Inhoudsopgave
Thema 1................................................................................................................................................................2
H1 De psychologie van arbeid en gezondheid.................................................................................................2
Youlearn...........................................................................................................................................................4
Thema 2 Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid........................................................................................4
2.1. Gezondheid en prestatie...............................................................................................................................4
H20 Gezondheid en prestatie..........................................................................................................................4
2.2. Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid......................................................................................................7
H21 Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid................................................................................................7
2.3. Epidemiologie van werkgerelateerde psychische klachten en aandoeningen..............................................9
H13 Epidemiologie van werkgerelateerde psychische klachten en aandoeningen........................................9
Youlearn.........................................................................................................................................................11
Thema 3 Werkstress en assessment..................................................................................................................11
3.1 Theorieën over werkstress...........................................................................................................................11
H2 Theoretische modellen over werkstress..................................................................................................11
H3 Arbeid en mentale inspanning.................................................................................................................15
H4 De psychofysiologie van werkstress.........................................................................................................17
Youlearn.........................................................................................................................................................20
3.2 Burn-out, bevlogenheid en werkverslaving..................................................................................................21
H18 Burn-out en bevlogenheid.....................................................................................................................21
H19 Werkverslaving.......................................................................................................................................24
Youlearn.........................................................................................................................................................26
3.3. Assessment.............................................................................................................................................26
H5 Individueel assessment............................................................................................................................26
H6 Assessment op organisatieniveau............................................................................................................29
Youlearn.........................................................................................................................................................32
Thema 4 Factoren die samenhangen met stress en gezondheid op werk.........................................................33
4.1. Emotionele arbeid..................................................................................................................................33
H14 Emotionele arbeid..................................................................................................................................33
4.2. Werk en privé..............................................................................................................................................36
H15 Interactie tussen werk en privé..............................................................................................................36
Youlearn.........................................................................................................................................................40
4.3. Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid.................................................................................................40
H16 Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid...........................................................................................40
Youlearn.........................................................................................................................................................44
,Thema 1
H1 De psychologie van arbeid en gezondheid
1.0. Inleiding
A&G psychologie: houdt zich bezig met
- Disfunctioneren van mensen in arbeidsorganisaties
- Vergroten van effectiviteit
- Bevorderen van gezondheid en welzijn
- Verhogen van motivatie en prestatie
2.0. Wat is A&G psychologie
A&G is een discipline welke zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen van welzijn
en gezondheid op arbeid vanuit de gedachten van een optimale afstemming tussen persoon
en organisatie
- Affectief welbevinden (goed voelen)
- Competentie (in staat zijn)
- Autonomie (eigen keuze hebben)
- Aspiratie (iets willen bereiken)
Er wordt niet gekeken naar de enkele individu mar naar het gehele systeem en de
subjectieve- en objectieve aspecten van het functioneren.
Functies A&G: twee functies
- Signaleren: screeningsonderzoek om bepaalde risico groepen en risico factoren aan
te wijzen (bijv. RI&E taxatie)
- Preventie: voorkomen van problemen
o Primaire preventie: aanpakken van de bron om problemen te voorkomen
o Secundaire preventie: symptomen tijdig opsporen en schade beperken
o Tertiaire preventie: behandeling om probleem te verminderen
3.0. Waarom A&G
Verschillende factoren welke bijgedragen hebben aan het ontstaan
- Veranderingen rondom de arbeid
o Intensivering van de arbeid: werktempo en druk is omhooggegaan
o Verandering arbeidsinhoud: verschoven van fysieke- naar mentale en
emotionele belasting
o Organisatieverandering: organisaties zijn constant aan het veranderen wat
zorgt voor onzekerheid en spanning
o Moderne bedrijfsvoering: teams met hoge zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid voor productie en taakverdeling
o Aantasting psychologisch contract: steeds meer verwachtingen van
medewerkers met minder beloningen.
- Sociaal-culturele veranderingen
o Arbeidsparticipatie: vrouwen, ouderen en allochtonen zijn meer gaan werken
en meer actief beleid vanuit de overheid sinds de participatiewet
o Opkomst dienstensector: dienstensector waarbij er contact met mensen is en
daarbij emotionele belasting is gegroeid
, o Verruiming van het ziektebegrip: socioculturele psychologisering waarbij
gedragingen meer worden aangeduid als ziektebegrip
o Toegenomen verwachtingen: individuen hebben hogere verwachtingen en
wensen en daarbij kans op desillusie
o Individualisering: minder sociale steun aanwezig
o Uitholling van professionele autoriteit: minder respect voor autoritaire
beroepen maar dit moet meer verdiend worden met handelingen
- Ontwikkelingen in Nederland
o Arbowetgeving: meer aandacht voor psychosociale arbeidsbelasting en
verplichting voor werkgevers om gezondheid en veiligheid te waarborgen
o Psychische arbeidsongeschiktheid: arbeidsongeschiktheid komt meer voort uit
psychische klachten
o Verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers en overheid:
beleidsbepaling is verschoven van overheid naar ook de werkgever en
werknemer
o Hogere kosten: kosten voor organisaties vanuit psychisch disfunctioneren zijn
hoog waarbij preventie kostenbesparend kan zijn
o Lange traditie: NL kent overspannenheid al lang waardoor er draagvlak is voor
interventies
4.0. De psychologie van A&G in de praktijk
Verschillende taken
- Assessment: systematisch en methodisch identificeren van problemen en
mogelijkheden op individueel-, team-, en organisatieniveau
- Individuele behandeling en begeleiding: functioneren verbeteren met lichte
begeleiding (counseling, coaching, interventies), re-integratie of psychotherapeut bij
burn-out of werkgerelateerde problematiek
- Training: aanleren van individuele vaardigheden (sociale vaardigheden, assertiviteit,
timemanagement) of groepsprocessen (communicatie, samenwerking-, cohesie)
- Avisering: advies over verminderen verzuim en psychische klachten, verbeteren van
kwaliteit en verhogen motivatie, welbevinden en leiderschap
- Onderzoek: onderzoek met praktisch doel zoals diagnose, evaluatie, interventie en
onderbouwen advies
Samenwerking: A&G psycholoog kan zich registeren bij het NIP en werkt vaak samen met
arbo-kern-disciplines zoals een bedrijfsarts, veiligheidsdeskundige, A&O deskundige en
arbeid hygiënist of andere professionals vanuit de GGZ of HRM
5.0. De psychologie van A&G als onderzoeksveld
Wetenschap richt zich op het verklaren, begrijpen en verbeteren van welzijn op het werk
waarbij er vijf verschillende onderzoek vormen zijn
- Hypothese toetsend onderzoek: theorie gestuurd met een empirisch cyclus welke
probeert te verklaren en zich richt op de wetenschap
- Beschrijvend onderzoek: probleemgestuurd onderzoek zonder cyclic welke kijkt naar
effecten en feiten. Probeert praktijkvragen te beantwoorden door analyse
- Ontwerponderzoek: ontwikkeling van instrumenten, richtlijnen en procedures welke
zich richten op de praktijk
, - Interventieonderzoek: heeft een regulatieve cyclus waarbij interventies geëvalueerd
wordt. Focus op de praktijk
- Organisatieonderzoek: casestudies en actieonderzoek om verandering in een bedrijf
te stimuleren. Focus op organisatie
6.0. De toekomst van psychologie van A&G
Verwachting dat belang zal groeien en daarbij ook kennis, ervaringen, richtlijnen en
procedures. Veelbelovende ontwikkelingen vanuit positieve psychologie
- Meer werken met beschrijvende modellen (verbanden)
- Meer werken met verklarende theorieën
- Cross-sectioneel onderzoek repliceren in longitudinaal of kwantitatief onderzoek
Youlearn
Artikel Kniffin (COVID-19)
Door COVID-19 aantal ontwikkelingen welke belang van A&G benadrukken
- Hoe kunnen mensen virtueel op afstand gemotiveerd blijven, en welke leiderschap is
hierbij passend?
- Werk-privé-interactie is veranderd door thuiswerken
- Eenzaamheid en stress door COVID
- Hoe kunnen hulpbronnen tijdens pandemie vergroot worden?
- Sociaaleconomische gevolgen zoals baan onzekerheid door pandemie
Interventiecyclus
Interventiecyclus (planningsmodel): waarborgen van systematisch werken met een
interventie welke zich richt op beïnvloeden van gedrag om gewenst gedrag te vergoten
- (1) Diagnosticeren: opstellen van een probleem-, gedrags-, en determinanten
(motivatie gedrag) analyse. Betrekken van theorieën voor verklaring.
- (2) Voorbereiding: Keuze maken voor interventie en de ontwikkeling hiervan.
Acceptatie van de interventie is een voorwaarden voor succes.
- (3) Implementeren: interventie programma implementeren, uitvoeren en voortzetten
- (4) evalueren: effect- en proces- evaluatie van de interventie middels instrumenten
en methoden
Thema 2 Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid
2.1. Gezondheid en prestatie
H20 Gezondheid en prestatie
1.0. Inleiding
A&G kijkt naar de invloed van werk en gerelateerde factoren op ziek zijn
2.0. Een definitie van gezondheid
Gezondheid: toestand van fysiek-, mentaal-, en sociaal welzijn welke verschillende niveaus
kan aannemen via verschillende indicatoren
- Fysieke gezondheid: lichamelijk functioneren
- Mentale en psychologische gezondheid: emoties, gedrag, en sociale gezondheid op
werk en in relaties
Thema 1................................................................................................................................................................2
H1 De psychologie van arbeid en gezondheid.................................................................................................2
Youlearn...........................................................................................................................................................4
Thema 2 Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid........................................................................................4
2.1. Gezondheid en prestatie...............................................................................................................................4
H20 Gezondheid en prestatie..........................................................................................................................4
2.2. Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid......................................................................................................7
H21 Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid................................................................................................7
2.3. Epidemiologie van werkgerelateerde psychische klachten en aandoeningen..............................................9
H13 Epidemiologie van werkgerelateerde psychische klachten en aandoeningen........................................9
Youlearn.........................................................................................................................................................11
Thema 3 Werkstress en assessment..................................................................................................................11
3.1 Theorieën over werkstress...........................................................................................................................11
H2 Theoretische modellen over werkstress..................................................................................................11
H3 Arbeid en mentale inspanning.................................................................................................................15
H4 De psychofysiologie van werkstress.........................................................................................................17
Youlearn.........................................................................................................................................................20
3.2 Burn-out, bevlogenheid en werkverslaving..................................................................................................21
H18 Burn-out en bevlogenheid.....................................................................................................................21
H19 Werkverslaving.......................................................................................................................................24
Youlearn.........................................................................................................................................................26
3.3. Assessment.............................................................................................................................................26
H5 Individueel assessment............................................................................................................................26
H6 Assessment op organisatieniveau............................................................................................................29
Youlearn.........................................................................................................................................................32
Thema 4 Factoren die samenhangen met stress en gezondheid op werk.........................................................33
4.1. Emotionele arbeid..................................................................................................................................33
H14 Emotionele arbeid..................................................................................................................................33
4.2. Werk en privé..............................................................................................................................................36
H15 Interactie tussen werk en privé..............................................................................................................36
Youlearn.........................................................................................................................................................40
4.3. Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid.................................................................................................40
H16 Persoonlijkheid, werkstress en gezondheid...........................................................................................40
Youlearn.........................................................................................................................................................44
,Thema 1
H1 De psychologie van arbeid en gezondheid
1.0. Inleiding
A&G psychologie: houdt zich bezig met
- Disfunctioneren van mensen in arbeidsorganisaties
- Vergroten van effectiviteit
- Bevorderen van gezondheid en welzijn
- Verhogen van motivatie en prestatie
2.0. Wat is A&G psychologie
A&G is een discipline welke zich bezighoudt met het bestuderen en bevorderen van welzijn
en gezondheid op arbeid vanuit de gedachten van een optimale afstemming tussen persoon
en organisatie
- Affectief welbevinden (goed voelen)
- Competentie (in staat zijn)
- Autonomie (eigen keuze hebben)
- Aspiratie (iets willen bereiken)
Er wordt niet gekeken naar de enkele individu mar naar het gehele systeem en de
subjectieve- en objectieve aspecten van het functioneren.
Functies A&G: twee functies
- Signaleren: screeningsonderzoek om bepaalde risico groepen en risico factoren aan
te wijzen (bijv. RI&E taxatie)
- Preventie: voorkomen van problemen
o Primaire preventie: aanpakken van de bron om problemen te voorkomen
o Secundaire preventie: symptomen tijdig opsporen en schade beperken
o Tertiaire preventie: behandeling om probleem te verminderen
3.0. Waarom A&G
Verschillende factoren welke bijgedragen hebben aan het ontstaan
- Veranderingen rondom de arbeid
o Intensivering van de arbeid: werktempo en druk is omhooggegaan
o Verandering arbeidsinhoud: verschoven van fysieke- naar mentale en
emotionele belasting
o Organisatieverandering: organisaties zijn constant aan het veranderen wat
zorgt voor onzekerheid en spanning
o Moderne bedrijfsvoering: teams met hoge zelfstandigheid en
verantwoordelijkheid voor productie en taakverdeling
o Aantasting psychologisch contract: steeds meer verwachtingen van
medewerkers met minder beloningen.
- Sociaal-culturele veranderingen
o Arbeidsparticipatie: vrouwen, ouderen en allochtonen zijn meer gaan werken
en meer actief beleid vanuit de overheid sinds de participatiewet
o Opkomst dienstensector: dienstensector waarbij er contact met mensen is en
daarbij emotionele belasting is gegroeid
, o Verruiming van het ziektebegrip: socioculturele psychologisering waarbij
gedragingen meer worden aangeduid als ziektebegrip
o Toegenomen verwachtingen: individuen hebben hogere verwachtingen en
wensen en daarbij kans op desillusie
o Individualisering: minder sociale steun aanwezig
o Uitholling van professionele autoriteit: minder respect voor autoritaire
beroepen maar dit moet meer verdiend worden met handelingen
- Ontwikkelingen in Nederland
o Arbowetgeving: meer aandacht voor psychosociale arbeidsbelasting en
verplichting voor werkgevers om gezondheid en veiligheid te waarborgen
o Psychische arbeidsongeschiktheid: arbeidsongeschiktheid komt meer voort uit
psychische klachten
o Verantwoordelijkheid van werkgevers, werknemers en overheid:
beleidsbepaling is verschoven van overheid naar ook de werkgever en
werknemer
o Hogere kosten: kosten voor organisaties vanuit psychisch disfunctioneren zijn
hoog waarbij preventie kostenbesparend kan zijn
o Lange traditie: NL kent overspannenheid al lang waardoor er draagvlak is voor
interventies
4.0. De psychologie van A&G in de praktijk
Verschillende taken
- Assessment: systematisch en methodisch identificeren van problemen en
mogelijkheden op individueel-, team-, en organisatieniveau
- Individuele behandeling en begeleiding: functioneren verbeteren met lichte
begeleiding (counseling, coaching, interventies), re-integratie of psychotherapeut bij
burn-out of werkgerelateerde problematiek
- Training: aanleren van individuele vaardigheden (sociale vaardigheden, assertiviteit,
timemanagement) of groepsprocessen (communicatie, samenwerking-, cohesie)
- Avisering: advies over verminderen verzuim en psychische klachten, verbeteren van
kwaliteit en verhogen motivatie, welbevinden en leiderschap
- Onderzoek: onderzoek met praktisch doel zoals diagnose, evaluatie, interventie en
onderbouwen advies
Samenwerking: A&G psycholoog kan zich registeren bij het NIP en werkt vaak samen met
arbo-kern-disciplines zoals een bedrijfsarts, veiligheidsdeskundige, A&O deskundige en
arbeid hygiënist of andere professionals vanuit de GGZ of HRM
5.0. De psychologie van A&G als onderzoeksveld
Wetenschap richt zich op het verklaren, begrijpen en verbeteren van welzijn op het werk
waarbij er vijf verschillende onderzoek vormen zijn
- Hypothese toetsend onderzoek: theorie gestuurd met een empirisch cyclus welke
probeert te verklaren en zich richt op de wetenschap
- Beschrijvend onderzoek: probleemgestuurd onderzoek zonder cyclic welke kijkt naar
effecten en feiten. Probeert praktijkvragen te beantwoorden door analyse
- Ontwerponderzoek: ontwikkeling van instrumenten, richtlijnen en procedures welke
zich richten op de praktijk
, - Interventieonderzoek: heeft een regulatieve cyclus waarbij interventies geëvalueerd
wordt. Focus op de praktijk
- Organisatieonderzoek: casestudies en actieonderzoek om verandering in een bedrijf
te stimuleren. Focus op organisatie
6.0. De toekomst van psychologie van A&G
Verwachting dat belang zal groeien en daarbij ook kennis, ervaringen, richtlijnen en
procedures. Veelbelovende ontwikkelingen vanuit positieve psychologie
- Meer werken met beschrijvende modellen (verbanden)
- Meer werken met verklarende theorieën
- Cross-sectioneel onderzoek repliceren in longitudinaal of kwantitatief onderzoek
Youlearn
Artikel Kniffin (COVID-19)
Door COVID-19 aantal ontwikkelingen welke belang van A&G benadrukken
- Hoe kunnen mensen virtueel op afstand gemotiveerd blijven, en welke leiderschap is
hierbij passend?
- Werk-privé-interactie is veranderd door thuiswerken
- Eenzaamheid en stress door COVID
- Hoe kunnen hulpbronnen tijdens pandemie vergroot worden?
- Sociaaleconomische gevolgen zoals baan onzekerheid door pandemie
Interventiecyclus
Interventiecyclus (planningsmodel): waarborgen van systematisch werken met een
interventie welke zich richt op beïnvloeden van gedrag om gewenst gedrag te vergoten
- (1) Diagnosticeren: opstellen van een probleem-, gedrags-, en determinanten
(motivatie gedrag) analyse. Betrekken van theorieën voor verklaring.
- (2) Voorbereiding: Keuze maken voor interventie en de ontwikkeling hiervan.
Acceptatie van de interventie is een voorwaarden voor succes.
- (3) Implementeren: interventie programma implementeren, uitvoeren en voortzetten
- (4) evalueren: effect- en proces- evaluatie van de interventie middels instrumenten
en methoden
Thema 2 Gezondheidsindicatoren in relatie tot arbeid
2.1. Gezondheid en prestatie
H20 Gezondheid en prestatie
1.0. Inleiding
A&G kijkt naar de invloed van werk en gerelateerde factoren op ziek zijn
2.0. Een definitie van gezondheid
Gezondheid: toestand van fysiek-, mentaal-, en sociaal welzijn welke verschillende niveaus
kan aannemen via verschillende indicatoren
- Fysieke gezondheid: lichamelijk functioneren
- Mentale en psychologische gezondheid: emoties, gedrag, en sociale gezondheid op
werk en in relaties
