Hoofdstuk 14 Ouderschap na scheiding, omgang en informatie
§14.1 Inleiding
Omgang tussen ouders en kinderen na scheiding is een belangrijk en door artikel 8 EVRM beschermd
recht. Dat recht op contact en omgang van het kind met zijn ouders, ook als die niet (meer)
samenwonen, kan op verschillende grondslagen gebaseerd zijn. In de eerste plaats hebben degene
die gezag hebben het daaruit voortvloeiende recht op omgang. Ook het ouderschap zonder gezag
leidt tot een omgang, net als het hebben van een nauwe persoonlijke betrekking met het kind.
§14.2 Kenmerken en beginselen
Het gezagsrecht staat niet ter vrije bepaling van partijen. Dat neemt niet weg dat partijen wel
afspraken kunnen en moeten maken over de zorg en opvoeding, contact/omgang en informatie, als
is de vrijheid die ze daarbij hebben aan bepaalde grenzen gebonden. In dit opzicht staat de
autonomie van ouders voorop. Komen ouders er niet uit, dan kan de rechter een regeling vaststellen
(art. 1:253a en art. 1:377a BW). Daarnaast is het veranderlijksheidsbeginsel relevant: als de
omstandigheden zijn gewijzigd, kan een ouder een verzoek tot het aanpassen van een afspraak of
door de rechter vastgestelde regeling opnieuw aan de rechter voorleggen. Dragers van gezamenlijk
gezag behoren alle belangrijke beslissingen gezamenlijk te nemen, ook als ze niet (meer) samen één
gezin vormen. In de wettelijke regels van gezag, omgang en informatie ligt het beschermingsbeginsel
besloten: de relaties tussen iedere ouder en het kind wordt, ook na scheiding, in rechte beschermd
door normen te stellen voor de relatie tussen ouder en kind.
§14.3 Belangrijke ontwikkelingen
In 2009 is de wetgeving opnieuw ingrijpend aangepast door de invoering van de Wet bevordering
voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding.
§14.4 Internationaal recht
Het internationale recht heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het omgangsrecht.
In een lange reeks beslissingen heeft het EHRM in het verleden een recht op omgang na scheiding
erkend tussen ouder en kind. De laatste jaren speelt artikel 8 EVRM een belangrijke rol in rechtspraak
over het niet-nakomen van omgangsregelingen. De Principles on Parental Responsibilities van de
Commission on European Family Law bevatten ook enkele aanbevelingen voor wetgeving op dit punt.
§14.5 Ouders met en zonder gezamenlijk gezag
De ouders die gezamenlijk gezag over hun kinderen hebben blijven na de scheiding verantwoordelijk
blijven voor de opvoeding en zorg voor de kinderen (art. 1:247 BW).
In sommige gevallen heeft een ouder geen gezag. In deze situaties wordt de term ‘omgang’ gebruikt
voor het contact tussen een ouder die geen gezag heeft en zijn kind (art. 1:377a BW). Titel 15 van
Boek 1 BW regelt ‘Omgang en informatie’. Het omgangsrecht is dus niet relevant voor de relatie
tussen ouders en kind, maar ook voor anderen die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind
staan.
§14.6 Het ouderschapsplan
In het kader van het doorlopen van gezamenlijk gezag na scheiding is het verplicht om een
ouderschapsplan op te stellen. Het ouderschapsplan is een verplichte overeenkomst tussen
scheidende ouders, waarin zij afspraken neerleggen over de wijze waarop ze hun gezamenlijk gezag
na de scheiding gaan uitoefenen. Zowel ouders die een formele relatie beëindigen als ouders die een
informele relatie verbreken en een aantekening in het gezagsregister hebben laten maken (en
§14.1 Inleiding
Omgang tussen ouders en kinderen na scheiding is een belangrijk en door artikel 8 EVRM beschermd
recht. Dat recht op contact en omgang van het kind met zijn ouders, ook als die niet (meer)
samenwonen, kan op verschillende grondslagen gebaseerd zijn. In de eerste plaats hebben degene
die gezag hebben het daaruit voortvloeiende recht op omgang. Ook het ouderschap zonder gezag
leidt tot een omgang, net als het hebben van een nauwe persoonlijke betrekking met het kind.
§14.2 Kenmerken en beginselen
Het gezagsrecht staat niet ter vrije bepaling van partijen. Dat neemt niet weg dat partijen wel
afspraken kunnen en moeten maken over de zorg en opvoeding, contact/omgang en informatie, als
is de vrijheid die ze daarbij hebben aan bepaalde grenzen gebonden. In dit opzicht staat de
autonomie van ouders voorop. Komen ouders er niet uit, dan kan de rechter een regeling vaststellen
(art. 1:253a en art. 1:377a BW). Daarnaast is het veranderlijksheidsbeginsel relevant: als de
omstandigheden zijn gewijzigd, kan een ouder een verzoek tot het aanpassen van een afspraak of
door de rechter vastgestelde regeling opnieuw aan de rechter voorleggen. Dragers van gezamenlijk
gezag behoren alle belangrijke beslissingen gezamenlijk te nemen, ook als ze niet (meer) samen één
gezin vormen. In de wettelijke regels van gezag, omgang en informatie ligt het beschermingsbeginsel
besloten: de relaties tussen iedere ouder en het kind wordt, ook na scheiding, in rechte beschermd
door normen te stellen voor de relatie tussen ouder en kind.
§14.3 Belangrijke ontwikkelingen
In 2009 is de wetgeving opnieuw ingrijpend aangepast door de invoering van de Wet bevordering
voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding.
§14.4 Internationaal recht
Het internationale recht heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het omgangsrecht.
In een lange reeks beslissingen heeft het EHRM in het verleden een recht op omgang na scheiding
erkend tussen ouder en kind. De laatste jaren speelt artikel 8 EVRM een belangrijke rol in rechtspraak
over het niet-nakomen van omgangsregelingen. De Principles on Parental Responsibilities van de
Commission on European Family Law bevatten ook enkele aanbevelingen voor wetgeving op dit punt.
§14.5 Ouders met en zonder gezamenlijk gezag
De ouders die gezamenlijk gezag over hun kinderen hebben blijven na de scheiding verantwoordelijk
blijven voor de opvoeding en zorg voor de kinderen (art. 1:247 BW).
In sommige gevallen heeft een ouder geen gezag. In deze situaties wordt de term ‘omgang’ gebruikt
voor het contact tussen een ouder die geen gezag heeft en zijn kind (art. 1:377a BW). Titel 15 van
Boek 1 BW regelt ‘Omgang en informatie’. Het omgangsrecht is dus niet relevant voor de relatie
tussen ouders en kind, maar ook voor anderen die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind
staan.
§14.6 Het ouderschapsplan
In het kader van het doorlopen van gezamenlijk gezag na scheiding is het verplicht om een
ouderschapsplan op te stellen. Het ouderschapsplan is een verplichte overeenkomst tussen
scheidende ouders, waarin zij afspraken neerleggen over de wijze waarop ze hun gezamenlijk gezag
na de scheiding gaan uitoefenen. Zowel ouders die een formele relatie beëindigen als ouders die een
informele relatie verbreken en een aantekening in het gezagsregister hebben laten maken (en
