Signaleren en preventief werken
binnen de maatschappelijke context
“I keep six honest men
They taught me all I knew
I call them What and Where and When and How and Why and Who” Kipling, 1902.
Naam student X
Studentnummer S1138747
Opleiding Social Work
Titel EVL Analyseren van gemeenschapsfactoren
Code EVL SWB31D17
Datum van inleveren 03-05-2020
Versie (eerste kans of herkansing) Eerste kans
Voorwoord
Voor u ligt een analyserapport over signalen van activiteiten mijdend en terugtrekkend gedrag bij
ouderen binnen een beschermde woonvorm (BW). Dit onderzoek is specifiek gericht op ouderen
,tussen de 55-75 jaar, woonachtig in de BW en vallen onder de Wet langdurige zorg (Wlz). Het
analyserapport in de vorm van een verslag is opgesteld naar aanleiding van de eerste opdracht van
module 3 van de deeltijdopleiding Social Work aan de Hogeschool Windesheim te Zwolle. De eenheid
van leeruitkomsten (EVL) 3.1 is een opdracht die zich richt op het signaleren en het vervolgens
analyseren van een belemmering ten aanzien van het sociaal functioneren van een groep mensen en
hun netwerken in gemeenschappen. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van 6-1-2020 tot 27-
3-2020.
Ik werk en leer bij de zorgorganisatie C.. Ik loop stage als persoonlijk begeleider (pb’er) in de BW ,
een Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) afdeling. Binnen deze locatie wordt er hulp geboden aan
mensen met een verstandelijke en/of psychische beperking.
Het is de missie van C. om deze hulpbehoevende mensen middels het bieden van gepaste
open- en betrokkenheid weer de noodzakelijke grip te laten krijgen op hun leven (C., 2018). De
genoemde waarden dienen als basis gedurende een vorm van begeleiding die past bij de cliënt
zijn/haar eigen vaardigheden (kracht) en mogelijkheden (empowerment). Door gebruik te maken van
verschillende methodieken en methodes wordt er samengewerkt om in reële stappen
wensen/doelen te behalen richting de gewenste participatie binnen de samenleving.
Dit onderzoek was niet mogelijk door de medewerking van enkele ouderen binnen de BW.
Het begeleidingsteam heeft mij gedurende deze opdracht begeleid en voorzien van feedback over de
uitkomsten bij analyses en de gebruikte theorieën met onderbouwing. Bij deze wil ik mijn
leerwerkbegeleider (lwb) en de rest van het team bedanken. Tenslotte wil ik ook mijn klasgenoten en
drs. J. bedanken voor de ondersteuning tijdens het schrijfproces en voor het controleren van het
verslag.
Ik wens u veel leesplezier toe.
X
Woonplaats, 17 april 2020
2
,Inhoud
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Inleiding..................................................................................................................................................4
Strategiebepaling...................................................................................................................................5
Stap 1: Signalen verduidelijken...............................................................................................................6
1.1 Beroepscontext.........................................................................................................................6
1.2 5W+H........................................................................................................................................6
Stap 2: Historische context van het deigende probleem........................................................................9
2.1 Algemeen..................................................................................................................................9
2.2 Toen en nu..............................................................................................................................10
Stap 3: Analyse van factoren van invloed.............................................................................................10
3.1 Algemeen................................................................................................................................10
3.2 Benadering vanuit de doelgroep.............................................................................................11
3.3 Benadering vanuit de experts (integraal)................................................................................12
3.4 Benadering vanuit de theorie.................................................................................................16
Stap 4: Samenvatting, conclusie en oplossingsrichting.........................................................................19
4.1 Samenvatting..........................................................................................................................19
4.2 Conclusie.................................................................................................................................19
4.3 Oplossingsrichting...................................................................................................................21
Stap 5: Presentatie stakeholders..........................................................................................................21
Stap 6: Terugblik...................................................................................................................................22
5.1 Feedback door de leer-werkplek............................................................................................22
5.2 Eigen waardering, ontstane bewustwording en verkregen inzichten.....................................23
Bijlagen .................................................................................................................................26
Bijlage A: Enquette bewoners BW................................................................................................26
Bijlage B: Interviews bewoners BW..............................................................................................27
Bijlage C: Presentatie stakeholders...............................................................................................29
Bijlage D: Feedbackformulier leerwerkbegeleider........................................................................35
3
, Inleiding
‘Voorkomen is beter dan genezen’, voor veel mensen een bekende tegeltjeswijsheid.
Het nut en belang van preventie heeft zich in de loop der jaren steeds meer laten gelden. Als een
probleem namelijk niet op tijd wordt aangepakt kan het zijn dat er onnodige slachtoffers vallen en/of
dat er later maatregelen getroffen moeten worden, die pijnlijker, complexer en duurder zijn. Voor de
overheid en gemeenten is het een belangrijk aandachtspunt. Sinds 2016 stimuleert het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gemeenten en zorgverzekeraars om afspraken te maken om
samen preventie voor risicogroepen op te zetten. Als voorbeelden van risicogroepen worden onder
andere kwetsbare ouderen en mensen met psychische problemen aangegeven (RIVM, 2018).
Preventief werken is daarom ook een groot onderdeel binnen het domein van een sociaal werker.
Een belangrijke kerntaak van sociaal werker is onder andere het gedrag beïnvloeden. Voor een groot
deel gebeurt dit middels preventie. Het voorkomen dat een situatie uit de hand dreigt te lopen (Ewijk
van, Sprierings, Spierts, & Sprinkhuizen, 2016). Hierbij zijn de artikelen ‘Signalering en ondersteuning’
en ‘Burger/cliëntgerichte (keten)samenwerking’, volgens de beroepscode voor de sociaal werker
(Sociaal Werk Versterkt, 2018), helpend geweest voor het uitvoeren van mijn onderzoek.
Artikel 27: Signalering en ondersteuning
“De sociaal werker signaleert ontwikkelingen in de samenleving en vestigt de aandacht op
beleid en uitvoeringsregels die de kernwaarden van het beroep raken ” (p.23).
Artikel 17: Burger/cliëntgerichte (keten)samenwerking
“De sociaal werker werkt verantwoord samen met andere professionele en informele hulp-
en dienstverleners wanneer dit in het belang is van de burger/cliënt” (p.19).
Naar aanleiding van verschillende observaties en signalen heb ik gedurende het onderzoek
verschillende individuele contactmomenten en gezamenlijke overleggen met relevante betrokken
partijen uitgevoerd om tot de kern van het dreigende probleem te komen. Ik zoek hierin graag de
samenwerking met de cliënten, hun netwerk en verschillende professionals/experts om tot breed
gedragen en goed geanalyseerde bevindingen te komen.
Bij voornamelijk de oudere bewoners van BW worden er door meerdere personen van het
begeleidingsteam belemmerende ontwikkelingssignalen waargenomen. Langdurige signalen als het
niet deelnemen aan dagbestedingsprogramma en overige activiteiten. Hierbij lijken de ouderen
zichzelf terug te trekken in hun appartement. Er wonen momenteel zes ouderen van 55-75 jaar die
vallen onder de Wlz. Bij alle zes bewoners wordt in meer of mindere mate hetzelfde gedrag
waargenomen. Het activiteit mijdend en isolerend gedrag bij deze doelgroep is mogelijk een
dreigend probleem ten aanzien van het sociaal functioneren binnen hun netwerk en samenleving.
Dit analyserapport heeft als doel om inzicht te geven in een mogelijke oplossingsrichting voor een
relevante belemmering van het sociaal functioneren bij een relatieve grote doelgroep binnen de
zorginstelling waar ik werkzaam ben. Ik probeer u aan de hand van een aantal stappen inzicht te
verschaffen in mijn analyseproces. Hierbij zullen de bijgevoegde bijlages u extra verdieping in
bepaalde onderwerpen kunnen geven. Uiteindelijk heb ik mijn conlcusies en bevindingen met
mogelijke oplosrichting gepresenteerd aan relevante stakeholders in relatie tot de zorgorganisatie C..
Hierover zal in dit verslag ook een korte toelichting beschreven staan. Tenslotte zal ik middels een
terugblik mijn proces evalueren om ontstane bewustwording en leerwinst, in de vorm van
inzichten/invloeden, met u te kunnen delen.
4
binnen de maatschappelijke context
“I keep six honest men
They taught me all I knew
I call them What and Where and When and How and Why and Who” Kipling, 1902.
Naam student X
Studentnummer S1138747
Opleiding Social Work
Titel EVL Analyseren van gemeenschapsfactoren
Code EVL SWB31D17
Datum van inleveren 03-05-2020
Versie (eerste kans of herkansing) Eerste kans
Voorwoord
Voor u ligt een analyserapport over signalen van activiteiten mijdend en terugtrekkend gedrag bij
ouderen binnen een beschermde woonvorm (BW). Dit onderzoek is specifiek gericht op ouderen
,tussen de 55-75 jaar, woonachtig in de BW en vallen onder de Wet langdurige zorg (Wlz). Het
analyserapport in de vorm van een verslag is opgesteld naar aanleiding van de eerste opdracht van
module 3 van de deeltijdopleiding Social Work aan de Hogeschool Windesheim te Zwolle. De eenheid
van leeruitkomsten (EVL) 3.1 is een opdracht die zich richt op het signaleren en het vervolgens
analyseren van een belemmering ten aanzien van het sociaal functioneren van een groep mensen en
hun netwerken in gemeenschappen. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van 6-1-2020 tot 27-
3-2020.
Ik werk en leer bij de zorgorganisatie C.. Ik loop stage als persoonlijk begeleider (pb’er) in de BW ,
een Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) afdeling. Binnen deze locatie wordt er hulp geboden aan
mensen met een verstandelijke en/of psychische beperking.
Het is de missie van C. om deze hulpbehoevende mensen middels het bieden van gepaste
open- en betrokkenheid weer de noodzakelijke grip te laten krijgen op hun leven (C., 2018). De
genoemde waarden dienen als basis gedurende een vorm van begeleiding die past bij de cliënt
zijn/haar eigen vaardigheden (kracht) en mogelijkheden (empowerment). Door gebruik te maken van
verschillende methodieken en methodes wordt er samengewerkt om in reële stappen
wensen/doelen te behalen richting de gewenste participatie binnen de samenleving.
Dit onderzoek was niet mogelijk door de medewerking van enkele ouderen binnen de BW.
Het begeleidingsteam heeft mij gedurende deze opdracht begeleid en voorzien van feedback over de
uitkomsten bij analyses en de gebruikte theorieën met onderbouwing. Bij deze wil ik mijn
leerwerkbegeleider (lwb) en de rest van het team bedanken. Tenslotte wil ik ook mijn klasgenoten en
drs. J. bedanken voor de ondersteuning tijdens het schrijfproces en voor het controleren van het
verslag.
Ik wens u veel leesplezier toe.
X
Woonplaats, 17 april 2020
2
,Inhoud
Voorwoord.............................................................................................................................................1
Inleiding..................................................................................................................................................4
Strategiebepaling...................................................................................................................................5
Stap 1: Signalen verduidelijken...............................................................................................................6
1.1 Beroepscontext.........................................................................................................................6
1.2 5W+H........................................................................................................................................6
Stap 2: Historische context van het deigende probleem........................................................................9
2.1 Algemeen..................................................................................................................................9
2.2 Toen en nu..............................................................................................................................10
Stap 3: Analyse van factoren van invloed.............................................................................................10
3.1 Algemeen................................................................................................................................10
3.2 Benadering vanuit de doelgroep.............................................................................................11
3.3 Benadering vanuit de experts (integraal)................................................................................12
3.4 Benadering vanuit de theorie.................................................................................................16
Stap 4: Samenvatting, conclusie en oplossingsrichting.........................................................................19
4.1 Samenvatting..........................................................................................................................19
4.2 Conclusie.................................................................................................................................19
4.3 Oplossingsrichting...................................................................................................................21
Stap 5: Presentatie stakeholders..........................................................................................................21
Stap 6: Terugblik...................................................................................................................................22
5.1 Feedback door de leer-werkplek............................................................................................22
5.2 Eigen waardering, ontstane bewustwording en verkregen inzichten.....................................23
Bijlagen .................................................................................................................................26
Bijlage A: Enquette bewoners BW................................................................................................26
Bijlage B: Interviews bewoners BW..............................................................................................27
Bijlage C: Presentatie stakeholders...............................................................................................29
Bijlage D: Feedbackformulier leerwerkbegeleider........................................................................35
3
, Inleiding
‘Voorkomen is beter dan genezen’, voor veel mensen een bekende tegeltjeswijsheid.
Het nut en belang van preventie heeft zich in de loop der jaren steeds meer laten gelden. Als een
probleem namelijk niet op tijd wordt aangepakt kan het zijn dat er onnodige slachtoffers vallen en/of
dat er later maatregelen getroffen moeten worden, die pijnlijker, complexer en duurder zijn. Voor de
overheid en gemeenten is het een belangrijk aandachtspunt. Sinds 2016 stimuleert het Ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport gemeenten en zorgverzekeraars om afspraken te maken om
samen preventie voor risicogroepen op te zetten. Als voorbeelden van risicogroepen worden onder
andere kwetsbare ouderen en mensen met psychische problemen aangegeven (RIVM, 2018).
Preventief werken is daarom ook een groot onderdeel binnen het domein van een sociaal werker.
Een belangrijke kerntaak van sociaal werker is onder andere het gedrag beïnvloeden. Voor een groot
deel gebeurt dit middels preventie. Het voorkomen dat een situatie uit de hand dreigt te lopen (Ewijk
van, Sprierings, Spierts, & Sprinkhuizen, 2016). Hierbij zijn de artikelen ‘Signalering en ondersteuning’
en ‘Burger/cliëntgerichte (keten)samenwerking’, volgens de beroepscode voor de sociaal werker
(Sociaal Werk Versterkt, 2018), helpend geweest voor het uitvoeren van mijn onderzoek.
Artikel 27: Signalering en ondersteuning
“De sociaal werker signaleert ontwikkelingen in de samenleving en vestigt de aandacht op
beleid en uitvoeringsregels die de kernwaarden van het beroep raken ” (p.23).
Artikel 17: Burger/cliëntgerichte (keten)samenwerking
“De sociaal werker werkt verantwoord samen met andere professionele en informele hulp-
en dienstverleners wanneer dit in het belang is van de burger/cliënt” (p.19).
Naar aanleiding van verschillende observaties en signalen heb ik gedurende het onderzoek
verschillende individuele contactmomenten en gezamenlijke overleggen met relevante betrokken
partijen uitgevoerd om tot de kern van het dreigende probleem te komen. Ik zoek hierin graag de
samenwerking met de cliënten, hun netwerk en verschillende professionals/experts om tot breed
gedragen en goed geanalyseerde bevindingen te komen.
Bij voornamelijk de oudere bewoners van BW worden er door meerdere personen van het
begeleidingsteam belemmerende ontwikkelingssignalen waargenomen. Langdurige signalen als het
niet deelnemen aan dagbestedingsprogramma en overige activiteiten. Hierbij lijken de ouderen
zichzelf terug te trekken in hun appartement. Er wonen momenteel zes ouderen van 55-75 jaar die
vallen onder de Wlz. Bij alle zes bewoners wordt in meer of mindere mate hetzelfde gedrag
waargenomen. Het activiteit mijdend en isolerend gedrag bij deze doelgroep is mogelijk een
dreigend probleem ten aanzien van het sociaal functioneren binnen hun netwerk en samenleving.
Dit analyserapport heeft als doel om inzicht te geven in een mogelijke oplossingsrichting voor een
relevante belemmering van het sociaal functioneren bij een relatieve grote doelgroep binnen de
zorginstelling waar ik werkzaam ben. Ik probeer u aan de hand van een aantal stappen inzicht te
verschaffen in mijn analyseproces. Hierbij zullen de bijgevoegde bijlages u extra verdieping in
bepaalde onderwerpen kunnen geven. Uiteindelijk heb ik mijn conlcusies en bevindingen met
mogelijke oplosrichting gepresenteerd aan relevante stakeholders in relatie tot de zorgorganisatie C..
Hierover zal in dit verslag ook een korte toelichting beschreven staan. Tenslotte zal ik middels een
terugblik mijn proces evalueren om ontstane bewustwording en leerwinst, in de vorm van
inzichten/invloeden, met u te kunnen delen.
4
