THEMA 2 - WAARNEMING EN GEDRAG
Begrippen Definitie Functie Gerelateerde
begrippen
Receptoren zintuigcellen
Externe prikkels prikkels uit externe milieu
Interne prikkels prikkels uit inwendig milieu
Proprioreceptoren zintuigen die verandering van spanning van
spier of verandering in stand van
lichaamsdeel registreren
Conductoren neuronen Zorgen ervoor dat informatie van Receptoren
zintuigen wordt doorgegeven aan
centrale zenuwstelsel
Effectoren spieren en klieren Zorgen voor reactie op prikkel
Mechanische receptoren receptoren die reageren op uiteenlopende Impuls ontstaat wanneer Receptoren
vormen van mechanische energie celmembraan buigt of uitrekt
(aanraking, druk, beweging, geluid)
Gehoorreceptoren / mechanische receptoren met fijne haartjes Als vloeistof beweegt, buigen Mechanische
evenwichtsreceptoren haartjes, waardoor impuls ontstaat receptoren
Tastreceptor / drukreceptor mechanische receptor waarin impuls ontstaat Tastreceptoren liggen onder Mechanische
als celmembraan wordt vervormd door lichte opperhuid receptoren
aanraking of druk Drukreceptoren liggen diep in huid
Chemische receptor receptoren die bepaalde moleculen uit Door binding ontstaat impuls Receptoren
omgeving binden (smaakreceptoren)
Temperatuurreceptor receptoren die reageren op warmte en kou Impuls ontstaat wanneer Receptoren
temperatuur boven of onder
normwaarde komt
Pijnreceptor uiteinden van bepaalde neuronen door hele Impuls ontstaat door extreme druk of Receptoren
lichaam temperatuur of vrijkomende stoffen Neuronen
bij beschadiging of ontsteking van
weefsel
Lichtreceptoren receptoren waarin impuls ontstaat door Receptoren
(fotoreceptoren) zichtbaar licht
Prikkeldrempel drempelwaarde; minimale sterkte van een
prikkel die effect heeft
Adequate prikkel prikkel die bij zintuig past, voor deze prikkel
is drempelwaarde van zintuig het laagst
Adaptatie (gewenning) aanpassing van gevoeligheid van zintuig aan Voorkomt dat centrale zenuwstelsel
aanhoudende prikkelsterkte overbelast raakt met informatie
Vaatvlies laag onder harde oogvlies met veel Zorgt voor voeding van groot deel
bloedvaten (gaat aan voorkant over in iris) van oog
Voorste oogkamer ruimte met vocht tussen hoornvlies en iris
Achterste oogkamer ruimte met vocht tussen iris en ooglens
Ooglens structuur in oog achter iris en voor glasachtig Ooglens, hoornvlies, straalvormig
lichaam lichaam zorgen ervoor dat scherp
beeld ontstaat op netvlies
Straalvormig lichaam verdikking bij de overgang van vaatvlies naar Straalvormig lichaam, ooglens, Vaatvlies
iris, rondom ooglens hoornvlies, zorgen ervoor dat scherp Iris
beeld ontstaat op netvlies
Netvlies binnenste laag van wand van oog
, Lichtreceptoren zintuigcellen die worden geprikkeld wanneer Zorgen voor impulsen die via Netvlies
er licht op valt, liggend in netvlies oogzenuw naar hersenen worden
geleid
Gele vlek gedeelte van het netvlies, waarmee het
scherpst kan worden gezien
Blinde vlek plaats in netvlies waar oogzenuw oog verlaat Doorgang voor bloedvaten Netvlies
Accommoderen het boller of platter worden van de lens Hierdoor ontstaat scherp beeld Ooglens
Accommodatiespieren kringspieren in straalvormig lichaam Door samen te trekken of te Accommoderen
ontspannen, wordt lens boller of Ooglens
platter Straalvormig licham
Positieve lenzen bolle lenzen, zijn in het midden dikker dan Buigen lichtstralen naar elkaar toe Convergeren
aan de randen
Convergeren lichtstralen naar elkaar toe buigen Positieve lens
Brandpunt (F) punt waar lichtstralen bijeenkomen na
breking
Brandpuntafstand (f) afstand gemeten tussen as van lens en Brandpunt (F)
brandpunt
Negatieve lenzen holle lenzen, zijn in het midden dunner dan Spreiden lichtstralen na breking Divergeren
aan de randen
Divergeren lichtstralen spreiden na breking Negatieve lens
Voorwerpsafstand (v) afstand vanaf voorwerp tot lens-as
Beeldafstand (b) afstand tussen lens en scherm
Bijziend alleen dichtbij goed kunnen zien, door te
lange oogbol of lichtstralen worden te sterk
afgebogen (compenseren met holle lenzen)
Verziend alleen ver weg goed kunnen zien, door te
korte oogbol of lichtstralen worden
onvoldoende afgebogen (corrigeren met bolle
lens)
Pupilreflex reflex waarbij de pupil afhankelijk van de Bescherming tegen verschil in Pupil
lichtintensiteit vernauwd of verwijd wordt lichtintensiteit
Straalsgewijs lopende spiertjes in iris die helpen bij pupilreflex Bepalen met kringspieren de Pupil
spieren pupilgrootte Pupilreflex
Pigmentcellen laag cellen in netvlies tegen vaatvlies aan Absorberen licht, om zintuigcellen Netvlies
(lichtreceptoren) te beschermen Vaatvlies
tegen sterke lichtprikkels Lichtreceptor
Staafje staafvormige lichtreceptor, die een rol speelt Gevoelig voor alle kleuren licht, Lichtreceptor
bij zien bij weinig licht behalve rood.
- lage prikkeldrempel Kunnen alleen contrasten
- liggen nauwelijks in gele vlek waarnemen in zwart-grijs-wit
- 50 impulsen doorgegeven aan één neuron
Kegeltje kegelvormige lichtreceptor, die gevoelig is Kunnen kleuren en details scherp Lichtreceptor
voor kleur waarnemen
- drie typen kegeltjes (rood, groen, blauw)
- hogere prikkeldrempel
- vooral in en rondom gele vlek
- impuls doorgegeven aan één neuron
Donkeradaptatie prikkeldrempel daalt doordat ogen wennen
aan donker
Nachtblindheid staafjes wennen langzaam aan donker
Optisch chiasma gedeeltelijke kruising van uitlopers in beide
Begrippen Definitie Functie Gerelateerde
begrippen
Receptoren zintuigcellen
Externe prikkels prikkels uit externe milieu
Interne prikkels prikkels uit inwendig milieu
Proprioreceptoren zintuigen die verandering van spanning van
spier of verandering in stand van
lichaamsdeel registreren
Conductoren neuronen Zorgen ervoor dat informatie van Receptoren
zintuigen wordt doorgegeven aan
centrale zenuwstelsel
Effectoren spieren en klieren Zorgen voor reactie op prikkel
Mechanische receptoren receptoren die reageren op uiteenlopende Impuls ontstaat wanneer Receptoren
vormen van mechanische energie celmembraan buigt of uitrekt
(aanraking, druk, beweging, geluid)
Gehoorreceptoren / mechanische receptoren met fijne haartjes Als vloeistof beweegt, buigen Mechanische
evenwichtsreceptoren haartjes, waardoor impuls ontstaat receptoren
Tastreceptor / drukreceptor mechanische receptor waarin impuls ontstaat Tastreceptoren liggen onder Mechanische
als celmembraan wordt vervormd door lichte opperhuid receptoren
aanraking of druk Drukreceptoren liggen diep in huid
Chemische receptor receptoren die bepaalde moleculen uit Door binding ontstaat impuls Receptoren
omgeving binden (smaakreceptoren)
Temperatuurreceptor receptoren die reageren op warmte en kou Impuls ontstaat wanneer Receptoren
temperatuur boven of onder
normwaarde komt
Pijnreceptor uiteinden van bepaalde neuronen door hele Impuls ontstaat door extreme druk of Receptoren
lichaam temperatuur of vrijkomende stoffen Neuronen
bij beschadiging of ontsteking van
weefsel
Lichtreceptoren receptoren waarin impuls ontstaat door Receptoren
(fotoreceptoren) zichtbaar licht
Prikkeldrempel drempelwaarde; minimale sterkte van een
prikkel die effect heeft
Adequate prikkel prikkel die bij zintuig past, voor deze prikkel
is drempelwaarde van zintuig het laagst
Adaptatie (gewenning) aanpassing van gevoeligheid van zintuig aan Voorkomt dat centrale zenuwstelsel
aanhoudende prikkelsterkte overbelast raakt met informatie
Vaatvlies laag onder harde oogvlies met veel Zorgt voor voeding van groot deel
bloedvaten (gaat aan voorkant over in iris) van oog
Voorste oogkamer ruimte met vocht tussen hoornvlies en iris
Achterste oogkamer ruimte met vocht tussen iris en ooglens
Ooglens structuur in oog achter iris en voor glasachtig Ooglens, hoornvlies, straalvormig
lichaam lichaam zorgen ervoor dat scherp
beeld ontstaat op netvlies
Straalvormig lichaam verdikking bij de overgang van vaatvlies naar Straalvormig lichaam, ooglens, Vaatvlies
iris, rondom ooglens hoornvlies, zorgen ervoor dat scherp Iris
beeld ontstaat op netvlies
Netvlies binnenste laag van wand van oog
, Lichtreceptoren zintuigcellen die worden geprikkeld wanneer Zorgen voor impulsen die via Netvlies
er licht op valt, liggend in netvlies oogzenuw naar hersenen worden
geleid
Gele vlek gedeelte van het netvlies, waarmee het
scherpst kan worden gezien
Blinde vlek plaats in netvlies waar oogzenuw oog verlaat Doorgang voor bloedvaten Netvlies
Accommoderen het boller of platter worden van de lens Hierdoor ontstaat scherp beeld Ooglens
Accommodatiespieren kringspieren in straalvormig lichaam Door samen te trekken of te Accommoderen
ontspannen, wordt lens boller of Ooglens
platter Straalvormig licham
Positieve lenzen bolle lenzen, zijn in het midden dikker dan Buigen lichtstralen naar elkaar toe Convergeren
aan de randen
Convergeren lichtstralen naar elkaar toe buigen Positieve lens
Brandpunt (F) punt waar lichtstralen bijeenkomen na
breking
Brandpuntafstand (f) afstand gemeten tussen as van lens en Brandpunt (F)
brandpunt
Negatieve lenzen holle lenzen, zijn in het midden dunner dan Spreiden lichtstralen na breking Divergeren
aan de randen
Divergeren lichtstralen spreiden na breking Negatieve lens
Voorwerpsafstand (v) afstand vanaf voorwerp tot lens-as
Beeldafstand (b) afstand tussen lens en scherm
Bijziend alleen dichtbij goed kunnen zien, door te
lange oogbol of lichtstralen worden te sterk
afgebogen (compenseren met holle lenzen)
Verziend alleen ver weg goed kunnen zien, door te
korte oogbol of lichtstralen worden
onvoldoende afgebogen (corrigeren met bolle
lens)
Pupilreflex reflex waarbij de pupil afhankelijk van de Bescherming tegen verschil in Pupil
lichtintensiteit vernauwd of verwijd wordt lichtintensiteit
Straalsgewijs lopende spiertjes in iris die helpen bij pupilreflex Bepalen met kringspieren de Pupil
spieren pupilgrootte Pupilreflex
Pigmentcellen laag cellen in netvlies tegen vaatvlies aan Absorberen licht, om zintuigcellen Netvlies
(lichtreceptoren) te beschermen Vaatvlies
tegen sterke lichtprikkels Lichtreceptor
Staafje staafvormige lichtreceptor, die een rol speelt Gevoelig voor alle kleuren licht, Lichtreceptor
bij zien bij weinig licht behalve rood.
- lage prikkeldrempel Kunnen alleen contrasten
- liggen nauwelijks in gele vlek waarnemen in zwart-grijs-wit
- 50 impulsen doorgegeven aan één neuron
Kegeltje kegelvormige lichtreceptor, die gevoelig is Kunnen kleuren en details scherp Lichtreceptor
voor kleur waarnemen
- drie typen kegeltjes (rood, groen, blauw)
- hogere prikkeldrempel
- vooral in en rondom gele vlek
- impuls doorgegeven aan één neuron
Donkeradaptatie prikkeldrempel daalt doordat ogen wennen
aan donker
Nachtblindheid staafjes wennen langzaam aan donker
Optisch chiasma gedeeltelijke kruising van uitlopers in beide
