Maatschappijleer Parlementaire Democratie hoofdstuk 1 t/m 7 + 9 se-week 2 klas 5
Gymnasium Bernrode
Hoofdstuk 1 Wat is democratie
- wereld bedekt met staten
In 1648 werd de Vrede van Münster (Vrede van Westfalen) gesloten.
doel: godsdiensttwisten en oorlogen voorkomen
Dit kon alleen door staten soevereiniteit te geven.
Soevereiniteit = wanneer een staat op een bepaald gebied met duidelijke grenzen het hoogste
gezag uitoefent en het monopolie op gezag heeft.
Thomas Hobbes (17e –eeuwse filosoof) beschreef ook het belang van soevereiniteit. Burgers kon
‘ a poor, nasty, brutish and short life’ worden bespaard.
- het belang van politiek
Politiek = het maken van keuzes waaraan allen in een staat gebonden zijn.
De politiek maakt overheidsbeleid en voert dit beleid uit om maatschappelijke problemen op te
lossen.
Er is een groot dilemma in de politiek, namelijk tussen efficiënt besturen en maximale participatie.
Efficiënt besturen Maximale participatie
Snel en daadkrachtig burger meer invloed
,De Griekse oudheid kent de eerste vorm van een directe democratie.
De naam democratie komt van de Griekse woorden: demos(volk) en kratein(regeren).
-kenmerken
Nederland kent een representatieve democratie
Representatieve democratie = het volk kiest de volksvertegenwoordigers die met een zekere
regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking verantwoording moeten afleggen.
Voordelen :
Er hoeft niet door de hele bevolking over elk onderwerp gestemd te worden
Verschillende instituties controleren elkaar (trias politica)
Andere kenmerken van een democratie:
Er is individuele vrijheid ( vrije meningsuiting)
Er gelden politieke grondrechten ( kiesrecht en recht om een partij te beginnen)
Politie en leger hebben wettelijk beperkte bevoegdheden ( geweld alleen in bepaalde
situaties)
De rechtspraak is onafhankelijk (rechters staan los van parlement/regering en hoeven hun
uitspraken niet te verantwoorden)
Er is persvrijheid (controleren machthebbers en hebben de taak ons goed te informeren)
Minderheden worden beschermd
-parlementair of presidentieel stelsel
Kenmerken parlementair
Gekozen parlement is hoogste orgaan
Uitvoerende macht wordt gekozen door parlement en moet verantwoording afleggen aan
parlement
Staatshoofd is meestal niet gekozen en heeft beperkte macht
Constitutionele monarchie = landen met een koning(in) als staatshoofd, wiens macht wordt
beperkt door het parlement
Kenmerken presidentieel
Volk kiest parlement én president
President heeft veel politieke macht
President is hoofd van de regering en kan ministers benoemen en ontslaan
Om macht te beperken heeft de president meestal niet het ontbindingsrecht: het het recht
om het parlement te ontbinden
, Democratie vastgelegd in de grondwet
In de grondwet zijn vastgelegd:
De taken en bevoegdheden van de drie machten
Politieke grondrechten
Regels voor politieke besluitvorming
Media zijn vrij en de overheid moet ervoor zorgen dat ze over de juiste informatie beschikt
De regels voor de politieke besluitvorming liggen vast, bijvoorbeeld:
De tweede kamer wordt direct gekozen
Verkiezingen zijn geheim
De regering en de staten-generaal (tweede + eerste kamer) maken samen de wetten
Er zijn vrije media:
Journalisten bepalen zelf waar ze over berichten en op welke manier ze dat doen
De overheid moet er zelf voor zorgen dat de media over de juiste informatie kan beschikken
Van dictatuur naar democratie
In Europa zijn er veel landen die nog geen democratie zijn.
Spanje, Portugal, Griekenland: dictatuur tot jaren 70
Veel oost-Europese landen werden pas na 1989 democratisch
Dictatuur = staatsvorm waarbij de drie machten niet gescheiden zijn, maar in handen van een
kleine groep mensen zijn.
In een dictatuur vindt indoctrinatie plaats. Sommige landen hebben zowel dictatoriale als
democratische kenmerken. Zoals Rusland en Turkije.
Vormen van dictatuur
Kenmerken dictatuur
Een machtenscheiding ontbreekt.
Beperkte individuele vrijheid: grondrechten worden niet gerespecteerd.
Nauwelijks politieke vrijheid: Er is sprake van verkiezingsfraude. Oppositiepartijen zijn
verboden.
Overheidsgeweld. Leger en politie zijn machtig.
Geen onafhankelijke rechtspraak.
Er bestaat geen vrije pers. —> Censuur(=de macht vd staat om informatie achter te houden)
De regering kan snel en efficiënt politieke besluiten
Gymnasium Bernrode
Hoofdstuk 1 Wat is democratie
- wereld bedekt met staten
In 1648 werd de Vrede van Münster (Vrede van Westfalen) gesloten.
doel: godsdiensttwisten en oorlogen voorkomen
Dit kon alleen door staten soevereiniteit te geven.
Soevereiniteit = wanneer een staat op een bepaald gebied met duidelijke grenzen het hoogste
gezag uitoefent en het monopolie op gezag heeft.
Thomas Hobbes (17e –eeuwse filosoof) beschreef ook het belang van soevereiniteit. Burgers kon
‘ a poor, nasty, brutish and short life’ worden bespaard.
- het belang van politiek
Politiek = het maken van keuzes waaraan allen in een staat gebonden zijn.
De politiek maakt overheidsbeleid en voert dit beleid uit om maatschappelijke problemen op te
lossen.
Er is een groot dilemma in de politiek, namelijk tussen efficiënt besturen en maximale participatie.
Efficiënt besturen Maximale participatie
Snel en daadkrachtig burger meer invloed
,De Griekse oudheid kent de eerste vorm van een directe democratie.
De naam democratie komt van de Griekse woorden: demos(volk) en kratein(regeren).
-kenmerken
Nederland kent een representatieve democratie
Representatieve democratie = het volk kiest de volksvertegenwoordigers die met een zekere
regelmaat bij verkiezingen aan de bevolking verantwoording moeten afleggen.
Voordelen :
Er hoeft niet door de hele bevolking over elk onderwerp gestemd te worden
Verschillende instituties controleren elkaar (trias politica)
Andere kenmerken van een democratie:
Er is individuele vrijheid ( vrije meningsuiting)
Er gelden politieke grondrechten ( kiesrecht en recht om een partij te beginnen)
Politie en leger hebben wettelijk beperkte bevoegdheden ( geweld alleen in bepaalde
situaties)
De rechtspraak is onafhankelijk (rechters staan los van parlement/regering en hoeven hun
uitspraken niet te verantwoorden)
Er is persvrijheid (controleren machthebbers en hebben de taak ons goed te informeren)
Minderheden worden beschermd
-parlementair of presidentieel stelsel
Kenmerken parlementair
Gekozen parlement is hoogste orgaan
Uitvoerende macht wordt gekozen door parlement en moet verantwoording afleggen aan
parlement
Staatshoofd is meestal niet gekozen en heeft beperkte macht
Constitutionele monarchie = landen met een koning(in) als staatshoofd, wiens macht wordt
beperkt door het parlement
Kenmerken presidentieel
Volk kiest parlement én president
President heeft veel politieke macht
President is hoofd van de regering en kan ministers benoemen en ontslaan
Om macht te beperken heeft de president meestal niet het ontbindingsrecht: het het recht
om het parlement te ontbinden
, Democratie vastgelegd in de grondwet
In de grondwet zijn vastgelegd:
De taken en bevoegdheden van de drie machten
Politieke grondrechten
Regels voor politieke besluitvorming
Media zijn vrij en de overheid moet ervoor zorgen dat ze over de juiste informatie beschikt
De regels voor de politieke besluitvorming liggen vast, bijvoorbeeld:
De tweede kamer wordt direct gekozen
Verkiezingen zijn geheim
De regering en de staten-generaal (tweede + eerste kamer) maken samen de wetten
Er zijn vrije media:
Journalisten bepalen zelf waar ze over berichten en op welke manier ze dat doen
De overheid moet er zelf voor zorgen dat de media over de juiste informatie kan beschikken
Van dictatuur naar democratie
In Europa zijn er veel landen die nog geen democratie zijn.
Spanje, Portugal, Griekenland: dictatuur tot jaren 70
Veel oost-Europese landen werden pas na 1989 democratisch
Dictatuur = staatsvorm waarbij de drie machten niet gescheiden zijn, maar in handen van een
kleine groep mensen zijn.
In een dictatuur vindt indoctrinatie plaats. Sommige landen hebben zowel dictatoriale als
democratische kenmerken. Zoals Rusland en Turkije.
Vormen van dictatuur
Kenmerken dictatuur
Een machtenscheiding ontbreekt.
Beperkte individuele vrijheid: grondrechten worden niet gerespecteerd.
Nauwelijks politieke vrijheid: Er is sprake van verkiezingsfraude. Oppositiepartijen zijn
verboden.
Overheidsgeweld. Leger en politie zijn machtig.
Geen onafhankelijke rechtspraak.
Er bestaat geen vrije pers. —> Censuur(=de macht vd staat om informatie achter te houden)
De regering kan snel en efficiënt politieke besluiten
