THEMA 4 - DNA
Begrippen Definitie Functie Gerelateerde
begrippen
DNA desoxyribonucleïnezuur, een keten - Bevat informatie voor je erfelijke
(molecuul) opgebouwd uit nucleotiden, die eigenschappen
bestaan uit een suiker (desoxyribose) een - Bepaalt functie van cel
stikstofbase en een fosfaatgroep - Levert instructies waarmee ribosomen in cel
verschillende eiwitten kunnen synthetiseren
Eiwitsynthese proces waarbij eiwitten worden gemaakt op DNA
basis van informatie in DNA
Genoom geheel aan erfelijke informatie in cel van
organisme
kernDNA DNA in celkern DNA
mtDNA DNA in mitochondriën DNA
Plasmide korte stukjes circulair DNA in sommige
prokaryoten
Nucleïnezuur stof waarvan elk molecuul bestaat uit één of Komt voor in DNA (twee ketens) en RNA (één Nucleotide
twee strengen nucleotiden, die samen één of keten)
twee polynucleotideketens vormen.
Nucleotide bestanddeel van nucleïnezuren. Nucleïnezuur
Nucleotidemolecuul bestaat uit
monosacharide, organische base en
fosfaatgroep
Desoxyribose suiker met 5 C-atomen per molecuul, DNA
bestanddeel van DNA
Adenine (A) stikstofbase
Thymine (T) stikstofbase
Cytosine (C) stikstofbase
Guanine (G) stikstofbase
Enkelstrengs DNA-
molecuul
5’-uiteinde een uiteinde van enkelstrengs DNA-molecuul DNA wordt in richting van 3’- naar 5’-uiteinde Enkelstrengs
met fosfaatgroep afgelezen en gekopieerd DNA-molecuul
3’-uiteinde een uiteinde van enkelstrengs DNA-molecuul DNA wordt in richting van 3’- naar 5’-uiteinde Enkelstrengs
met OH-groep aan derde C-atoom van afgelezen en gekopieerd DNA-molecuul
desoxyribose Desoxyribose
Basenparing stikstofbasen van beide nucleotidenketens Verbinden twee DNA-nucleotideketens met Nucleotide
zijn twee aan twee met elkaar verbonden elkaar Stikstofbasen
(A met T, en C met G)
Dubbelstrengs DNA- twee complementaire nucleotideketens liggen
molecuul in helixstructuur om elkaar heen
Helixstructuur spiraalvorm, DNA bestaat uit dubbelspiraal
en RNA uit enkelspiraal
Chromosoom structuur die in lineaire volgorde genen bevat Bestaan uit DNA en eiwitten en zijn te zien DNA
tijdens mitose en meiose
Histonen eiwitten waaromheen DNA is gewikkeld in Vormt nucleosoom Chromosoom
chromosomen Nucleosoom
Nucleosoom aantal histonen met eromheen gewikkeld Histonen
, DNA
Koppelings-DNA DNA tussen twee opeenvolgende Nucleosoom
nucleosomen
Sequentie volgorde waarin nucleotiden in DNA-molecuul Nucleotiden
zijn gerangschikt
Gen deel van DNA-molecuul dat code (DNA- DNA
sequentie) bevat waarmee ribosomen een of Sequentie
meer eiwitten kunnen synthetiseren Ribosoom
Niet-coderend DNA junk DNA, naam voor stukken DNA in het Codeert voor andere moleculen dan eiwitten
genoom die geen bekende functie hebben
Repetitief DNA herhalingen van korte nucleotidesequenties Niet-coderend
DNA
Sequentie
DNA- replicatie kopiëren van DNA, waarna chromosoom
bestaat uit twee chromatiden die vastzitten
met een centromeer
S-fase onderdeel van celcyclus, waarin DNA wordt Celkern krijgt 92 i.p.v. 46 strengen DNA
gekopieerd
Helicase enzym dat zorgt dat het dubbelstrengs-DNA Verbreekt waterstofbruggen tussen Dubbelstrengs
uit elkaar 'ritst', waarna helixstructuur basenparen in twee richtingen, vanuit DNA
verdwijnt replicatiestartpunt DNA-replicatie
Replicatiebel opening, bij replicatiestartpunt, tussen twee DNA-replicatie
DNA-strengen die ontstaat door enzym
helicase
SSBP’s single-strand DNA-binding proteins Binden op plaats waar basenparing is Replicatiebel
verbroken, zodat vrijgekomen basen niet Basenparing
opnieuw waterstofbruggen vormen
Primer kort stukje DNA of RNA dat wordt Start DNA-replicatie DNA-replicatie
gesynthetiseerd door enzym primase RNA
DNA-polymerase enzym dat langs de enkelvoudige Zorgt ervoor dat DNA dubbelstrengen Dubbelstrengs
nucleotideketens schuift tijdens de DNA- ontstaan, door vrije nucleotiden uit DNA
replicatie kernplasma (dATP, dTTP, dCTP, DGTP) aan DNA-replicatie
vrijgekomen basen te binden
Afleesrichting van 3’-uiteinde naar 5’-uiteinde DNA-polymerase
Leidende streng synthese van 3’- naar 5’-uiteinde verloopt
normaal
Volgende streng DNA-polymerase moet andere kant op om te Verloopt in korte stukjes Okazaki-
synthetiseren fragmenten
Okazaki-fragmenten korte stukjes DNA
DNA-ligase enzym dat Okazaki-fragmenten aan elkaar
koppelt
Chromatide één van de twee helften van een Chromosoom
chromosoom, die bij centromeer aan elkaar Centromeer
verbonden zijn
Centromeer deel van chromosoom, waar de twee Chromosoom
zusterchromatiden aan elkaar verbonden zijn Chromatide
Telomeer niet-coderend DNA dat is ingepakt in Voorkomt dat genen in DNA worden Gen
beschermende eiwitten beschadigd niet-coderend
DNA
Apoptose geprogrammeerde celdood, nadat telomeer Telomeer
te kort is geworden om cel verder te laten
delen
Begrippen Definitie Functie Gerelateerde
begrippen
DNA desoxyribonucleïnezuur, een keten - Bevat informatie voor je erfelijke
(molecuul) opgebouwd uit nucleotiden, die eigenschappen
bestaan uit een suiker (desoxyribose) een - Bepaalt functie van cel
stikstofbase en een fosfaatgroep - Levert instructies waarmee ribosomen in cel
verschillende eiwitten kunnen synthetiseren
Eiwitsynthese proces waarbij eiwitten worden gemaakt op DNA
basis van informatie in DNA
Genoom geheel aan erfelijke informatie in cel van
organisme
kernDNA DNA in celkern DNA
mtDNA DNA in mitochondriën DNA
Plasmide korte stukjes circulair DNA in sommige
prokaryoten
Nucleïnezuur stof waarvan elk molecuul bestaat uit één of Komt voor in DNA (twee ketens) en RNA (één Nucleotide
twee strengen nucleotiden, die samen één of keten)
twee polynucleotideketens vormen.
Nucleotide bestanddeel van nucleïnezuren. Nucleïnezuur
Nucleotidemolecuul bestaat uit
monosacharide, organische base en
fosfaatgroep
Desoxyribose suiker met 5 C-atomen per molecuul, DNA
bestanddeel van DNA
Adenine (A) stikstofbase
Thymine (T) stikstofbase
Cytosine (C) stikstofbase
Guanine (G) stikstofbase
Enkelstrengs DNA-
molecuul
5’-uiteinde een uiteinde van enkelstrengs DNA-molecuul DNA wordt in richting van 3’- naar 5’-uiteinde Enkelstrengs
met fosfaatgroep afgelezen en gekopieerd DNA-molecuul
3’-uiteinde een uiteinde van enkelstrengs DNA-molecuul DNA wordt in richting van 3’- naar 5’-uiteinde Enkelstrengs
met OH-groep aan derde C-atoom van afgelezen en gekopieerd DNA-molecuul
desoxyribose Desoxyribose
Basenparing stikstofbasen van beide nucleotidenketens Verbinden twee DNA-nucleotideketens met Nucleotide
zijn twee aan twee met elkaar verbonden elkaar Stikstofbasen
(A met T, en C met G)
Dubbelstrengs DNA- twee complementaire nucleotideketens liggen
molecuul in helixstructuur om elkaar heen
Helixstructuur spiraalvorm, DNA bestaat uit dubbelspiraal
en RNA uit enkelspiraal
Chromosoom structuur die in lineaire volgorde genen bevat Bestaan uit DNA en eiwitten en zijn te zien DNA
tijdens mitose en meiose
Histonen eiwitten waaromheen DNA is gewikkeld in Vormt nucleosoom Chromosoom
chromosomen Nucleosoom
Nucleosoom aantal histonen met eromheen gewikkeld Histonen
, DNA
Koppelings-DNA DNA tussen twee opeenvolgende Nucleosoom
nucleosomen
Sequentie volgorde waarin nucleotiden in DNA-molecuul Nucleotiden
zijn gerangschikt
Gen deel van DNA-molecuul dat code (DNA- DNA
sequentie) bevat waarmee ribosomen een of Sequentie
meer eiwitten kunnen synthetiseren Ribosoom
Niet-coderend DNA junk DNA, naam voor stukken DNA in het Codeert voor andere moleculen dan eiwitten
genoom die geen bekende functie hebben
Repetitief DNA herhalingen van korte nucleotidesequenties Niet-coderend
DNA
Sequentie
DNA- replicatie kopiëren van DNA, waarna chromosoom
bestaat uit twee chromatiden die vastzitten
met een centromeer
S-fase onderdeel van celcyclus, waarin DNA wordt Celkern krijgt 92 i.p.v. 46 strengen DNA
gekopieerd
Helicase enzym dat zorgt dat het dubbelstrengs-DNA Verbreekt waterstofbruggen tussen Dubbelstrengs
uit elkaar 'ritst', waarna helixstructuur basenparen in twee richtingen, vanuit DNA
verdwijnt replicatiestartpunt DNA-replicatie
Replicatiebel opening, bij replicatiestartpunt, tussen twee DNA-replicatie
DNA-strengen die ontstaat door enzym
helicase
SSBP’s single-strand DNA-binding proteins Binden op plaats waar basenparing is Replicatiebel
verbroken, zodat vrijgekomen basen niet Basenparing
opnieuw waterstofbruggen vormen
Primer kort stukje DNA of RNA dat wordt Start DNA-replicatie DNA-replicatie
gesynthetiseerd door enzym primase RNA
DNA-polymerase enzym dat langs de enkelvoudige Zorgt ervoor dat DNA dubbelstrengen Dubbelstrengs
nucleotideketens schuift tijdens de DNA- ontstaan, door vrije nucleotiden uit DNA
replicatie kernplasma (dATP, dTTP, dCTP, DGTP) aan DNA-replicatie
vrijgekomen basen te binden
Afleesrichting van 3’-uiteinde naar 5’-uiteinde DNA-polymerase
Leidende streng synthese van 3’- naar 5’-uiteinde verloopt
normaal
Volgende streng DNA-polymerase moet andere kant op om te Verloopt in korte stukjes Okazaki-
synthetiseren fragmenten
Okazaki-fragmenten korte stukjes DNA
DNA-ligase enzym dat Okazaki-fragmenten aan elkaar
koppelt
Chromatide één van de twee helften van een Chromosoom
chromosoom, die bij centromeer aan elkaar Centromeer
verbonden zijn
Centromeer deel van chromosoom, waar de twee Chromosoom
zusterchromatiden aan elkaar verbonden zijn Chromatide
Telomeer niet-coderend DNA dat is ingepakt in Voorkomt dat genen in DNA worden Gen
beschermende eiwitten beschadigd niet-coderend
DNA
Apoptose geprogrammeerde celdood, nadat telomeer Telomeer
te kort is geworden om cel verder te laten
delen
