Spraak behandelen
1.1 fonologische ontwikkeling en contrastontwikkeling
Vocaal vs Consonant
1. Stem Stemhebbend vs Stemloos
2. Wijze Obstruent vs Sonorant
Obstruent: obstructie gedeeltelijk of geheel
Explosief bijv. p
Fricatief bijv f
Sonorant: geen obstructie maar ‘open’
Nasaal
Liquidae (lateraal/ rhotisch)
Semivocalen / halfklinkers / glijklanken
3. Plaats
Labiaal (labiodentaal, bilabialen)
Coronaal (alveolair/ palataal)
Dorsaal (velaren/ uvulair)
Laryngeaal (glottaal)
Verwervingsvolgorde:
Consonanten: van voor naar achter
Vocalen: van achter naar voor
,Wat is fonologie?
Klankleer van een bepaalde taal
- maken van woorden;
- klanken in een bepaalde volgorde;
- betekenisonderscheidende functie
Processen betrokken bij taal en spraak:
Conceptualisator: bedenken van een boodschap
Preverbale boodschap: idee v boodschap, nog niet uitgesproken
Formulator: structuur
grammaticale codering: info uit lexicon: woordbetekenissen en
woordvormen
fonologische codering: fonemen op de juiste plek + toepassing
fonologisch regels van het Nederlands
Fonetisch plan: planning van de opeenvolgende bewegingen
Articulator: uitvoer
,Taal- en spraakproductiemodel van Levelt (1989)
Verwerving
In het algemeen kan men zeggen dat op de leeftijd van 3 jaar er een
consistente productie gezien wordt van een aantal klanken, daarna een
geleidelijke uitbreiding van het repertoire
Op 6-jarige leeftijd zijn meestal alle klanken en klankcombinaties verworven
Verwervingsvolgorde volgens beers
Nederlands
Spontane spraak
Initiale consonanten(begin woord)
, Verwerving van contrasten contrastontwikkeling (voor of achter in de
mond bijv)
Verwerving van distinctieve kenmerken
Kinderen verwerven geen individuele klanken, maar kenmerken die gekoppeld
zijn aan klanken
Contrastgraad 1: leeftijd 1;03 – 1;08 jaar
[sonorant], [labiaal], [coronaal]
manier plaats plaats
Bijbehorende klanken: p, t, m, n, j
Contrast: labiaal tegenover coronaal, vb. p-t
Contrast: sonorant tegenover explosief vb. m-p
Contrastgraad 2 – 1;09 – 1;11 jaar
Plaatscontrast [dorsaal]
Bijbehorende klank: /k/
Contrast: labiaal of coronaal tegenover dorsaal, vb. p – k
1.1 fonologische ontwikkeling en contrastontwikkeling
Vocaal vs Consonant
1. Stem Stemhebbend vs Stemloos
2. Wijze Obstruent vs Sonorant
Obstruent: obstructie gedeeltelijk of geheel
Explosief bijv. p
Fricatief bijv f
Sonorant: geen obstructie maar ‘open’
Nasaal
Liquidae (lateraal/ rhotisch)
Semivocalen / halfklinkers / glijklanken
3. Plaats
Labiaal (labiodentaal, bilabialen)
Coronaal (alveolair/ palataal)
Dorsaal (velaren/ uvulair)
Laryngeaal (glottaal)
Verwervingsvolgorde:
Consonanten: van voor naar achter
Vocalen: van achter naar voor
,Wat is fonologie?
Klankleer van een bepaalde taal
- maken van woorden;
- klanken in een bepaalde volgorde;
- betekenisonderscheidende functie
Processen betrokken bij taal en spraak:
Conceptualisator: bedenken van een boodschap
Preverbale boodschap: idee v boodschap, nog niet uitgesproken
Formulator: structuur
grammaticale codering: info uit lexicon: woordbetekenissen en
woordvormen
fonologische codering: fonemen op de juiste plek + toepassing
fonologisch regels van het Nederlands
Fonetisch plan: planning van de opeenvolgende bewegingen
Articulator: uitvoer
,Taal- en spraakproductiemodel van Levelt (1989)
Verwerving
In het algemeen kan men zeggen dat op de leeftijd van 3 jaar er een
consistente productie gezien wordt van een aantal klanken, daarna een
geleidelijke uitbreiding van het repertoire
Op 6-jarige leeftijd zijn meestal alle klanken en klankcombinaties verworven
Verwervingsvolgorde volgens beers
Nederlands
Spontane spraak
Initiale consonanten(begin woord)
, Verwerving van contrasten contrastontwikkeling (voor of achter in de
mond bijv)
Verwerving van distinctieve kenmerken
Kinderen verwerven geen individuele klanken, maar kenmerken die gekoppeld
zijn aan klanken
Contrastgraad 1: leeftijd 1;03 – 1;08 jaar
[sonorant], [labiaal], [coronaal]
manier plaats plaats
Bijbehorende klanken: p, t, m, n, j
Contrast: labiaal tegenover coronaal, vb. p-t
Contrast: sonorant tegenover explosief vb. m-p
Contrastgraad 2 – 1;09 – 1;11 jaar
Plaatscontrast [dorsaal]
Bijbehorende klank: /k/
Contrast: labiaal of coronaal tegenover dorsaal, vb. p – k
