SAMENVATTING
SOCIALE PSYCHOLOGIE
,Inhoudsopgave
1. Sociale psychologie.................................................................................................................................................9
Psychologie..............................................................................................................................................................9
Sociale psychologie..................................................................................................................................................9
Sociale invloed.........................................................................................................................................................9
Het onderzoeksgebied van de sociale psychologie..................................................................................................9
Determinanten......................................................................................................................................................9
Wat onderscheidt sociale psychologie van verwante disciplines?...........................................................................9
Persoonlijkheidspsychologen...............................................................................................................................9
Individuele verschillen.........................................................................................................................................9
Construct..................................................................................................................................................................9
Wat sociaal psychologen verklaren van het menselijk gedrag..............................................................................10
De visie op de sociale situatie vanuit de gestaltpsychologie.................................................................................10
Gestaltpsychologie.............................................................................................................................................10
Fenomenologie...................................................................................................................................................10
De visie op de sociale situatie vanuit het behaviourisme......................................................................................10
Behaviorisme......................................................................................................................................................10
Situatie construeren aan de hand van fundamentele behoeften.............................................................................10
De behoefte aan een positief zelfbeeld...............................................................................................................11
De behoefte om accuraat waar te nemen............................................................................................................11
OVerige motieven..............................................................................................................................................11
Voorbeelden van onderzoeken uit de psychologie.................................................................................................11
Empirische methode...........................................................................................................................................11
Fundamentele attributiefout................................................................................................................................11
Attributie.............................................................................................................................................................11
De observationele methode................................................................................................................................11
De correlationele methode..................................................................................................................................12
De experimentele methode:................................................................................................................................12
Fundamenteel onderzoek....................................................................................................................................13
Toegepast onderzoek..........................................................................................................................................13
Crosscultureel onderzoek...................................................................................................................................13
2. Hindsight bias.......................................................................................................................................................14
Definitie hindsight bias.......................................................................................................................................14
3. Sociale cognitie......................................................................................................................................................14
Definitie sociale cognitie.......................................................................................................................................14
Automatische sociale cognitie............................................................................................................................14
Gecontroleerde sociale cognitie.........................................................................................................................14
Automatisch denken...........................................................................................................................................14
Schema...............................................................................................................................................................14
Priming...............................................................................................................................................................14
Perverseveratie-effect.........................................................................................................................................15
Bestraffingseffect...............................................................................................................................................15
Script...................................................................................................................................................................15
Selffulfilling prophecy........................................................................................................................................15
2
, Pygmalioneffect..................................................................................................................................................15
Beoordelingsheuristieken.......................................................................................................................................15
Beschikbaarheid heuristiek.................................................................................................................................15
Representativiteitsheuristiek...............................................................................................................................16
Anker- en correctieheuristiek.............................................................................................................................16
Tegenfeitelijk denken.........................................................................................................................................16
Gedachten onderukking......................................................................................................................................16
Barriére van overdreven zelfvertrouwen............................................................................................................16
4. Sociale perceptie...................................................................................................................................................17
Het belang van non-verbale communicatie...........................................................................................................17
Zes universele basisemoties...................................................................................................................................17
Attributietheorie.....................................................................................................................................................17
Interne attributie.................................................................................................................................................18
Externe attributie................................................................................................................................................18
Fundamentele attributie fout...............................................................................................................................18
Perceptuele saillantie..........................................................................................................................................18
Zelfdienende attributies......................................................................................................................................18
Geloof in een rechtvaardige wereld....................................................................................................................18
Cultuurverschillen en sociale perceptie.................................................................................................................18
Analystische denkstijl.........................................................................................................................................18
Holistische denkstijl...........................................................................................................................................19
Culturele verschillen in de fundamentele attributiefout.....................................................................................19
Cultuur en andere attributuinele biases..............................................................................................................19
Covariatiemodel.....................................................................................................................................................19
Informatie over concensus..................................................................................................................................19
Informatie over onderscheidend vermogen........................................................................................................19
Informatie over de consistentie..........................................................................................................................19
5. Het zelf...................................................................................................................................................................21
Zelfconcept.............................................................................................................................................................21
Onafhankelijk zelfbeeld......................................................................................................................................21
Onderling afhankelijk zelfbeeld.........................................................................................................................21
Zelfkennis...............................................................................................................................................................21
Zelfcontrole........................................................................................................................................................21
Introspectie.........................................................................................................................................................21
Zelfbewustzijn.........................................................................................................................................................22
Zelfbewustzijnstheorie.......................................................................................................................................22
Zelfperceptietheorie............................................................................................................................................22
Tweefactortheorie van emotie (schachters)........................................................................................................22
Causale theorieën................................................................................................................................................22
Intrinsieke motivatie...........................................................................................................................................22
Extrinsieke motivatie..........................................................................................................................................22
Overrechtvaardigheidseffect...............................................................................................................................23
Taakafhankelijke beloning.................................................................................................................................23
Prestatieafhankelijke beloning............................................................................................................................23
Vast denkkader (fixed-mindset).........................................................................................................................23
Vormbaar denkkader (growth mindset)..............................................................................................................23
Misatttributie van opwinding.............................................................................................................................23
3
, Zelfkennis door vergelijking met anderen..............................................................................................................23
Sociale vergelijkingstheorie...............................................................................................................................23
Opwaartse sociale vergelijking...........................................................................................................................23
Neerwaartse sociale vergelijking........................................................................................................................23
Sociale afstemming............................................................................................................................................24
Impressiemanagement............................................................................................................................................24
Vleien.................................................................................................................................................................24
Zelfsabotage.......................................................................................................................................................24
6. De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen...............................................................................................25
Cognitieve dissonantietheorie................................................................................................................................25
Reductie van cognitieve dissonantie..................................................................................................................25
Postdecision dissonance........................................................................................................................................25
Rechtvaardiging van inspanning...........................................................................................................................25
Externe v.s. interne rechtvaardiging...................................................................................................................25
Counter-attitudinal advocacy................................................................................................................................25
Straf en zelfoverreding...........................................................................................................................................26
Onvoldoende straf..............................................................................................................................................26
Zelfoverreding....................................................................................................................................................26
Hypocrisie inductie................................................................................................................................................26
Het Benjamin-Franklin-effect................................................................................................................................26
Een negatief zelfbeeld en dissonantie....................................................................................................................26
Zelfwaardering...................................................................................................................................................26
Zelfvertificatie theorie........................................................................................................................................26
Zelfrechtvaardiging............................................................................................................................................27
7. Attitudes en attitudesverandering.......................................................................................................................28
Attitude...................................................................................................................................................................28
Tripartitemodel van attitudes.................................................................................................................................28
Op cognitie gebaseerde attitudes (cognitief component)...................................................................................28
Op affect gebaseerde attitudes (affectieve component)......................................................................................28
Op gedrag gebaseerde attitudes (gedragsmatige component)............................................................................28
Hoe attitudes kunnen veranderen..........................................................................................................................29
Cognitieve dissonantietheorie............................................................................................................................29
Expliciete vs. implinciete attitudes.........................................................................................................................29
Expliciete attitude...............................................................................................................................................29
Implinciete attitude.............................................................................................................................................29
Persuasieve communicatie..................................................................................................................................29
Tale-attitude Change Approach.............................................................................................................................29
Eleboration likelihood-model................................................................................................................................29
Heuristisch-systematisch model van overtuiging...................................................................................................30
Angstopwekkende communicatie.......................................................................................................................30
Chameleon-effect...............................................................................................................................................30
Persuasieve boodschappen weerstaan...................................................................................................................30
Attitudes resistent maken...................................................................................................................................30
Attitude-inentingstechniek.................................................................................................................................30
4
SOCIALE PSYCHOLOGIE
,Inhoudsopgave
1. Sociale psychologie.................................................................................................................................................9
Psychologie..............................................................................................................................................................9
Sociale psychologie..................................................................................................................................................9
Sociale invloed.........................................................................................................................................................9
Het onderzoeksgebied van de sociale psychologie..................................................................................................9
Determinanten......................................................................................................................................................9
Wat onderscheidt sociale psychologie van verwante disciplines?...........................................................................9
Persoonlijkheidspsychologen...............................................................................................................................9
Individuele verschillen.........................................................................................................................................9
Construct..................................................................................................................................................................9
Wat sociaal psychologen verklaren van het menselijk gedrag..............................................................................10
De visie op de sociale situatie vanuit de gestaltpsychologie.................................................................................10
Gestaltpsychologie.............................................................................................................................................10
Fenomenologie...................................................................................................................................................10
De visie op de sociale situatie vanuit het behaviourisme......................................................................................10
Behaviorisme......................................................................................................................................................10
Situatie construeren aan de hand van fundamentele behoeften.............................................................................10
De behoefte aan een positief zelfbeeld...............................................................................................................11
De behoefte om accuraat waar te nemen............................................................................................................11
OVerige motieven..............................................................................................................................................11
Voorbeelden van onderzoeken uit de psychologie.................................................................................................11
Empirische methode...........................................................................................................................................11
Fundamentele attributiefout................................................................................................................................11
Attributie.............................................................................................................................................................11
De observationele methode................................................................................................................................11
De correlationele methode..................................................................................................................................12
De experimentele methode:................................................................................................................................12
Fundamenteel onderzoek....................................................................................................................................13
Toegepast onderzoek..........................................................................................................................................13
Crosscultureel onderzoek...................................................................................................................................13
2. Hindsight bias.......................................................................................................................................................14
Definitie hindsight bias.......................................................................................................................................14
3. Sociale cognitie......................................................................................................................................................14
Definitie sociale cognitie.......................................................................................................................................14
Automatische sociale cognitie............................................................................................................................14
Gecontroleerde sociale cognitie.........................................................................................................................14
Automatisch denken...........................................................................................................................................14
Schema...............................................................................................................................................................14
Priming...............................................................................................................................................................14
Perverseveratie-effect.........................................................................................................................................15
Bestraffingseffect...............................................................................................................................................15
Script...................................................................................................................................................................15
Selffulfilling prophecy........................................................................................................................................15
2
, Pygmalioneffect..................................................................................................................................................15
Beoordelingsheuristieken.......................................................................................................................................15
Beschikbaarheid heuristiek.................................................................................................................................15
Representativiteitsheuristiek...............................................................................................................................16
Anker- en correctieheuristiek.............................................................................................................................16
Tegenfeitelijk denken.........................................................................................................................................16
Gedachten onderukking......................................................................................................................................16
Barriére van overdreven zelfvertrouwen............................................................................................................16
4. Sociale perceptie...................................................................................................................................................17
Het belang van non-verbale communicatie...........................................................................................................17
Zes universele basisemoties...................................................................................................................................17
Attributietheorie.....................................................................................................................................................17
Interne attributie.................................................................................................................................................18
Externe attributie................................................................................................................................................18
Fundamentele attributie fout...............................................................................................................................18
Perceptuele saillantie..........................................................................................................................................18
Zelfdienende attributies......................................................................................................................................18
Geloof in een rechtvaardige wereld....................................................................................................................18
Cultuurverschillen en sociale perceptie.................................................................................................................18
Analystische denkstijl.........................................................................................................................................18
Holistische denkstijl...........................................................................................................................................19
Culturele verschillen in de fundamentele attributiefout.....................................................................................19
Cultuur en andere attributuinele biases..............................................................................................................19
Covariatiemodel.....................................................................................................................................................19
Informatie over concensus..................................................................................................................................19
Informatie over onderscheidend vermogen........................................................................................................19
Informatie over de consistentie..........................................................................................................................19
5. Het zelf...................................................................................................................................................................21
Zelfconcept.............................................................................................................................................................21
Onafhankelijk zelfbeeld......................................................................................................................................21
Onderling afhankelijk zelfbeeld.........................................................................................................................21
Zelfkennis...............................................................................................................................................................21
Zelfcontrole........................................................................................................................................................21
Introspectie.........................................................................................................................................................21
Zelfbewustzijn.........................................................................................................................................................22
Zelfbewustzijnstheorie.......................................................................................................................................22
Zelfperceptietheorie............................................................................................................................................22
Tweefactortheorie van emotie (schachters)........................................................................................................22
Causale theorieën................................................................................................................................................22
Intrinsieke motivatie...........................................................................................................................................22
Extrinsieke motivatie..........................................................................................................................................22
Overrechtvaardigheidseffect...............................................................................................................................23
Taakafhankelijke beloning.................................................................................................................................23
Prestatieafhankelijke beloning............................................................................................................................23
Vast denkkader (fixed-mindset).........................................................................................................................23
Vormbaar denkkader (growth mindset)..............................................................................................................23
Misatttributie van opwinding.............................................................................................................................23
3
, Zelfkennis door vergelijking met anderen..............................................................................................................23
Sociale vergelijkingstheorie...............................................................................................................................23
Opwaartse sociale vergelijking...........................................................................................................................23
Neerwaartse sociale vergelijking........................................................................................................................23
Sociale afstemming............................................................................................................................................24
Impressiemanagement............................................................................................................................................24
Vleien.................................................................................................................................................................24
Zelfsabotage.......................................................................................................................................................24
6. De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen...............................................................................................25
Cognitieve dissonantietheorie................................................................................................................................25
Reductie van cognitieve dissonantie..................................................................................................................25
Postdecision dissonance........................................................................................................................................25
Rechtvaardiging van inspanning...........................................................................................................................25
Externe v.s. interne rechtvaardiging...................................................................................................................25
Counter-attitudinal advocacy................................................................................................................................25
Straf en zelfoverreding...........................................................................................................................................26
Onvoldoende straf..............................................................................................................................................26
Zelfoverreding....................................................................................................................................................26
Hypocrisie inductie................................................................................................................................................26
Het Benjamin-Franklin-effect................................................................................................................................26
Een negatief zelfbeeld en dissonantie....................................................................................................................26
Zelfwaardering...................................................................................................................................................26
Zelfvertificatie theorie........................................................................................................................................26
Zelfrechtvaardiging............................................................................................................................................27
7. Attitudes en attitudesverandering.......................................................................................................................28
Attitude...................................................................................................................................................................28
Tripartitemodel van attitudes.................................................................................................................................28
Op cognitie gebaseerde attitudes (cognitief component)...................................................................................28
Op affect gebaseerde attitudes (affectieve component)......................................................................................28
Op gedrag gebaseerde attitudes (gedragsmatige component)............................................................................28
Hoe attitudes kunnen veranderen..........................................................................................................................29
Cognitieve dissonantietheorie............................................................................................................................29
Expliciete vs. implinciete attitudes.........................................................................................................................29
Expliciete attitude...............................................................................................................................................29
Implinciete attitude.............................................................................................................................................29
Persuasieve communicatie..................................................................................................................................29
Tale-attitude Change Approach.............................................................................................................................29
Eleboration likelihood-model................................................................................................................................29
Heuristisch-systematisch model van overtuiging...................................................................................................30
Angstopwekkende communicatie.......................................................................................................................30
Chameleon-effect...............................................................................................................................................30
Persuasieve boodschappen weerstaan...................................................................................................................30
Attitudes resistent maken...................................................................................................................................30
Attitude-inentingstechniek.................................................................................................................................30
4