College Aantekeningen
Methoden van Klinische Diagnostiek
Inhoud
College 1: Diagnostische cyclus 1 ....................................................... 2
1. Algemene Inleiding ..................................................................... 2
2. De diagnostische cyclus .............................................................. 3
3. Aanmelding & klachtenanalyse ..................................................... 7
4. Probleemanalyse ........................................................................ 9
College 2: Diagnostische cyclus 2 ..................................................... 13
1. Verklaringsanalyse stap 1-5 ....................................................... 13
2. Verklaringsanalyse stap 6-10 ..................................................... 19
College 3: Intelligentie 1 .................................................................. 23
1. Wat is intelligentie .................................................................... 23
2. Hoe meten we intelligentie? ....................................................... 28
College 4: Intelligentie 2 .................................................................. 33
College 5: Intelligentie 3 (WISC-V deel 2) .......................................... 43
1. Voorbereiding, afname en observatie WISC-V .............................. 43
2. WISC Subtesten ....................................................................... 46
3. WISC Subtesten (vervolg) ......................................................... 49
College 6: Sociaal emotionele onderzoek 1 – Vragenlijsten .................. 53
College 7: Sociaal emotionele onderzoek 2 - Projectie en spel .............. 64
College 8: Neuropsychologisch onderzoek .......................................... 74
College 9: Taaldiagnostiek ............................................................... 87
College 10: Gezin en Cultuur ............................................................ 98
Diagnostiek van gezinsfunctioneren ................................................ 99
2. Diagnostiek van (dis)functioneel ouderschap & (on)veiligheid ...... 104
Cultuurgebonden diagnostiek ...................................................... 106
College 11: Casus en Indicatieanalyse ............................................. 111
1
,College 1: Diagnostische cyclus 1
Agenda
- Algemene inleiding
- De diagnostische cyclus
- Aanmelding & klachtenanalyse
- Probleemanalyse
1. Algemene Inleiding
Dit weet je al:
- Plaats van diagnostiek in het hulpverleningsproces (= de gehele
klinische cyclus)
- Kennis van de normale en afwijkende ontwikkeling
- Kennis van theorieën over verklarende factoren voor (o.a. Wenar &
Kerig):
o Opvoedingsproblemen
o Ontwikkelingsproblemen
o Leerproblemen
o Gedragsproblemen
Dit weet je (wellicht) nog niet:
- Het verloop (de stappen) van het diagnostisch proces
- Theoretische kaders waarbinnen onderzoeksvragen/-hypothesen
worden geplaatst
- Methoden en middelen van diagnostisch onderzoek en de
achterliggende theoretische uitgangspunten
- Instrumentkeuze op basis van problematiek en domeinen
Centrale leerdoel MKD: Student voorzien van kennis, inzicht en
vaardigheden met betrekking tot diagnostiek als proces met een
modelmatige aanpak, waarbij hypothesetoetsing een centrale plaats
inneemt.
Voorbeeld uit de praktijk
- Zach (4 jaar) wordt naar je doorverwezen vanwege opstandig
gedrag
o https://www.youtube.com/watch?v=KmolUC_3puE (4:30)
- Welke stappen zet je in de diagnostiek?
- Hoe stel je hypothesen op?
- Hoe kom je van deze hypothesen naar toetsbare beweringen?
- Welke afwegingen maak je daarbij?
- Hoe kom je tot je conclusie?
2
,2. De diagnostische cyclus
We gebruiken een diagnostische cyclus (DC)omdat je als diagnosticus in
vele valkuilen kunt vallen.
Valkuilen diagnosticus I
- Anchoring/primacy effect: het in de oordeelsvorming
bevoordelen van informatie die het eerst wordt verkregen
o intakevragenlijst wijst op ADHD? Dan is er vast sprake van
ADHD...
- Excessive data collection: het verzamelen van veel meer – en
vaak overbodige – gegevens dan nodig is
o meerdere vragenlijsten afnemen ondanks voldoende info…
- Confirmation bias: neiging om op zoek te gaan naar informatie die
eigen veronderstelling ondersteunt
o je vermoedt ADHD dus zie je de ASS kenmerken niet...
- Framing: neiging om symptomen te interpreteren op basis van de
wijze waarop het is gepresenteerd
o positief (wel sprake van) of negatief (geen sprake van)
geformuleerde info... → positief geformuleerde informatie
wordt door de hersenen beter onthouden.
- Availability bias: neiging om het eerste dat in je opkomt of de
informatie die het meest opvalt als waarheid te zien
o net een kind met ASS gezien, dan gekleurde blik bij zien
volgende kind…
- Culturele bias: verkeerd interpreteren van culturele aspecten
o weinig oogcontact? ASS? Of cultureel verschil…
Met andere woorden...
- Onze (intuïtieve) klinische blik is niet te vertrouwen!
- In het dagelijks leven baseren we ons oordeel op basis van
cognitieve vuistregels en heuristieken (zoekstrategieën) waar fouten
in (kunnen) zitten
o Bijv. beschikbaarheidsheuristiek = uitspraken vooral baseren
op informatie die makkelijk toegankelijk is en niet op
informatie die wat moeilijker te krijgen is.
- Vaak nuttig, maar in het diagnostisch proces is een intuïtief klinisch
oordeel niet voldoende en soms zelfs sterk vertekenend
- Daarom werken we volgens een besliskundig model!
Besliskunde
- Het systematisch beschrijven van een beslissingsprobleem en het
methodisch vinden van een correcte oplossing daarvan
o Kleinere kans op bias
o Gedachtenproces getoetst vanuit wetenschappelijke theorie
3
, - Welk besliskundig model? → De diagnostische cyclus van de Bruyn!
Diagnostische cyclus (de Bruyn)
Voorbeeld van een empirische cyclus die is uitgebouwd tot een hypothese
toetsend model
1. Wat is de hulpvraag? (klachtenanalyse)
2. Wat is er aan de hand/hoe ernstig is het? (probleemanalyse)
3. Hoe is het zo gekomen/hoe kunnen we de problemen verklaren?
(verklaringsanalyse)
4. Wat te doen? (indicatieanalyse)
De diagnostische cyclus
Diagnostische cyclus binnen de Klinische cyclus
4
Methoden van Klinische Diagnostiek
Inhoud
College 1: Diagnostische cyclus 1 ....................................................... 2
1. Algemene Inleiding ..................................................................... 2
2. De diagnostische cyclus .............................................................. 3
3. Aanmelding & klachtenanalyse ..................................................... 7
4. Probleemanalyse ........................................................................ 9
College 2: Diagnostische cyclus 2 ..................................................... 13
1. Verklaringsanalyse stap 1-5 ....................................................... 13
2. Verklaringsanalyse stap 6-10 ..................................................... 19
College 3: Intelligentie 1 .................................................................. 23
1. Wat is intelligentie .................................................................... 23
2. Hoe meten we intelligentie? ....................................................... 28
College 4: Intelligentie 2 .................................................................. 33
College 5: Intelligentie 3 (WISC-V deel 2) .......................................... 43
1. Voorbereiding, afname en observatie WISC-V .............................. 43
2. WISC Subtesten ....................................................................... 46
3. WISC Subtesten (vervolg) ......................................................... 49
College 6: Sociaal emotionele onderzoek 1 – Vragenlijsten .................. 53
College 7: Sociaal emotionele onderzoek 2 - Projectie en spel .............. 64
College 8: Neuropsychologisch onderzoek .......................................... 74
College 9: Taaldiagnostiek ............................................................... 87
College 10: Gezin en Cultuur ............................................................ 98
Diagnostiek van gezinsfunctioneren ................................................ 99
2. Diagnostiek van (dis)functioneel ouderschap & (on)veiligheid ...... 104
Cultuurgebonden diagnostiek ...................................................... 106
College 11: Casus en Indicatieanalyse ............................................. 111
1
,College 1: Diagnostische cyclus 1
Agenda
- Algemene inleiding
- De diagnostische cyclus
- Aanmelding & klachtenanalyse
- Probleemanalyse
1. Algemene Inleiding
Dit weet je al:
- Plaats van diagnostiek in het hulpverleningsproces (= de gehele
klinische cyclus)
- Kennis van de normale en afwijkende ontwikkeling
- Kennis van theorieën over verklarende factoren voor (o.a. Wenar &
Kerig):
o Opvoedingsproblemen
o Ontwikkelingsproblemen
o Leerproblemen
o Gedragsproblemen
Dit weet je (wellicht) nog niet:
- Het verloop (de stappen) van het diagnostisch proces
- Theoretische kaders waarbinnen onderzoeksvragen/-hypothesen
worden geplaatst
- Methoden en middelen van diagnostisch onderzoek en de
achterliggende theoretische uitgangspunten
- Instrumentkeuze op basis van problematiek en domeinen
Centrale leerdoel MKD: Student voorzien van kennis, inzicht en
vaardigheden met betrekking tot diagnostiek als proces met een
modelmatige aanpak, waarbij hypothesetoetsing een centrale plaats
inneemt.
Voorbeeld uit de praktijk
- Zach (4 jaar) wordt naar je doorverwezen vanwege opstandig
gedrag
o https://www.youtube.com/watch?v=KmolUC_3puE (4:30)
- Welke stappen zet je in de diagnostiek?
- Hoe stel je hypothesen op?
- Hoe kom je van deze hypothesen naar toetsbare beweringen?
- Welke afwegingen maak je daarbij?
- Hoe kom je tot je conclusie?
2
,2. De diagnostische cyclus
We gebruiken een diagnostische cyclus (DC)omdat je als diagnosticus in
vele valkuilen kunt vallen.
Valkuilen diagnosticus I
- Anchoring/primacy effect: het in de oordeelsvorming
bevoordelen van informatie die het eerst wordt verkregen
o intakevragenlijst wijst op ADHD? Dan is er vast sprake van
ADHD...
- Excessive data collection: het verzamelen van veel meer – en
vaak overbodige – gegevens dan nodig is
o meerdere vragenlijsten afnemen ondanks voldoende info…
- Confirmation bias: neiging om op zoek te gaan naar informatie die
eigen veronderstelling ondersteunt
o je vermoedt ADHD dus zie je de ASS kenmerken niet...
- Framing: neiging om symptomen te interpreteren op basis van de
wijze waarop het is gepresenteerd
o positief (wel sprake van) of negatief (geen sprake van)
geformuleerde info... → positief geformuleerde informatie
wordt door de hersenen beter onthouden.
- Availability bias: neiging om het eerste dat in je opkomt of de
informatie die het meest opvalt als waarheid te zien
o net een kind met ASS gezien, dan gekleurde blik bij zien
volgende kind…
- Culturele bias: verkeerd interpreteren van culturele aspecten
o weinig oogcontact? ASS? Of cultureel verschil…
Met andere woorden...
- Onze (intuïtieve) klinische blik is niet te vertrouwen!
- In het dagelijks leven baseren we ons oordeel op basis van
cognitieve vuistregels en heuristieken (zoekstrategieën) waar fouten
in (kunnen) zitten
o Bijv. beschikbaarheidsheuristiek = uitspraken vooral baseren
op informatie die makkelijk toegankelijk is en niet op
informatie die wat moeilijker te krijgen is.
- Vaak nuttig, maar in het diagnostisch proces is een intuïtief klinisch
oordeel niet voldoende en soms zelfs sterk vertekenend
- Daarom werken we volgens een besliskundig model!
Besliskunde
- Het systematisch beschrijven van een beslissingsprobleem en het
methodisch vinden van een correcte oplossing daarvan
o Kleinere kans op bias
o Gedachtenproces getoetst vanuit wetenschappelijke theorie
3
, - Welk besliskundig model? → De diagnostische cyclus van de Bruyn!
Diagnostische cyclus (de Bruyn)
Voorbeeld van een empirische cyclus die is uitgebouwd tot een hypothese
toetsend model
1. Wat is de hulpvraag? (klachtenanalyse)
2. Wat is er aan de hand/hoe ernstig is het? (probleemanalyse)
3. Hoe is het zo gekomen/hoe kunnen we de problemen verklaren?
(verklaringsanalyse)
4. Wat te doen? (indicatieanalyse)
De diagnostische cyclus
Diagnostische cyclus binnen de Klinische cyclus
4
