Wat is onderzoek? Samenvatting 6e druk van Nel Verhoeven
Inhoud:
Deel 1: Ontwerpen
1. Waarom doe je onderzoek?
2. Het onderwerp kiezen
3. De aanleiding van je onderzoek
4. Probleemstelling en doelstelling
5. Begripsafbakening
6. Onderzoeksvoorstel
Deel 2: Gegevens verzamelen
7. Kwantitatieve methoden van dataverzameling
8. Kwalitatieve methoden van dataverzameling
9. Onderzoekskwaliteit
10. Steekproeven trekken
11. Operationaliseren
12. Het veld in: enquêtes en interviews afnemen
Deel 3: Analyseren
13. Kwantitatieve gegevens verwerken: voorbereiding
14. Kwantitatieve analyse
15. Kwalitatieve analyse
16. Kwaliteit van onderzoeksresultaten
Deel 4: Evalueren en adviseren
17. Conclusies, discussie en aanbevelingen
18. Een onderzoeksrapport samenstellen
19. Bronverwijzingen en literatuurlijst
20. Presentatie en beoordeling
,Hoofdstuk 1: Waarom doe je onderzoek?
Onderzoek doen is het analyseren van een probleem of situatie volgens een bepaald
stappenplan. Onderzoek doe je om vragen te beantwoorden of problemen aan te pakken.
Werken volgens een stappenplan is een systematische aanpak.
Onderzoeksplan:
- Formuleer de probleemstelling
- Kijk of andere mensen al eerder onderzoek hebben gedaan & hun conclusie
- Bepaal de deadline en kijk naar het budget
- Overleg met de begeleider, opdrachtgever en medeonderzoekers
Methodologie zijn de basisprincipes van een onderzoek (normen).
- Fundamenteel onderzoek: hiermee beantwoord je vragen om kennis te ontwikkelen
- Praktijkgericht onderzoek: hiermee los je praktijkproblemen op
Kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoeken zit hem in de wijze waarop het
onderzoek wordt uitgevoerd en de manier waarop je naar je onderzoek kijkt. De twee
methodes kunnen elkaar ook heel goed aanvullen om een compleet antwoord op de
probleemstelling te krijgen.
- Kwalitatief onderzoek: onderzoek uitvoeren in het ‘veld’, niet cijfermatige gegevens
- Kwantitatief onderzoek: cijfermatige informatie/gegevens
Kwalitatief Kwantitatief
Nadruk op betekenis/context Ja Nee
Aantal onderzochten Weinig Veel
Gegevens per onderzochte Veel Weinig
Soort gegevens Diepgaand Oppervlakkig
Objectief meetbaar (numeriek) Nee Ja
Statistisch generaliseerbaar Nee Mogelijk
Triangulatie is de probleemstelling vanuit meerdere perspectieven bekijken door
verschillende methoden om data te verzamelen te combineren. Dit wordt gebruikt om de
kwaliteit van het onderzoek te verhogen.
Inductief & deductief onderzoek
Inductief onderzoek: er is van tevoren geen theorie bekend. Het doel is om deze theorie te
ontwikkelen. Vaak wordt hierbij kwalitatief onderzoek uitgevoerd. (theorie ontwikkelend)
Deductief onderzoek: de onderzoeker formuleert de verwachtingen aan de hand van
bestaande theorieën. Hij verzamelt en analyseert gegevens om zo na te gaan of deze
theorieën standhouden. Vaak wordt hierbij kwantitatief onderzoek uitgevoerd. (theorie
toetsend)
,Regels voor kwaliteit van onderzoek:
Kenmerken van een kritische onderzoeker
o Houding: onafhankelijk (geen persoonlijke voorkeuren), objectiviteit neutraal,
openheid, kritische houding
o Kennis: kennis van de onderzoeksmethode, kennis over het onderwerp
o Vaardigheid: de kennis toepassen
Kwaliteitscriteria voor uitvoering en interpretatie van onderzoek
o Betrouwbaarheid: betrouwbaarheid van resultaten, onderzoek is herhaalbaar,
overeenstemming tussen meerdere onderzoekers
o Toetsbaarheid van uitspraken: de resultaten moeten getoetst kunnen worden
o Informativiteit: informatiegehalte moet maximaal zijn.
o Interne en begrips validiteit: geldigheid en zuiverheid van de
onderzoeksresultaten
o Externe validiteit: bij statische generalisatie: onderzoeker test of een bepaald
resultaat generaliseerbaar is. Bij kwalitatief onderzoek: streven naar
inhoudelijke generalisatie.
Praktische criteria bij uitvoering van onderzoek
o Efficiëntie: alle kosten moeten in verhouding zijn tot de resultaten met een
haalbaar tijdpad.
o Uitvoerbaarheid: beschikken over voldoende middelen om het onderzoek uit
te voeren.
o Bruikbaarheid: onderzoek moet praktisch relevant zijn
Vragen die je stelt bij het uitvoeren van onderzoek:
- Wat ga ik onderzoeken?
- Waarom ga ik onderzoeken?
- Wie ga ik onderzoeken?
- Hoe ga ik onderzoeken?
- Waar ga ik onderzoeken?
- Wanneer ga ik onderzoeken?
ONDERZOEKSCYCLUS:
1. Ontwerpen
Goede afbakening van je doel- en probleemstelling bereiken. Aangeven hoe je de
onderzoeksvraag gaat beantwoorden, welke methoden je gebruikt, hoeveel tijd en
middelen je nodig hebt en wie er betrokken zijn.
2. Gegevens verzamelen
Het uitvoeren van het onderzoek door gegevens te verzamelen die je nodig hebt om
antwoord te geven op de onderzoeksvraag.
3. Analyseren
Het analyseren van de verzamelde gegevens.
4. Evalueren en adviseren
Heb je met de methoden antwoord kunnen vinden op de vraag, zo ja, welke
antwoorden zijn dit? Hoe is het onderzoek verlopen etc.
,Hoofdstuk 2: Het onderwerp kiezen
Mogelijkheden bij onderwerpskeuze:
1. Vrije keuze: je mag zelf een onderwerp uitkiezen.
2. Praktijkopdracht: verzoek van een opdrachtgever om onderzoek te doen naar een
bepaald probleem.
3. Opleidingsprogramma: je moet een keuze maken uit wat je opleiding aanbiedt.
Afbakening van het onderwerp: de vraag van de opdrachtgever te vertalen naar een
onderzoekbare vraag. Je kijkt hierbij naar of:
Het onderwerp je bekend is;
Je er zelf al iets van weet of over gelezen hebt;
Er al onderzoek naar het onderwerp is gedaan;
Het aansluit bij eerdere projecten die je hebt uitgevoerd.
Na de start van het onderzoek, is het belangrijk om na te denken wat je verwacht:
Hoe denk je dat het onderzoek gaat verlopen?
Wat heb je nodig van je begeleider?
Wat heb je nodig van je coördinator?
Wanneer zijn er deadlines en wat moet je dan aanleveren?
Hoe word je beoordeeld?
Wat kunnen de opleiding en opdrachtgever van jou verwachten?
Bij groepswerk is het belangrijk dat er vanaf het begin goede afspraken gemaakt worden
over de werkwijze, taakverdeling, communicatie etc.
, Hoofdstuk 3: De aanleiding van je onderzoek
Met een aanleiding geef je de achtergrond, de reden om een onderzoek naar een bepaalde
situatie te starten. Zonder aanleiding heeft een onderzoek geen bestaansrecht. Het kan
leiden tot:
- Kennisvraag: fundamenteel onderzoek
- Praktijkvraag: praktijkgericht onderzoek
De aanleiding is de reden waarom je een bepaald onderzoek opstart.
Opstellen van de aanleiding met behulp van de 6W-methode:
1. Wat is het probleem?
2. Wie heeft het probleem?
3. Wanneer is het probleem?
4. Waarom is het een probleem?
5. Waar doet het probleem zich voor?
6. Waardoor ontstaat het probleem?
Met vooronderzoek (ook wel probleemanalyse) wordt er informatie verzamelt over het
onderwerp. De onderzoeker oriënteert zichzelf en bakent het zo goed mogelijk af.
Dit doe je door:
Op zoek gaan naar achtergrondinformatie over het onderwerp.
Zoeken naar literatuur over eerder gepresenteerde onderzoeksresultaten.
Verzamelen van materiaal door met een paar mensen te spreken.
Het zoeken van informatie met behulp van zoekmethodes:
1. Big6. Deze bestaat uit zes regels waarmee je de zoekopdracht omschrijft, vervolgens
op zoek gaat en je resultaten evalueert.
1. Definieer het probleem: de zoekopdracht
2. Bepaal waar je gaat zoeken: internet, bibliotheek etc.
3. Kies de juiste zoekstrategie:
4. Bestudeer de informatie en selecteer wat je nodig hebt:
5. Organiseer de informatie zó dat zij antwoord geeft op je vraag:
6. Evalueer het resultaat.
2. Internet.
o Zoekmachines: website waar verwijzingen naar andere website te vinden zijn
(Google)
o Wetenschappelijke informatie zoeken
o Operatoren om mee te zoeken:
- Gebruik van dubbele aanhalingstekens
- Allintitle
- Type document benoemen
- Gebruik van symbolen
- Tilde (slangetje)
- Minteken
- Plusteken voor een getal
Inhoud:
Deel 1: Ontwerpen
1. Waarom doe je onderzoek?
2. Het onderwerp kiezen
3. De aanleiding van je onderzoek
4. Probleemstelling en doelstelling
5. Begripsafbakening
6. Onderzoeksvoorstel
Deel 2: Gegevens verzamelen
7. Kwantitatieve methoden van dataverzameling
8. Kwalitatieve methoden van dataverzameling
9. Onderzoekskwaliteit
10. Steekproeven trekken
11. Operationaliseren
12. Het veld in: enquêtes en interviews afnemen
Deel 3: Analyseren
13. Kwantitatieve gegevens verwerken: voorbereiding
14. Kwantitatieve analyse
15. Kwalitatieve analyse
16. Kwaliteit van onderzoeksresultaten
Deel 4: Evalueren en adviseren
17. Conclusies, discussie en aanbevelingen
18. Een onderzoeksrapport samenstellen
19. Bronverwijzingen en literatuurlijst
20. Presentatie en beoordeling
,Hoofdstuk 1: Waarom doe je onderzoek?
Onderzoek doen is het analyseren van een probleem of situatie volgens een bepaald
stappenplan. Onderzoek doe je om vragen te beantwoorden of problemen aan te pakken.
Werken volgens een stappenplan is een systematische aanpak.
Onderzoeksplan:
- Formuleer de probleemstelling
- Kijk of andere mensen al eerder onderzoek hebben gedaan & hun conclusie
- Bepaal de deadline en kijk naar het budget
- Overleg met de begeleider, opdrachtgever en medeonderzoekers
Methodologie zijn de basisprincipes van een onderzoek (normen).
- Fundamenteel onderzoek: hiermee beantwoord je vragen om kennis te ontwikkelen
- Praktijkgericht onderzoek: hiermee los je praktijkproblemen op
Kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoeken zit hem in de wijze waarop het
onderzoek wordt uitgevoerd en de manier waarop je naar je onderzoek kijkt. De twee
methodes kunnen elkaar ook heel goed aanvullen om een compleet antwoord op de
probleemstelling te krijgen.
- Kwalitatief onderzoek: onderzoek uitvoeren in het ‘veld’, niet cijfermatige gegevens
- Kwantitatief onderzoek: cijfermatige informatie/gegevens
Kwalitatief Kwantitatief
Nadruk op betekenis/context Ja Nee
Aantal onderzochten Weinig Veel
Gegevens per onderzochte Veel Weinig
Soort gegevens Diepgaand Oppervlakkig
Objectief meetbaar (numeriek) Nee Ja
Statistisch generaliseerbaar Nee Mogelijk
Triangulatie is de probleemstelling vanuit meerdere perspectieven bekijken door
verschillende methoden om data te verzamelen te combineren. Dit wordt gebruikt om de
kwaliteit van het onderzoek te verhogen.
Inductief & deductief onderzoek
Inductief onderzoek: er is van tevoren geen theorie bekend. Het doel is om deze theorie te
ontwikkelen. Vaak wordt hierbij kwalitatief onderzoek uitgevoerd. (theorie ontwikkelend)
Deductief onderzoek: de onderzoeker formuleert de verwachtingen aan de hand van
bestaande theorieën. Hij verzamelt en analyseert gegevens om zo na te gaan of deze
theorieën standhouden. Vaak wordt hierbij kwantitatief onderzoek uitgevoerd. (theorie
toetsend)
,Regels voor kwaliteit van onderzoek:
Kenmerken van een kritische onderzoeker
o Houding: onafhankelijk (geen persoonlijke voorkeuren), objectiviteit neutraal,
openheid, kritische houding
o Kennis: kennis van de onderzoeksmethode, kennis over het onderwerp
o Vaardigheid: de kennis toepassen
Kwaliteitscriteria voor uitvoering en interpretatie van onderzoek
o Betrouwbaarheid: betrouwbaarheid van resultaten, onderzoek is herhaalbaar,
overeenstemming tussen meerdere onderzoekers
o Toetsbaarheid van uitspraken: de resultaten moeten getoetst kunnen worden
o Informativiteit: informatiegehalte moet maximaal zijn.
o Interne en begrips validiteit: geldigheid en zuiverheid van de
onderzoeksresultaten
o Externe validiteit: bij statische generalisatie: onderzoeker test of een bepaald
resultaat generaliseerbaar is. Bij kwalitatief onderzoek: streven naar
inhoudelijke generalisatie.
Praktische criteria bij uitvoering van onderzoek
o Efficiëntie: alle kosten moeten in verhouding zijn tot de resultaten met een
haalbaar tijdpad.
o Uitvoerbaarheid: beschikken over voldoende middelen om het onderzoek uit
te voeren.
o Bruikbaarheid: onderzoek moet praktisch relevant zijn
Vragen die je stelt bij het uitvoeren van onderzoek:
- Wat ga ik onderzoeken?
- Waarom ga ik onderzoeken?
- Wie ga ik onderzoeken?
- Hoe ga ik onderzoeken?
- Waar ga ik onderzoeken?
- Wanneer ga ik onderzoeken?
ONDERZOEKSCYCLUS:
1. Ontwerpen
Goede afbakening van je doel- en probleemstelling bereiken. Aangeven hoe je de
onderzoeksvraag gaat beantwoorden, welke methoden je gebruikt, hoeveel tijd en
middelen je nodig hebt en wie er betrokken zijn.
2. Gegevens verzamelen
Het uitvoeren van het onderzoek door gegevens te verzamelen die je nodig hebt om
antwoord te geven op de onderzoeksvraag.
3. Analyseren
Het analyseren van de verzamelde gegevens.
4. Evalueren en adviseren
Heb je met de methoden antwoord kunnen vinden op de vraag, zo ja, welke
antwoorden zijn dit? Hoe is het onderzoek verlopen etc.
,Hoofdstuk 2: Het onderwerp kiezen
Mogelijkheden bij onderwerpskeuze:
1. Vrije keuze: je mag zelf een onderwerp uitkiezen.
2. Praktijkopdracht: verzoek van een opdrachtgever om onderzoek te doen naar een
bepaald probleem.
3. Opleidingsprogramma: je moet een keuze maken uit wat je opleiding aanbiedt.
Afbakening van het onderwerp: de vraag van de opdrachtgever te vertalen naar een
onderzoekbare vraag. Je kijkt hierbij naar of:
Het onderwerp je bekend is;
Je er zelf al iets van weet of over gelezen hebt;
Er al onderzoek naar het onderwerp is gedaan;
Het aansluit bij eerdere projecten die je hebt uitgevoerd.
Na de start van het onderzoek, is het belangrijk om na te denken wat je verwacht:
Hoe denk je dat het onderzoek gaat verlopen?
Wat heb je nodig van je begeleider?
Wat heb je nodig van je coördinator?
Wanneer zijn er deadlines en wat moet je dan aanleveren?
Hoe word je beoordeeld?
Wat kunnen de opleiding en opdrachtgever van jou verwachten?
Bij groepswerk is het belangrijk dat er vanaf het begin goede afspraken gemaakt worden
over de werkwijze, taakverdeling, communicatie etc.
, Hoofdstuk 3: De aanleiding van je onderzoek
Met een aanleiding geef je de achtergrond, de reden om een onderzoek naar een bepaalde
situatie te starten. Zonder aanleiding heeft een onderzoek geen bestaansrecht. Het kan
leiden tot:
- Kennisvraag: fundamenteel onderzoek
- Praktijkvraag: praktijkgericht onderzoek
De aanleiding is de reden waarom je een bepaald onderzoek opstart.
Opstellen van de aanleiding met behulp van de 6W-methode:
1. Wat is het probleem?
2. Wie heeft het probleem?
3. Wanneer is het probleem?
4. Waarom is het een probleem?
5. Waar doet het probleem zich voor?
6. Waardoor ontstaat het probleem?
Met vooronderzoek (ook wel probleemanalyse) wordt er informatie verzamelt over het
onderwerp. De onderzoeker oriënteert zichzelf en bakent het zo goed mogelijk af.
Dit doe je door:
Op zoek gaan naar achtergrondinformatie over het onderwerp.
Zoeken naar literatuur over eerder gepresenteerde onderzoeksresultaten.
Verzamelen van materiaal door met een paar mensen te spreken.
Het zoeken van informatie met behulp van zoekmethodes:
1. Big6. Deze bestaat uit zes regels waarmee je de zoekopdracht omschrijft, vervolgens
op zoek gaat en je resultaten evalueert.
1. Definieer het probleem: de zoekopdracht
2. Bepaal waar je gaat zoeken: internet, bibliotheek etc.
3. Kies de juiste zoekstrategie:
4. Bestudeer de informatie en selecteer wat je nodig hebt:
5. Organiseer de informatie zó dat zij antwoord geeft op je vraag:
6. Evalueer het resultaat.
2. Internet.
o Zoekmachines: website waar verwijzingen naar andere website te vinden zijn
(Google)
o Wetenschappelijke informatie zoeken
o Operatoren om mee te zoeken:
- Gebruik van dubbele aanhalingstekens
- Allintitle
- Type document benoemen
- Gebruik van symbolen
- Tilde (slangetje)
- Minteken
- Plusteken voor een getal
