Samenvatting 4VWO Biologie voor jou H1 Inleiding in de biologie

Biologie - Hoofdstuk 1 - Inleiding in de biologie (4V)


Hoofdstuk 1 Inleiding in de biologie
Paragraaf 1.1 Wat is biologie?

Organismen
- Levende wezens (planten, dieren, schimmels en bacteriën)
 alle levende organismen vertonen levensverschijnselen:
- voortplanten
- groeien
- ontwikkelen
- stofwisseling (alle chemische reacties in organisme)
 enzymen versnellen de reacties van stofwisselingsprocessen; katalyseren

- als een organisme geen levensverschijnselen meer vertoont, noem je het dood

Levenloos
- dingen in de natuur die nooit geleefd hebben
(water, zuurstof, koolstofdioxide, gesteenten)

Ieder organisme heeft zijn eigen levensloop
 eindigt als het individu dood gaat

Soort
- organismen die zich onderling kunnen voortplanten en daarbij vruchtbare nakomelingen krijgen.
 Iedere soort heeft zijn eigen levenscyclus:
 eindigt als het soort uitsterft


Biologie is een belangrijk vak
- heeft ook met veel andere vakken te maken; overgangsgebieden
(biofysica, biochemie, paleontologie)

Belangrijke vraagstukken; voedsel, gezondheid, energie en veiligheid

Biologie benaderen we vaan vanuit een context
- situatie waarin biologie een rol speelt
( leefwereld om je heen, beroepspraktijk, wetenschappelijk onderzoek)

Organisatieniveaus in de biologie
- biologische eenheden van klein naar groot:

1. Molecuul
- bouwstenen van stoffen
- belangrijk molecuul: DNA
2. Organel (celkern)
- onderdeel van een cel met een speciale bouw en functie
- omgeven door een membraan
3. Cel
- het hogere niveau van een organel
- alle organismen bestaan uit meerdere cellen
4. Weefsel
- een groep cellen bij elkaar

1

, Biologie - Hoofdstuk 1 - Inleiding in de biologie (4V)


5. Orgaan
- een deel van een organisme met een specifieke bouw en functie (bot, hart, lever)
6. Organenstelsel
- aantal organen die een bepaalde functie samen uitvoeren.
7. Organismen
- een organisme kan bestaan uit meerdere organenstelsels
- sommige organismen bestaan uit slechts een cel (bacteriën)
8. Populatie
- een groep individuen (organismes) die in een bepaald gebied leven
- planten zich onderling voort
9. Levensgemeenschap
- binnen een bepaald gebied leven populaties van verschillende soorten
10. Ecosysteem (bioom)
- een begrensd gebied met bepaalde eigenschappen
- zowel levende als niet-levende natuur
11. Systeem aarde (biosfeer)
- alle ecosystemen op de aarde

Emergente eigenschappen
- eigenschap die op een hoger organisatieniveau ontstaat, die op het lagere niveau niet is.
vb. dolijn lukt het niet om snelle vissen in scholen te vangen
Maar; met groep dolfijnen lukt het wel

Paragaaf 1.2 Organen, weefsels en cellen.

Een orgaanstelsel bestaat uit een aantal organen dat samen een bepaalde functie uitoefent
- verteringsstelsel, ademhalingsstelsel, bloedvatenstelsel

Het middenrif scheidt de romp in de borstholte en de buikholte

Weefsels
- organen zijn opgebouwd uit weefsels
 bij meercellige organismen ontstaan bij de ontwikkeling verschillende typen cellen
(spiercellen, zenuwcellen en beencellen)
 deze cellen hebben allemaal een andere vorm en andere functie

Een groep cellen met dezelfde vorm en functie; weefsel
1. Dekweefsel (epitheel)
- bekleedt en beschermt inwendige en uitwendige lichaamsoppervlakten
- alle typen dekweefsels hebben gemeenschappelijke kenmerken
 cellen zijn vaak rechthoekig en liggen heel dicht tegen elkaar
2. Zenuwweefsel
- vind je in de organen van je zenuwstelsel
- geven informatie door
 bezitten sterk vertakte uitlopers die een netwerk vormen
3. Spierweefsel
- bestaat uit langgerekte cellen die kunnen samentrekken
4. Bindweefsel
- geeft steun en vorm aan het organisme en aan afzonderlijke organen
- verbindt lichaamsdelen onderling + vult ruimten tussen organen op
 cellen liggen verder uit elkaar met daartussen vezels en tussencelstof


2