Samenvatting hoorcolleges en uitwerking van alle DENKOEFENINGEN

1. Introductie

Is dit een ethische vraag?
1. Moeten alle kinderen naar school?
Je zou kunnen zeggen het is de wet dus verplicht dus regel, maar kan ook een ethische vraag
zijn als je je afvraagt of het goed is -> goede norm? Hierover kun je discussiëren. Hangt ervan
af vanuit welk perspectief. Dan wel ethische vraag, want vraag naar norm en niet naar regel.
2. Schijnt buiten de zon?
Nee, geen ethische vraag, want is een vraag naar een waarneming
3. Mogen ouders zelf weten hoe ze een kind opvoeden?
Gaat over opvoedingsvrijheid -> normatieve vraag dus ethische vraag
4. Is het een jongen of een meisje?
Tien jaar geleden had iedereen gezegd nee geen ethische vraag, maar nu is dat niet meer
zo’n duidelijke norm -> dingen veranderen hierin
 Normatieve vragen

Normatief
 Informatieve vraag naar een feit is niet ethisch
o Schijnt buiten de zon?
 Maar vraag je naar een norm wordt de vraag wel ethisch
o Moeten alle kinderen naar school?
 Normatief stelt hoe het hoort
o norm impliciete of expliciete regel
o normen zijn geen feiten
 Ben je een man of een vrouw?
o feit of norm?
o werkelijkheid is complex
 Heersende opvattingen
o alleen man of vrouw
o diversiteit
 Normatieve discussie
o onderliggende waarden (wat vinden we, mag je er zelf over bepalen, moeten we het
zien als een biologisch gegeven of bepaalt iemand anders dat -> verschillende
opvattingen)

Pedagogiek en ethiek
 Pedagogiek is een normatieve wetenschap (vol aannames)
o voor zover ze normeert wat (goed) opvoeden is
o je daar bewust toe verhouden => ethiek
o denken over het goede en waarom => ethiek

 Pedagogen moeten goed kunnen handelen in de praktijk
o praktijk: klinisch, onderwijs, beleid, onderzoek
o goed handelen? => ethiek
o goed handelen als professional; normatieve professionaliteit (hoe bepaal je hoe je
goed handelt als een professional)

 Domeinen beroepsethiek
o dilemmahantering en handelingsevaluatie
o beroepshouding en beroepscode

,  In deze cursus gaat het erom dat je leert om je ethisch reflectief te verhouden tot de
normatieve dimensie van de pedagogiek en tot je rol als pedagogisch professional

 Ethiek is niet het volgen van regels en ethiek leer je niet van buiten, maar daar denk je over
na. Lees met die achtergrond de teksten bij de cursus!


Literatuur college 1
 Ter inleiding tekst uit ‘Ethiek in sociaal werk’ (2017) van Jacqueline Rothfusz
 De beroepscode van NVO: Nederlandse vereniging van pedagogen en onderwijskundigen
o Beroepscode is de leidraad voor academisch opgeleide pedagogen en
onderwijskundigen
o De code bevat ethische uitgangspunten die bij de beroepsuitoefening van belang
zijn.
o De code bevat zowel concrete regels als algemene uitgangspunten van goede
beroepsuitoefening
o Nieuwe beroepscode geldt per 1 september 2021
o Code geldt voor alle (aspirant) NVO leden met en zonder cliëntcontacten
o Je moet op de hoogte zijn van de beroepscode en deze kunnen toepassen

Wat is moreel goed? (basis ethiek)
 Evolutionair gegeven
o Gevoel voor rechtvaardigheid
o Empathie
 Zit in ons, we zijn dieren daar herkennen we dat in

 Openbaring
o Door god gegeven
o Moreel goede ligt in de schepping

 Menselijke rede
o ethische theorie
o reflectie
 Filosofen zullen dit zeggen, wij kunnen erover nadenken en reflecteren


Ethiek
 Ethiek is een systematische reflectie op de moraal
o moraal: geheel van waarden en normen
o waarde: abstracte nastrevenswaardige voorstelling van het
goede

 Ethiek is
o van oudsher belangrijk onderdeel filosofie
o praktische filosofie
o vraag naar het goede leven
o kritisch onderzoek naar morele opvattingen
o nadenken over goed handelen Plato & Aristoteles

,Verschillende vormen van ethiek
 Descriptieve ethiek
o beschrijving van de moraal
o historische en maatschappelijke context
o objectiverend

 Normatieve ethiek
o wat is juist?
o rechtvaardiging waarden en normen
o ethische theorieën
o prescriptief

 Meta ethiek
o denkt na over ethiek
o fundament, concepten, aannamen

 Toegepaste ethiek
o ethiek voor een bepaald (vak)gebied


Normatieve ethiek: ethische theorieën
 Ethische theorieën komen tot stand binnen de filosofie
o product van permanente discussie

 Ethische theorieën geven principes om het handelen mee te
beoordelen
o richtlijn: hoe moeten we handelen?
o evaluatie: was het een goede handeling?

Morele oordelen
 Maar mensen hebben toch verschillende morele oordelen?
 Morele oordelen hangen samen met …
o individu
o tijd en cultuur
o smaak en conventie
 Wat betekent dit voor de ethiek?
o Moeten we er een universele theorie tegenover stellen?
o Of moet een ieder zelf uitmaken wat goed of slecht is?
 Dit is een serieus probleem voor de ethiek!
o meta ethisch probleem (waar baseer je op wat een goede moraal is?)

Relativisme
 Verschillen centraal

 Individueel moreel relativisme
o waarheidswaarde van moreel oordeel kan verschillen per individu
o aantrekkelijk: respecteert individuele meningen

 Cultureel moreel relativisme
o waarheidsaarde van moreel oordeel berust op culturele overtuiging

, o aantrekkelijk: respecteert culturele verschillen

 Probleem relativisme
o geeft ruime aan morele onverschilligheid
o we moeten het slaan van kinderen (en veel meer naars) accepteren
o zelfs waarde tolerantie is niet algemeen aanvaardbaar

Universalisme
 Algemene geldigheid centraal; staat tegenover relativisme
 Moreel universalisme gaat uit van algemeen geldende waarden (altijd, overal, voor iedereen)
o moreel absolutisme: waarheidswaarde moreel oordeel extern gegeven (God, Leer)
o moreel objectivisme: waarheidswaarde moreel oordeel op basis van redelijkheid
(modern subject) -> waarheid van filosofen
 Aantrekkelijk aan moreel objectivisme: algemeen geldende morele oordelen mogelijk op
basis van redelijkheid (je kunt beargumenteren waarom je kinderen niet mag slaan)
 Doet geen recht aan alle verschillen die er zijn




Pluralisme
 Probleem universalisme
o er is geen algemene acceptatie van één universele bron
o kritiek: heersende opinie maakt andere opinies onzichtbaar

 Pluralisme
o erkenning van verschil met gedeelde waarden
o intersubjectieve ruimte
o ethiek als permanent gesprek
 verschillen erkennen maar wel zoeken naar ruimte om het erover te hebben