Boeken Nederlands se-week 3 klas 5 Gymnasium Bernrode
Warenar
Introtekst
Warenar heeft een pot met gouden munten gevonden die zijn grootvader in huis had verborgen.
Omdat hij bang is dat de pot gestolen zal worden, gaat hij zich steeds vreemder gedragen. Zo heeft
hij niet eens door dat zijn dochter hoogzwanger is. Maar door zijn vreemde gedrag gebeurt wat hij
het ergste vreest: de pot wordt gestolen.
Samenvatting
Voorrede
Miltheydt wil de macht krijgen in het huis van Warnar, omdat Gierigheydt er al te lang de baas is.
Sinds de grootvader van Warnar in de haard een pot met goud verborgen heeft, is het al Gierigheydt
wat daar in huis de klok slaat. Warnar heeft de pot teruggevonden. Zijn dochter Claertje is zwanger
en moet trouwen, maar dat kan alleen gebeuren, als Gierigheydt verdwijnt. Miltheydt vertelt dat het
toneelstuk een 'potterij' is (een verhaal dat draait om een pot), en dat Miltheydt de plaats van de lar,
de Romeinse huisgod, uit het stuk van Plautus heeft ingenomen.
Expositio (eerste bedrijf)
Warnar wantrouwt iedereen, ook zijn huishoudster Reym. Hij vreest dat zij er vandoor zal gaan met
de pot goud die hij in zijn huis gevonden heeft. Claertje, de dochter van Warnar, is zwanger en moet
trouwen, maar Warnar weet dit niet. Reym wel en zij maakt zich zorgen om Claertje.
De buren van Warnar, broer en zus Rijckert en Geertruyd, spreken over trouwen. Rijckert moet
volgens Geertruyd maar eens gaan trouwen en zij weet wel iemand: Lobberich, de weduwe van
Klaesje Klik. Rijckert heeft iemand anders op het oog: buurmeisje Claertje.
Rijckert maakt een praatje met Warnar en hij vraagt de hand van zijn dochter. Warnar zegt dat hij
geen bruidsschat kan geven, maar Rijckert vindt dit niet erg - hij is immers rijk genoeg van zichzelf.
Warnar geeft Reym de opdracht om het huis schoon te maken, omdat er 's avonds een diner zal zijn
ter ere van de bruiloft, en Rijckert zal betalen!
Intrige (tweede bedrijf)
Rijckert stuurt zijn knecht Lecker om alles te regelen voor de bruiloft. Teeuwes de kok en Casper de
hofmeester zullen het diner verzorgen. Ze vinden het wel raar dat de bruidegom alles betaalt, dat is
tegen de gewoonte. Teeuwes en Casper weten dat Warnar erg gierig is, maar dat hij niet eens voor
zijn dochters huwelijk wil betalen, slaat toch eigenlijk alles. Gedrieën gaan ze naar Warnars huis,
pratend over het eten. Warnar hoort hen zeggen: 'Deze pot is te klein' (r. 566) en jaagt hen het huis
uit, omdat hij denkt dat ze het over de pot met goud hebben.
Climax (derde bedrijf)
Warnar merkt dat er sprake was van een misverstand en verzint de smoes dat hij zich bedreigd heeft
gevoeld door het lange koksmes. Hij verdenkt Rijckert er echter van dat deze de mannen ingehuurd
heeft om de pot te stelen. Rijckert komt op bezoek en prijst Warnar om zijn zuinigheid. Rijckert
brengt het gesprek weer op de bruiloft: hoe staat het met de huwelijkswijn? Warnar associeert
hierop door en vermoedt dat Rijckert hem dronken wil voeren om daarna de pot te stelen.
Katastrofe (vierde bedrijf)
,Lecker vertelt dat hij Ristert (Ritsaert), de neef van Rijckert en de zoon van Geertruyd, op de hoogte
heeft gebracht van het huwelijk. Ristert was geschrokken, want hij is de vader van het kind van
Claertje. Lecker loopt langs het kerkhof en ziet daar Warnar verdacht rondlopen. Warnar heeft
zojuist de pot verstopt. Hij ontdekt Lecker en ranselt hem af: hij scheldt hem uit voor dief en hij
fouilleert hem. Aangezien Lecker vijfhonderd gulden uit de kas van Rijckert gestolen heeft, vindt
Warnar nog geld ook! Hij neemt hem het geld af.
Geertruyd is boos op haar zoon, maar hij verklaart zich bereid met Claertje te trouwen. Ze vindt het
jammer dat hij geen rijker meisje heeft uitgekozen.
Lecker heeft de pot met goud gevonden, onder de steiger bij de molenwerf. Warnar ontdekt de
diefstal en begint te jammeren. Ritsaert denkt dat Warnar zo tekeer gaat vanwege zijn zwangere
dochter en hij bekent. Het misverstand wordt uit de wereld geholpen en Ritsaert vraag Warnar de
hand van zijn dochter. Rijckert ziet af van het huwelijk en Ritsaert belooft mee te helpen zoeken naar
de pot.
Peripetie (vijfde bedrijf)
Ritsaert komt Lecker tegen en ziet de pot met geld. Hij dwingt hem mee te gaan naar Warnar. Reym
haalt Geertruyd om Claertje te helpen met bevallen. Lecker geeft de pot terug aan Warnar. Deze
geeft het geld als huwelijkscadeau. Reym en Geertruyd komen met de baby: een gezonde zoon.
Warnar is er erg blij om en Lecker maakt van de gelegenheid gebruik om Warnar vijfhonderd gulden
te vragen. Hij krijgt het, want Warnar zal nooit meer gierig zijn.
Onderwerpen
Warenar is een karakterblijspel; dit betekent dat de humor draait om het karakter van een of meer
personages. In dit geval gaat het om één personage: Warnar de gierigaard. Toch heeft Warenar ook
wat kenmerken van een intrigeblijspel: de plot wordt door misverstanden gedreven. Als Warenar
een moderne televisieserie was, zou het een sitcom zijn: een situation comedy waarin misverstanden
en gekke karaktertrekken zorgen voor de humor.
Titel en motto's
Ware-nar, dat is: Aulularia van Plautus, nae 's Landts ghelegentheyt verduytschet: en ghespeelt in de
eenighe en eerste Nederduystsche Academi. Zo luidt de volledige titel van wat normaliter
Warenargenoemd wordt. Hooft heeft het klassieke stuk Aulularia van Plautus 'verdietst', hij heeft
het Nederlands gemaakt: het speelt zich af in Nederland en de personages spreken Nederlands. Hij is
dus verdergegaan dan de Aulularia te vertalen.
Het toneelstuk heeft geen motto, maar wel een voorrede ('Voor-reden') die min of meer als motto
geldt. De voorrede bestaat uit een dialoog tussen twee allegorische personages: Miltheydt en
Gierigheydt. Eigenlijk was dit vreselijk ouderwets van Hooft, allegorische personages pasten meer bij
de (late) middeleeuwen dan bij de Renaissance.
Opbouw
De Griekse filosoof Aristoteles heeft in zijn boek Poëtica beschreven waaraan een goed toneelstuk
moet voldoen, de Romein Horatius deed dit nog eens dunnetjes over in zijn werk Ars poetica.
Hoewel beide schrijvers over literatuurtheorie hun regels nooit als dwingend hebben bedoeld, is dit
wel zo opgevat door de schrijvers uit de Renaissance. Aangezien P.C. Hooft van het verhaal van de
vrek een klassieke komedie maakte, heeft hij zich aan bijna alle aspecten en regels die door
Aristoteles en Horatius opgesteld zijn, gehouden. Een van de regels was dat een toneelstuk
opgebouwd moest zijn uit vijf bedrijven: expositio - intrige - climax - katastrofe - peripetie
, (uiteenzetting - voorbereiding - opvoering van de spanning - verlies van de strijd - afloop). Warenar
bestaat inderdaad netjes uit vijf bedrijven. Het stuk dat aan Warenar vooraf gaat, hoort niet thuis bij
de indeling in vijf bedrijven, deze voorrede heeft min of meer de functie van motto (zie hiervoor de
paragraaf 'Titel en motto's').
Een andere regel was de eenheid van tijd, plaats en handeling. De handeling in een toneelstuk moest
zich afspelen binnen 24 uur, een dag en een nacht, dit is de eenheid van tijd. Als het verhaal een
langere periode zou beslaan, werd het voor de toeschouwers moeilijk om te volgen. Warenar
voldoet aan deze regel, maar dat is meteen ook een zwakke plek. De gebeurtenissen zijn zo divers
dat ze nooit op één dag plaats kunnen vinden. Iedere scène op zichzelf is zeker overtuigend, maar
het tijdsverloop van het hele stuk is minder waarschijnlijk. De eenheid van plaats betekent dat het
hele stuk zich op één plaats moest afspelen. Eventueel kon er van plaats gewisseld worden bij de
wisseling der bedrijven, maar dit mocht niet te vaak gebeuren en de plaatsen waartussen gewisseld
werd mochten niet te ver uiteen liggen. Het is goed mogelijk om Warenar te spelen met één decor,
want het stuk speelt geheel op straat, rondom het huis van Warnar. De wet van eenheid van plaats
is door Hooft dus gewaarborgd. De eenheid van handeling is dat er maar één verhaallijn gespeeld
mag worden, anders dan bij een epos of een roman, daarin mogen meer verhaallijnen verteld
worden aan de lezer. Hooft heeft zich ook aan deze wet gehouden: de belevenissen van vrek Warnar
maken het verhaal.
Als laatste regel van de klassieke tragedie kan hier genoemd worden dat het maximum aantal
sprekende personages drie is. Deze regel is voor meer uitleg vatbaar: zo zijn er schrijvers die drie
personages opvoeren in het hele toneelstuk, er zijn er echter ook die wel meer dan drie sprekende
personages hebben, maar waarvan er niet meer dan drie tegelijk op het toneel staan. Hooft gebruikt
de laatste uitleg voor zijn Warenar: er zijn nooit meer dan drie sprekende personen tegelijk op het
toneel.
Personages
Warenar bevat geen round characters, de enige die daarbij in de buurt komt, is Warenar zelf die aan
het begin van het toneelstuk gierig is en op het eind vrijgevig.
Miltheydt is de allegorische personage uit de voorrede die de mildheid representeert.
Gierigheydt speelt ook in de voorrede, een allegorisch personage, als presentatie van de gierigheid.
Warnar is de vrek, door zijn gierigheid doet hij vreemd, hij is dus een ware nar. Op het eind van het
toneelstuk heeft hij zijn gierigheid afgezworen en is hij mild geworden.
Reym is de dienstmeid van Warnar.
Geertruyd is de buurvrouw van Warnar, ze is de zus van Rijckert en de moeder van Ritsaert.
Rijckert is een ongetrouwde man die op zoek is naar een vrouw. Hij woont met zijn zus Geertruyd
naast Warnar. Hij heeft Claertje op het oog, maar geeft haar op als hij te weten komt dat ze zwanger
is van zijn neef Ritsaert.
Ritsaert (zijn naam wordt ook gespeld als Ristert) is de zoon van Geertruyd. Hij heeft Claertje
zwanger gemaakt.
Lecker is de jongste bediende van Rijckert.
Casper is de hofmeester die de verantwoordelijkheid heeft voor het goede verloop van de bruiloft.
Casper is een Brabander.
Warenar
Introtekst
Warenar heeft een pot met gouden munten gevonden die zijn grootvader in huis had verborgen.
Omdat hij bang is dat de pot gestolen zal worden, gaat hij zich steeds vreemder gedragen. Zo heeft
hij niet eens door dat zijn dochter hoogzwanger is. Maar door zijn vreemde gedrag gebeurt wat hij
het ergste vreest: de pot wordt gestolen.
Samenvatting
Voorrede
Miltheydt wil de macht krijgen in het huis van Warnar, omdat Gierigheydt er al te lang de baas is.
Sinds de grootvader van Warnar in de haard een pot met goud verborgen heeft, is het al Gierigheydt
wat daar in huis de klok slaat. Warnar heeft de pot teruggevonden. Zijn dochter Claertje is zwanger
en moet trouwen, maar dat kan alleen gebeuren, als Gierigheydt verdwijnt. Miltheydt vertelt dat het
toneelstuk een 'potterij' is (een verhaal dat draait om een pot), en dat Miltheydt de plaats van de lar,
de Romeinse huisgod, uit het stuk van Plautus heeft ingenomen.
Expositio (eerste bedrijf)
Warnar wantrouwt iedereen, ook zijn huishoudster Reym. Hij vreest dat zij er vandoor zal gaan met
de pot goud die hij in zijn huis gevonden heeft. Claertje, de dochter van Warnar, is zwanger en moet
trouwen, maar Warnar weet dit niet. Reym wel en zij maakt zich zorgen om Claertje.
De buren van Warnar, broer en zus Rijckert en Geertruyd, spreken over trouwen. Rijckert moet
volgens Geertruyd maar eens gaan trouwen en zij weet wel iemand: Lobberich, de weduwe van
Klaesje Klik. Rijckert heeft iemand anders op het oog: buurmeisje Claertje.
Rijckert maakt een praatje met Warnar en hij vraagt de hand van zijn dochter. Warnar zegt dat hij
geen bruidsschat kan geven, maar Rijckert vindt dit niet erg - hij is immers rijk genoeg van zichzelf.
Warnar geeft Reym de opdracht om het huis schoon te maken, omdat er 's avonds een diner zal zijn
ter ere van de bruiloft, en Rijckert zal betalen!
Intrige (tweede bedrijf)
Rijckert stuurt zijn knecht Lecker om alles te regelen voor de bruiloft. Teeuwes de kok en Casper de
hofmeester zullen het diner verzorgen. Ze vinden het wel raar dat de bruidegom alles betaalt, dat is
tegen de gewoonte. Teeuwes en Casper weten dat Warnar erg gierig is, maar dat hij niet eens voor
zijn dochters huwelijk wil betalen, slaat toch eigenlijk alles. Gedrieën gaan ze naar Warnars huis,
pratend over het eten. Warnar hoort hen zeggen: 'Deze pot is te klein' (r. 566) en jaagt hen het huis
uit, omdat hij denkt dat ze het over de pot met goud hebben.
Climax (derde bedrijf)
Warnar merkt dat er sprake was van een misverstand en verzint de smoes dat hij zich bedreigd heeft
gevoeld door het lange koksmes. Hij verdenkt Rijckert er echter van dat deze de mannen ingehuurd
heeft om de pot te stelen. Rijckert komt op bezoek en prijst Warnar om zijn zuinigheid. Rijckert
brengt het gesprek weer op de bruiloft: hoe staat het met de huwelijkswijn? Warnar associeert
hierop door en vermoedt dat Rijckert hem dronken wil voeren om daarna de pot te stelen.
Katastrofe (vierde bedrijf)
,Lecker vertelt dat hij Ristert (Ritsaert), de neef van Rijckert en de zoon van Geertruyd, op de hoogte
heeft gebracht van het huwelijk. Ristert was geschrokken, want hij is de vader van het kind van
Claertje. Lecker loopt langs het kerkhof en ziet daar Warnar verdacht rondlopen. Warnar heeft
zojuist de pot verstopt. Hij ontdekt Lecker en ranselt hem af: hij scheldt hem uit voor dief en hij
fouilleert hem. Aangezien Lecker vijfhonderd gulden uit de kas van Rijckert gestolen heeft, vindt
Warnar nog geld ook! Hij neemt hem het geld af.
Geertruyd is boos op haar zoon, maar hij verklaart zich bereid met Claertje te trouwen. Ze vindt het
jammer dat hij geen rijker meisje heeft uitgekozen.
Lecker heeft de pot met goud gevonden, onder de steiger bij de molenwerf. Warnar ontdekt de
diefstal en begint te jammeren. Ritsaert denkt dat Warnar zo tekeer gaat vanwege zijn zwangere
dochter en hij bekent. Het misverstand wordt uit de wereld geholpen en Ritsaert vraag Warnar de
hand van zijn dochter. Rijckert ziet af van het huwelijk en Ritsaert belooft mee te helpen zoeken naar
de pot.
Peripetie (vijfde bedrijf)
Ritsaert komt Lecker tegen en ziet de pot met geld. Hij dwingt hem mee te gaan naar Warnar. Reym
haalt Geertruyd om Claertje te helpen met bevallen. Lecker geeft de pot terug aan Warnar. Deze
geeft het geld als huwelijkscadeau. Reym en Geertruyd komen met de baby: een gezonde zoon.
Warnar is er erg blij om en Lecker maakt van de gelegenheid gebruik om Warnar vijfhonderd gulden
te vragen. Hij krijgt het, want Warnar zal nooit meer gierig zijn.
Onderwerpen
Warenar is een karakterblijspel; dit betekent dat de humor draait om het karakter van een of meer
personages. In dit geval gaat het om één personage: Warnar de gierigaard. Toch heeft Warenar ook
wat kenmerken van een intrigeblijspel: de plot wordt door misverstanden gedreven. Als Warenar
een moderne televisieserie was, zou het een sitcom zijn: een situation comedy waarin misverstanden
en gekke karaktertrekken zorgen voor de humor.
Titel en motto's
Ware-nar, dat is: Aulularia van Plautus, nae 's Landts ghelegentheyt verduytschet: en ghespeelt in de
eenighe en eerste Nederduystsche Academi. Zo luidt de volledige titel van wat normaliter
Warenargenoemd wordt. Hooft heeft het klassieke stuk Aulularia van Plautus 'verdietst', hij heeft
het Nederlands gemaakt: het speelt zich af in Nederland en de personages spreken Nederlands. Hij is
dus verdergegaan dan de Aulularia te vertalen.
Het toneelstuk heeft geen motto, maar wel een voorrede ('Voor-reden') die min of meer als motto
geldt. De voorrede bestaat uit een dialoog tussen twee allegorische personages: Miltheydt en
Gierigheydt. Eigenlijk was dit vreselijk ouderwets van Hooft, allegorische personages pasten meer bij
de (late) middeleeuwen dan bij de Renaissance.
Opbouw
De Griekse filosoof Aristoteles heeft in zijn boek Poëtica beschreven waaraan een goed toneelstuk
moet voldoen, de Romein Horatius deed dit nog eens dunnetjes over in zijn werk Ars poetica.
Hoewel beide schrijvers over literatuurtheorie hun regels nooit als dwingend hebben bedoeld, is dit
wel zo opgevat door de schrijvers uit de Renaissance. Aangezien P.C. Hooft van het verhaal van de
vrek een klassieke komedie maakte, heeft hij zich aan bijna alle aspecten en regels die door
Aristoteles en Horatius opgesteld zijn, gehouden. Een van de regels was dat een toneelstuk
opgebouwd moest zijn uit vijf bedrijven: expositio - intrige - climax - katastrofe - peripetie
, (uiteenzetting - voorbereiding - opvoering van de spanning - verlies van de strijd - afloop). Warenar
bestaat inderdaad netjes uit vijf bedrijven. Het stuk dat aan Warenar vooraf gaat, hoort niet thuis bij
de indeling in vijf bedrijven, deze voorrede heeft min of meer de functie van motto (zie hiervoor de
paragraaf 'Titel en motto's').
Een andere regel was de eenheid van tijd, plaats en handeling. De handeling in een toneelstuk moest
zich afspelen binnen 24 uur, een dag en een nacht, dit is de eenheid van tijd. Als het verhaal een
langere periode zou beslaan, werd het voor de toeschouwers moeilijk om te volgen. Warenar
voldoet aan deze regel, maar dat is meteen ook een zwakke plek. De gebeurtenissen zijn zo divers
dat ze nooit op één dag plaats kunnen vinden. Iedere scène op zichzelf is zeker overtuigend, maar
het tijdsverloop van het hele stuk is minder waarschijnlijk. De eenheid van plaats betekent dat het
hele stuk zich op één plaats moest afspelen. Eventueel kon er van plaats gewisseld worden bij de
wisseling der bedrijven, maar dit mocht niet te vaak gebeuren en de plaatsen waartussen gewisseld
werd mochten niet te ver uiteen liggen. Het is goed mogelijk om Warenar te spelen met één decor,
want het stuk speelt geheel op straat, rondom het huis van Warnar. De wet van eenheid van plaats
is door Hooft dus gewaarborgd. De eenheid van handeling is dat er maar één verhaallijn gespeeld
mag worden, anders dan bij een epos of een roman, daarin mogen meer verhaallijnen verteld
worden aan de lezer. Hooft heeft zich ook aan deze wet gehouden: de belevenissen van vrek Warnar
maken het verhaal.
Als laatste regel van de klassieke tragedie kan hier genoemd worden dat het maximum aantal
sprekende personages drie is. Deze regel is voor meer uitleg vatbaar: zo zijn er schrijvers die drie
personages opvoeren in het hele toneelstuk, er zijn er echter ook die wel meer dan drie sprekende
personages hebben, maar waarvan er niet meer dan drie tegelijk op het toneel staan. Hooft gebruikt
de laatste uitleg voor zijn Warenar: er zijn nooit meer dan drie sprekende personen tegelijk op het
toneel.
Personages
Warenar bevat geen round characters, de enige die daarbij in de buurt komt, is Warenar zelf die aan
het begin van het toneelstuk gierig is en op het eind vrijgevig.
Miltheydt is de allegorische personage uit de voorrede die de mildheid representeert.
Gierigheydt speelt ook in de voorrede, een allegorisch personage, als presentatie van de gierigheid.
Warnar is de vrek, door zijn gierigheid doet hij vreemd, hij is dus een ware nar. Op het eind van het
toneelstuk heeft hij zijn gierigheid afgezworen en is hij mild geworden.
Reym is de dienstmeid van Warnar.
Geertruyd is de buurvrouw van Warnar, ze is de zus van Rijckert en de moeder van Ritsaert.
Rijckert is een ongetrouwde man die op zoek is naar een vrouw. Hij woont met zijn zus Geertruyd
naast Warnar. Hij heeft Claertje op het oog, maar geeft haar op als hij te weten komt dat ze zwanger
is van zijn neef Ritsaert.
Ritsaert (zijn naam wordt ook gespeld als Ristert) is de zoon van Geertruyd. Hij heeft Claertje
zwanger gemaakt.
Lecker is de jongste bediende van Rijckert.
Casper is de hofmeester die de verantwoordelijkheid heeft voor het goede verloop van de bruiloft.
Casper is een Brabander.
