Samenvatting maatschappijleer se-week 3 klas 5 Gymnasium Bernrode
-pluriforme samenleving
Hoofdstuk 1 verschil en verdraagzaamheid
De langzame eenwording van Nederland
In de loop der eeuwen kwamen veel reizigers naar Nederland. Beschrijvingen over Nederland liepen
uiteen van ‘geordend, bleek en koud’ tot termen als ‘vrijheid en respectvolheid’. Ondanks dat
vrijheidsdrang en ordening niet altijd samengaan ontstaat er in Nederland een zekere mate van
verdraagzaamheid met verschillende sociale klassen, godsdiensten en levensstijlen.
Land van verschillen
Culturele samenhang in Nederland was niet eenvoudig: Nederland omschreef zich als Repububliek
der Verenigde Provinciën.
Primaire doel: verdediging tegen de Spanjaarden.
Er waren verschillen tussen Noord en Zuid, katholiek en protestant, stad en platteland.
Pluriformiteit heeft in Nederland dus al veel langer bestaan, maar is versterkt door nieuwkomers uit
de hele wereld vanaf 1945.
De eenwording tot nederland werd versterkt door:
Communicatiemiddelen (telegrafie)
Treinverbindingen
Invoering van dezelfde tijdsrekening in alle gebieden.
Zijn wij tolerant
Tolerantie was in eerste instantie een pragmatische keuze:
De mate waarin mensen dicht op elkaar wonen, heeft invloed op de wijze waarop men met elkaar
omgaat (morele geografie)
Door pluriformiteit was maatschappelijke vrede kwetsbaar
Als handelsland waren economische belangen dermate belangrijk dat er minder aandacht aan
principes van het geloof werd gehecht.
Gedogen
Toelaten betekende dat pluriformiteit werd gedoogd
Het katholicisme was lange tijd verboden waardoor er schuilkerken ontstonden. Vrijheid van
geweten bestond wel, maar kon niet altijd openbaar worden geuit.
Vrijplaats voor dissidenten
Naast de pragmatische kant zat er ook een principiële kant aan de tolerantie. Het belang van vrijheid
van geweten gold in vergelijking met andere landen als belangrijke waarde. Zo werd Nederland een
toevluchtsoord voor dissidenten als:
Gecensureerde schrijvers (wetenschappers)
Hugenoten uit Frankrijk
Portugese joden
,Democratie van natte voeten.
Door grote pluriformiteit heeft Nederland in een lange geschiedenis een cultuur van compromissen
ontwikkeld. Dit gegeven nomen we ook wel het poldermodel en pacificatiedemocratie. De vroegste
vorm van democratie zijn de waterschappen die door samenwerking ‘natte voeten’ moesten
voorkomen.
Vrijheidsdrang en conformisme
Een cultuur van compromissen heeft sterk bijgedragen aan het beheersen van conflicten. De
zoektocht gaat had in hand met een neiging tot conformisme.
Conformisme = het verlangen om zich aan te passen aan de opvattingen en gedragingen van de
meerderheid in de samenleving
Verschillend denken over maatschappelijke vraagstukken blijkt vaak moeilijk. In de praktijk zie je dat
denkbeelden meer geconformeerd raken.
Een gepolariseerde tijd
Hoe gaan we om met culturele verschillen?
Sinds de eeuwwisseling neemt de gelijkgestemdheid en verdraagzaamheid snel af. De moorden op
Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004) laten zien dat het politieke en sociale conflict scherper
worden.
Oorzaken politieke en sociale conflicten
Enkele trends die de toegenomen conflicten verklaren:
Maatschappelijke (culturele) vraagstukken over bijvoorbeeld vluchtelingen, discriminatie en
de positie van homoseksuelen in moslimkringen vragen om politieke oplossingen
De economische en culturele gevolgen van globalisering
Het verval van middenpartijen als PvdA, CDA en de VVD en de groei van protestpartijen die
minder tot compromis bereid zijn en zich richten tegen immigratie
Polarisatie en sociale cohesie
Door de toegenomen onverdraagzaamheid is de samenleving sterker gepolariseerd (de
tegenstellingen tussen groepen worden groter)
Polarisatie kan de sociale cohesie in een land onder drukt zetten. Vergelijkbare ontwikkelingen
vinden ook in andere westerse landen plaats.
Hoofdstuk 2 cultuur en indentiteit
Wat is een cultuur
Een cultuur ontstaat wanneer mensen veel en langdurig met elkaar te maken hebben.
Cultuur = Alle waarden, normen en andere aangeleerde kenmerken die de leden van een groep of
samenleving met elkaar gemeen hebben en dus als vanzelfsprekend beschouwen.
Cultuur wordt vaak geassocieerd met beschaving en kunst, maar het begrip heeft een veel bredere
betekenis.
, De functies van een cultuur
De cultuur van de groep waar je bij hoort bepaalt een deel van je persoonlijkheid.
Je hebt een gezamenlijk referentiekader met deels dezelfde normen, waarden en gewoonten.
Cultuur geeft richting aan het denken en doen van mensen en werkt gedragsregulerend.
Gedragsregulatie = zorgen dat het gedrag van mensen geordend en voorspelbaar verloopt.
Dominante cultuur en subculturen
We kijken naar drie soorten culturen:
1.de dominante cultuur
2. Subculturen
3. Tegenculturen
Dominante cultuur
Dominante cultuur = het geheel van waarden, normen en kenmerken dat door de meeste mensen
wordt geaccepteerd.
Dominante cultuur en subcultuur
We spreken van een subcultuur wanneer binnen een groep bepaalde waarden en normen en andere
cultuurkenmerken afwijken van de dominante cultuur.
Tegencultuur
Tegencultuur = groepen die zich verzetten tegen (delen van) de dominante cultuur of daar zelfs een
bedreiging voor vormen.
Hoe wordt cultuur overgedragen
Cultuuroverdracht noemen we ook wel socialisatie.
Socialisatie = het proces waarbij iemand de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn
samenleving of groep krijgt aangeleerd.
Socialisatie vindt vooral plaats door imitatie.
Hoe verloopt socialisatie
-pluriforme samenleving
Hoofdstuk 1 verschil en verdraagzaamheid
De langzame eenwording van Nederland
In de loop der eeuwen kwamen veel reizigers naar Nederland. Beschrijvingen over Nederland liepen
uiteen van ‘geordend, bleek en koud’ tot termen als ‘vrijheid en respectvolheid’. Ondanks dat
vrijheidsdrang en ordening niet altijd samengaan ontstaat er in Nederland een zekere mate van
verdraagzaamheid met verschillende sociale klassen, godsdiensten en levensstijlen.
Land van verschillen
Culturele samenhang in Nederland was niet eenvoudig: Nederland omschreef zich als Repububliek
der Verenigde Provinciën.
Primaire doel: verdediging tegen de Spanjaarden.
Er waren verschillen tussen Noord en Zuid, katholiek en protestant, stad en platteland.
Pluriformiteit heeft in Nederland dus al veel langer bestaan, maar is versterkt door nieuwkomers uit
de hele wereld vanaf 1945.
De eenwording tot nederland werd versterkt door:
Communicatiemiddelen (telegrafie)
Treinverbindingen
Invoering van dezelfde tijdsrekening in alle gebieden.
Zijn wij tolerant
Tolerantie was in eerste instantie een pragmatische keuze:
De mate waarin mensen dicht op elkaar wonen, heeft invloed op de wijze waarop men met elkaar
omgaat (morele geografie)
Door pluriformiteit was maatschappelijke vrede kwetsbaar
Als handelsland waren economische belangen dermate belangrijk dat er minder aandacht aan
principes van het geloof werd gehecht.
Gedogen
Toelaten betekende dat pluriformiteit werd gedoogd
Het katholicisme was lange tijd verboden waardoor er schuilkerken ontstonden. Vrijheid van
geweten bestond wel, maar kon niet altijd openbaar worden geuit.
Vrijplaats voor dissidenten
Naast de pragmatische kant zat er ook een principiële kant aan de tolerantie. Het belang van vrijheid
van geweten gold in vergelijking met andere landen als belangrijke waarde. Zo werd Nederland een
toevluchtsoord voor dissidenten als:
Gecensureerde schrijvers (wetenschappers)
Hugenoten uit Frankrijk
Portugese joden
,Democratie van natte voeten.
Door grote pluriformiteit heeft Nederland in een lange geschiedenis een cultuur van compromissen
ontwikkeld. Dit gegeven nomen we ook wel het poldermodel en pacificatiedemocratie. De vroegste
vorm van democratie zijn de waterschappen die door samenwerking ‘natte voeten’ moesten
voorkomen.
Vrijheidsdrang en conformisme
Een cultuur van compromissen heeft sterk bijgedragen aan het beheersen van conflicten. De
zoektocht gaat had in hand met een neiging tot conformisme.
Conformisme = het verlangen om zich aan te passen aan de opvattingen en gedragingen van de
meerderheid in de samenleving
Verschillend denken over maatschappelijke vraagstukken blijkt vaak moeilijk. In de praktijk zie je dat
denkbeelden meer geconformeerd raken.
Een gepolariseerde tijd
Hoe gaan we om met culturele verschillen?
Sinds de eeuwwisseling neemt de gelijkgestemdheid en verdraagzaamheid snel af. De moorden op
Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004) laten zien dat het politieke en sociale conflict scherper
worden.
Oorzaken politieke en sociale conflicten
Enkele trends die de toegenomen conflicten verklaren:
Maatschappelijke (culturele) vraagstukken over bijvoorbeeld vluchtelingen, discriminatie en
de positie van homoseksuelen in moslimkringen vragen om politieke oplossingen
De economische en culturele gevolgen van globalisering
Het verval van middenpartijen als PvdA, CDA en de VVD en de groei van protestpartijen die
minder tot compromis bereid zijn en zich richten tegen immigratie
Polarisatie en sociale cohesie
Door de toegenomen onverdraagzaamheid is de samenleving sterker gepolariseerd (de
tegenstellingen tussen groepen worden groter)
Polarisatie kan de sociale cohesie in een land onder drukt zetten. Vergelijkbare ontwikkelingen
vinden ook in andere westerse landen plaats.
Hoofdstuk 2 cultuur en indentiteit
Wat is een cultuur
Een cultuur ontstaat wanneer mensen veel en langdurig met elkaar te maken hebben.
Cultuur = Alle waarden, normen en andere aangeleerde kenmerken die de leden van een groep of
samenleving met elkaar gemeen hebben en dus als vanzelfsprekend beschouwen.
Cultuur wordt vaak geassocieerd met beschaving en kunst, maar het begrip heeft een veel bredere
betekenis.
, De functies van een cultuur
De cultuur van de groep waar je bij hoort bepaalt een deel van je persoonlijkheid.
Je hebt een gezamenlijk referentiekader met deels dezelfde normen, waarden en gewoonten.
Cultuur geeft richting aan het denken en doen van mensen en werkt gedragsregulerend.
Gedragsregulatie = zorgen dat het gedrag van mensen geordend en voorspelbaar verloopt.
Dominante cultuur en subculturen
We kijken naar drie soorten culturen:
1.de dominante cultuur
2. Subculturen
3. Tegenculturen
Dominante cultuur
Dominante cultuur = het geheel van waarden, normen en kenmerken dat door de meeste mensen
wordt geaccepteerd.
Dominante cultuur en subcultuur
We spreken van een subcultuur wanneer binnen een groep bepaalde waarden en normen en andere
cultuurkenmerken afwijken van de dominante cultuur.
Tegencultuur
Tegencultuur = groepen die zich verzetten tegen (delen van) de dominante cultuur of daar zelfs een
bedreiging voor vormen.
Hoe wordt cultuur overgedragen
Cultuuroverdracht noemen we ook wel socialisatie.
Socialisatie = het proces waarbij iemand de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn
samenleving of groep krijgt aangeleerd.
Socialisatie vindt vooral plaats door imitatie.
Hoe verloopt socialisatie
