Hoorcollege 1 Inleiding & Koop
Gemengde overeenkomst
De bepaling van de gemengde overeenkomst geldt voor alle
overeenkomsten, dus ook voor de bijzondere overeenkomsten.
Wat tegenwoordig heel trending is, is de overeenkomst van
effectenlease. Dat is vaak erg onoverzichtelijk. In genoemd arrest leende
de bank geld aan de cliënt. De bank had een stichting aan zich gelieerd.
De cliënt was verplicht van dat geleende geld aandelen/effecten kopen bij
die stichting. Dat was een aanzienlijke financiële last voor de cliënt. Hij
wilde er onder uit. Het gaat om een overeenkomst die kenmerken van
verschillende overeenkomsten draagt, waaronder die van een
kredietovereenkomst en van een overeenkomst van opdracht. Het hof zegt
dat het ook gaat om een overeenkomst tot koop en als je nog beter kijkt is
er sprake van huurkoop. Dan kom je bij een belangrijk artikel: art. 1:88 lid
1 aanhef en onder d: de echtgenote van de cliënt had schriftelijk
toestemming moeten verlenen (bij koop op afbetaling). Dat was hier niet
verkregen, dus de overeenkomst was vernietigbaar. Doordat het hof goed
kijkt naar wat er eigenlijk was overeengekomen en de benaming laat voor
wat er is, ziet het hof dat er een mogelijkheid is tot bescherming. De Hoge
Raad laat het oordeel van het hof in stand. Hier komt het belang van art.
6:215 van gemengde overeenkomsten dus naar voren.
Koopovereenkomst
Art. 7:1 geeft de definitie van koop. Een zaak verwijst naar boek 3 artikel
2. En daarin is neergelegd dat een zaak een stoffelijk voorwerp is dat voor
menselijk beheersing vatbaar is. Dat betekent dat die kooptitel eigenlijk
geschreven is met het oog op dingen. Hoe zit het dan met
vermogensrechten? Dan schakelen we naar art. 7:47 BW. Daarin staat dat
de artikelen van koop ook op vermogensrechten van toepassing zijn.
De zaak is een essentialium. Als er geen zaak is of kan worden
bepaald, komt er geen koopovereenkomst tot stand. Het moet helder en
bepaalbaar (niet bepaald) zijn wat er moet worden geleverd.
De enkele koop doet niet de eigendom overgaan. In andere
rechtsstelsels is dat anders. Bijvoorbeeld Frankrijk. Beide vormen zijn af te
leiden uit het Romeinse Recht. Belangrijk is ook dat in het Weens
Koopverdrag dat punt wordt overgelaten aan de nationale rechtsstelsel.
Dat staat in art. 4 sub b Weens koopverdrag. De keuze van een
rechtsstelsel bepaalt dus of door de enkele koop de eigendom overgaat.
Toepassing art. 7:47
Het arrest De Beeldbrigade Hulskamp gaat over een probleem dat de
wetgever niet heeft kunnen voorzien toen dat artikel werd gemaakt. Wat
valt precies onder vermogensrechten? Valt standaard software daaronder
en daarmee onder de werking van de kooptitel? HR: uit het stelsel van de
wet volgt dat de aanschaf van standaardsoftware binnen het bereik van
een kooptitel kan vallen. Vereisten zijn dat i) de overeenkomst niet in
tijdsduur is beperkt en ii) gebruik tegen betaling van een bepaald bedrag
geschiedt.
1
, Ook het arrest van 8 juli 2011 heeft hiermee te maken. Gaat om de
verkoop van een notarispraktijk, een goedlopende. Dat betekent dat een
hoog bedrag aan goodwill wordt betaald. De FIOD komt in actie en het
blijkt dat het wel een goedlopende notarispraktijk was, maar dat er veel
dingen zijn gebeurd die niet door de beugel konden. De koper zegt: ik wil
het bedrag terug dat ik betaald heb aan goodwill. Hier is een probleem
aan de orde wat ook wordt bediscussieerd in de literatuur. Is goodwill een
vermogensrecht in de zin van art. 7:47? De rechtbank en het hof zeiden
dat het geen vermogensrecht was. De Hoge Raad wijkt daarvan af. De
Hoge Raad zegt niet of het wel of niet een vermogensrecht is, maar de
Hoge Raad zegt: ook indien de goodwill zelf niet aangemerkt kan worden
als een zaak of een vermogensrecht, staat dat aan toepassing van art 7:17
niet in de weg. De hoge raad zegt eigenlijk dat aan de orde is of de
verkochte onderneming een bepaalde eigenschap/kwaliteit al dan niet
heeft of mist. Dat betekent dat de Hoge Raad met die goodwill eigenlijk de
conformiteitsvraag laat kleuren. In die zin kan dus een
vermogensrechtelijk aspect waarvan je niet zeker weet of het valt onder
47, kun je via art. 7:17 toch mee laten spelen bij de vraag of de verkoper
aan zijn verplichtingen heeft voldaan of niet.
Art. 7:4 BW
Als er geen sprake is van prijsbepaling, dan is de koper een redelijke prijs
verschuldigd. Hier hoort een standaardarrest bij, dat is het arrest
Peters/Peters. Daar gaat het om de verkoop van een Blokker zaak. Ze
zijn het eens over de hoofdzaken, maar over een paar kleine onderdelen
hebben ze moeilijkheden met de vraagprijs. Op die punten blijft het
hangen. De verkoper was ziek en wilde daarom de zaak verkopen. Hij
wordt echter weer beter. Hij wil dus niet meer verkopen. Hij zegt we zijn
het niet eens met de prijs, dus we hadden nog geen overeenkomst dus de
koop gaat niet door. De koper haalt dan art. 7:4 erbij. De Hoge Raad zegt
dan dat art. 7:4 maar een beperkte strekking heeft. Het is alleen van
belang als partijen zich niet over de prijs hebben bekommerd. Het is niet
van belang als ze er niet uitgekomen zijn, dus dat ze er wel hebben over
onderhandeld. Een voorbeeld uit de lagere rechtspraak waar dat artikel
wel van toepassing is is een uitspraak van de rechtbank Utrecht waar het
gaat om melkquota’s. De beoogd koper zegt dat het juist is dat wij hun
melkquotum zouden overnemen. Eerst zouden ze het leasen, op langere
termijn zouden we het melkquotum kopen. Verkoper zegt dat de koop niet
tot stand is gekomen. Dit is wel een situatie dat partijen het over eens
waren dat de koop zou plaatsvinden. Ze hadden nog niet over de prijs
nagedacht, maar die was makkelijk vast te stellen aan de hand van
internet. Art. 7:4 heeft dus een beperkte strekking.
Koop registergoederen
Ook hier gelden speciale regelingen voor. Zie art. 7:2 en 7:3. Met deze
twee specifieke bepalingen kan waarschijnlijk worden volstaan.
De koop heeft alleen maar verbintenisrechtelijke gevolgen. Geen
absolute aanspraak en geen werking tegenover derden. De belangrijke
uitzondering op die regeling staat in art. 7:3. Daar staat dat een koop van
een registergoed kan worden ingeschreven in de openbare registers. Dat is
2
Gemengde overeenkomst
De bepaling van de gemengde overeenkomst geldt voor alle
overeenkomsten, dus ook voor de bijzondere overeenkomsten.
Wat tegenwoordig heel trending is, is de overeenkomst van
effectenlease. Dat is vaak erg onoverzichtelijk. In genoemd arrest leende
de bank geld aan de cliënt. De bank had een stichting aan zich gelieerd.
De cliënt was verplicht van dat geleende geld aandelen/effecten kopen bij
die stichting. Dat was een aanzienlijke financiële last voor de cliënt. Hij
wilde er onder uit. Het gaat om een overeenkomst die kenmerken van
verschillende overeenkomsten draagt, waaronder die van een
kredietovereenkomst en van een overeenkomst van opdracht. Het hof zegt
dat het ook gaat om een overeenkomst tot koop en als je nog beter kijkt is
er sprake van huurkoop. Dan kom je bij een belangrijk artikel: art. 1:88 lid
1 aanhef en onder d: de echtgenote van de cliënt had schriftelijk
toestemming moeten verlenen (bij koop op afbetaling). Dat was hier niet
verkregen, dus de overeenkomst was vernietigbaar. Doordat het hof goed
kijkt naar wat er eigenlijk was overeengekomen en de benaming laat voor
wat er is, ziet het hof dat er een mogelijkheid is tot bescherming. De Hoge
Raad laat het oordeel van het hof in stand. Hier komt het belang van art.
6:215 van gemengde overeenkomsten dus naar voren.
Koopovereenkomst
Art. 7:1 geeft de definitie van koop. Een zaak verwijst naar boek 3 artikel
2. En daarin is neergelegd dat een zaak een stoffelijk voorwerp is dat voor
menselijk beheersing vatbaar is. Dat betekent dat die kooptitel eigenlijk
geschreven is met het oog op dingen. Hoe zit het dan met
vermogensrechten? Dan schakelen we naar art. 7:47 BW. Daarin staat dat
de artikelen van koop ook op vermogensrechten van toepassing zijn.
De zaak is een essentialium. Als er geen zaak is of kan worden
bepaald, komt er geen koopovereenkomst tot stand. Het moet helder en
bepaalbaar (niet bepaald) zijn wat er moet worden geleverd.
De enkele koop doet niet de eigendom overgaan. In andere
rechtsstelsels is dat anders. Bijvoorbeeld Frankrijk. Beide vormen zijn af te
leiden uit het Romeinse Recht. Belangrijk is ook dat in het Weens
Koopverdrag dat punt wordt overgelaten aan de nationale rechtsstelsel.
Dat staat in art. 4 sub b Weens koopverdrag. De keuze van een
rechtsstelsel bepaalt dus of door de enkele koop de eigendom overgaat.
Toepassing art. 7:47
Het arrest De Beeldbrigade Hulskamp gaat over een probleem dat de
wetgever niet heeft kunnen voorzien toen dat artikel werd gemaakt. Wat
valt precies onder vermogensrechten? Valt standaard software daaronder
en daarmee onder de werking van de kooptitel? HR: uit het stelsel van de
wet volgt dat de aanschaf van standaardsoftware binnen het bereik van
een kooptitel kan vallen. Vereisten zijn dat i) de overeenkomst niet in
tijdsduur is beperkt en ii) gebruik tegen betaling van een bepaald bedrag
geschiedt.
1
, Ook het arrest van 8 juli 2011 heeft hiermee te maken. Gaat om de
verkoop van een notarispraktijk, een goedlopende. Dat betekent dat een
hoog bedrag aan goodwill wordt betaald. De FIOD komt in actie en het
blijkt dat het wel een goedlopende notarispraktijk was, maar dat er veel
dingen zijn gebeurd die niet door de beugel konden. De koper zegt: ik wil
het bedrag terug dat ik betaald heb aan goodwill. Hier is een probleem
aan de orde wat ook wordt bediscussieerd in de literatuur. Is goodwill een
vermogensrecht in de zin van art. 7:47? De rechtbank en het hof zeiden
dat het geen vermogensrecht was. De Hoge Raad wijkt daarvan af. De
Hoge Raad zegt niet of het wel of niet een vermogensrecht is, maar de
Hoge Raad zegt: ook indien de goodwill zelf niet aangemerkt kan worden
als een zaak of een vermogensrecht, staat dat aan toepassing van art 7:17
niet in de weg. De hoge raad zegt eigenlijk dat aan de orde is of de
verkochte onderneming een bepaalde eigenschap/kwaliteit al dan niet
heeft of mist. Dat betekent dat de Hoge Raad met die goodwill eigenlijk de
conformiteitsvraag laat kleuren. In die zin kan dus een
vermogensrechtelijk aspect waarvan je niet zeker weet of het valt onder
47, kun je via art. 7:17 toch mee laten spelen bij de vraag of de verkoper
aan zijn verplichtingen heeft voldaan of niet.
Art. 7:4 BW
Als er geen sprake is van prijsbepaling, dan is de koper een redelijke prijs
verschuldigd. Hier hoort een standaardarrest bij, dat is het arrest
Peters/Peters. Daar gaat het om de verkoop van een Blokker zaak. Ze
zijn het eens over de hoofdzaken, maar over een paar kleine onderdelen
hebben ze moeilijkheden met de vraagprijs. Op die punten blijft het
hangen. De verkoper was ziek en wilde daarom de zaak verkopen. Hij
wordt echter weer beter. Hij wil dus niet meer verkopen. Hij zegt we zijn
het niet eens met de prijs, dus we hadden nog geen overeenkomst dus de
koop gaat niet door. De koper haalt dan art. 7:4 erbij. De Hoge Raad zegt
dan dat art. 7:4 maar een beperkte strekking heeft. Het is alleen van
belang als partijen zich niet over de prijs hebben bekommerd. Het is niet
van belang als ze er niet uitgekomen zijn, dus dat ze er wel hebben over
onderhandeld. Een voorbeeld uit de lagere rechtspraak waar dat artikel
wel van toepassing is is een uitspraak van de rechtbank Utrecht waar het
gaat om melkquota’s. De beoogd koper zegt dat het juist is dat wij hun
melkquotum zouden overnemen. Eerst zouden ze het leasen, op langere
termijn zouden we het melkquotum kopen. Verkoper zegt dat de koop niet
tot stand is gekomen. Dit is wel een situatie dat partijen het over eens
waren dat de koop zou plaatsvinden. Ze hadden nog niet over de prijs
nagedacht, maar die was makkelijk vast te stellen aan de hand van
internet. Art. 7:4 heeft dus een beperkte strekking.
Koop registergoederen
Ook hier gelden speciale regelingen voor. Zie art. 7:2 en 7:3. Met deze
twee specifieke bepalingen kan waarschijnlijk worden volstaan.
De koop heeft alleen maar verbintenisrechtelijke gevolgen. Geen
absolute aanspraak en geen werking tegenover derden. De belangrijke
uitzondering op die regeling staat in art. 7:3. Daar staat dat een koop van
een registergoed kan worden ingeschreven in de openbare registers. Dat is
2
