discussie in beroep?................................................................................................100
Van normschending naar gegrondheid............................................................................................................101
Relativiteitsvereiste, art. 8:69a Awb................................................................................................................101
Gebrek in een besluit, art. 6:22 Awb................................................................................................................102
Gebrek passeren, art. 6:22 Awb.......................................................................................................................102
Zoveel mogelijk finaal beslechten, art. 8:41a Awb..........................................................................................103
Bestuurlijke lus en tussenuitspraak – 8:80a lid 1 Awb jo. 8:51a lid 1 Awb......................................................103
STAPPENPLAN BESTUURLIJKE LUS, art. 8:51a Awb en art. 8:80a Awb.......................................................104
Uitspraak bestuursrechter na bestuurlijke lus.................................................................................................105
Uitspraakbevoegdheden bij gegrondverklaring van beroep – Afdoening art. 8:72 Awb................................105
In stand laten van rechtsgevolgen, art. 8:72 lid 3 sub a Awb..........................................................................105
Schema verschillen art. 6:22 Awb en in stand laten van de rechtsgevolgen...................................................106
Zelf in de zaak voorzien art. 8:72 lid 3 sub b Awb............................................................................................106
Dictum zelf in de zaak voorzien........................................................................................................................107
Proceskostenveroordeling art. 8;75-8:75a Awb (jo.) art. 7:15-7:28 Awb........................................................107
Oefenvraag.......................................................................................................................................................107
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................109
AbRvS 12 augustus 2009 (Planschade Oisterwijk), AA 103.........................................................................109
AbRvS 18 juli 2012 (Omega Properties), AA 111.........................................................................................109
AbRvS 16 maart 2016 (Paardenstal Haaren), AA 122.................................................................................109
WEEK 9 – Rechtsbescherming door burgerlijke rechter en bestuursrechter.................................................111
Algemeen.........................................................................................................................................................111
Burgerlijke rechter restrechter........................................................................................................................111
Spelregels voor een sluitend systeem..............................................................................................................111
Stappenplan bevoegdheid en ontvankelijkheid bij burgerlijke rechter:...........................................................112
Weigering tot het nemen van besluit – gelijkstelling met besluit....................................................................113
Schadevergoeding bij onrechtmatig overheidshandelen.................................................................................113
STAPPENPLAN SCHADEVERGOEDINGSVERZOEKPROCEDURE.........................................................................113
Indienen verzoek schadevergoeding................................................................................................................116
Verhouding bestuursrechter vs. burgerlijke rechter, tit. 8.4 Awb....................................................................117
Oordeel burgerlijke recht bij keuzevrijheid ex. art 8:89 lid 2 Awb...................................................................117
5
, Inhoudelijke beoordeling van schadeverzoek..................................................................................................118
Vereisten art. 6:162 Awb..................................................................................................................................118
Aansprakelijkheid voor andere handelingen dan appellabele besluiten.........................................................120
Toetsing aan ABBB...........................................................................................................................................120
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................121
HR 31 december 1915 (Noordwijkerhout/Guldemond), AA 3....................................................................121
HR 16 mei 1986 (Heesch/Van de Akker), AA 33..........................................................................................121
HR 11 oktober 1996 (Leenders/Ubbergen), AA 65......................................................................................122
HR 31 mei 1991 (Van Gog/Nederweert), AA 46..........................................................................................123
HR 18 juni 1993 (St. Oedenrode/Van Aerle), AA 53....................................................................................123
HR 17 oktober 2008 (Togolese asielzoekster), AA 97..................................................................................123
WEEK 10 Onrechtmatige overheidsdaad..................................................................................................... 124
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................126
HR 27 maart 1987 (Amsterdam/Ikon), AA 35..............................................................................................126
AbRvS 24 december 2008 (Benzinestation Ameland), AA 99......................................................................126
AbRvS 2 augustus 2017 (Interbest), AA 129 ...............................................................................................127
WEEK 11 Schadevergoeding/nadeelcompensatie bij rechtmatige overheidsdaad: een wonderlijk leerstuk..128
Schadevergoeding/nadeelcompensatie bij rechtmatig overheidshandelen....................................................128
Verschillende schadebesluiten.........................................................................................................................128
Inhoudelijke toetsing bestuursrechter aan verzoek zuiver nadeelcompensatie..............................................130
Andere rechtsmiddelen inzetten voor onzuivere nadeelcompensatie verplicht?............................................131
Toekomstige nadeelcompensatie....................................................................................................................132
Vordering onrechtmatige daad i.p.v. nadeelcompensatie...............................................................................132
Rechtsmachtverdeling Burgerlijke rechter – bestuursrecht.............................................................................133
Verplichte jurisprudentie..................................................................................................................................134
Week 12 Europees bestuursrecht – EVRM en Unierecht..............................................................................137
Bestuursprocesrecht en het EVRM...................................................................................................................137
Toepassingsbereik art. 6 EVRM........................................................................................................................137
Onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak, art. 6 EVRM..............................................................................138
Redelijke termijn, art. 6 EVRM.........................................................................................................................138
Schending redelijke termijn..............................................................................................................................138
Schending redelijke termijn in niet-punitieve zaken........................................................................................139
Materiële schadevergoeding wegens schending........................................................................................139
Immateriële schadevergoeding wegens schending....................................................................................140
Betaling schadevergoeding..........................................................................................................................140
Art 6 EVRM: Recht op toegang tot rechter......................................................................................................140
Equality of arms...............................................................................................................................................141
Art 2 EVRM: Recht op leven.............................................................................................................................141
EU-recht............................................................................................................................................................141
Loyale samenwerking, institutionele en procedurele autonomie, beperkingen hiervan.................................141
Beginsel van formele rechtskracht en EU-recht...............................................................................................143
6
