Thema’s maatschappijleer VWO4
H3.1 Wat is democratie?
Wat zijn de voordelen om in een democratie te leven?
Hoe ziet een dictatuur eruit?
Algemeen belang:
Politiek: het nemen van allerlei besluiten om het land te besturen
Besluiten op gebied van:
- Welvaart zoals de zorg voor voldoende banen
- Volksgezondheid, zoals het wegwerken van wachtlijsten in ziekenhuizen
- Infrastructuur, zoals aanleg en onderhoud van bruggen, weken, dijken
- Onderwijs, zoals het veranderen van de exameneisen
- Buitenlandse betrekkingen, zoals het uitzenden van militairen voor
vredesmissies
- Openbare orde en veiligheid, zoals het inzetten van politieagenten
Directe en indirecte democratie:
Democratie: bestuursvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed
uitoefent op de politieke besluitvorming
Referendum: kiesgerechtigde burgers mogen rechtstreeks stemmen over een
politiek vraagstuk of wetvoorstel
- Bijv.; de brexit, Nederlanders stemden over het samenwerkingsverdrag tussen
de EU en Oekraïne
- Nederland is een indirecte democratie; wij kiezen de mensen die besluiten
maken, we maken de besluiten niet zelf
Parlementaire democratie: indirecte democratie waarbij de gekozen
vertegenwoordigers het parlement vormen
Van dictatuur naar democratie:
1848, NL; grondwetswijziging waardoor macht niet ligt bij de koning maar bij de
gekozen volksvertegenwoordigers
- 1917 algemeen kiesrecht voor mannen, 1919 algemeen kiesrecht voor
vrouwen
- Spanje pas eind jaren zeventig, na dood dictator Franco
- Ook landen met democratische als dictatoriale kenmerken, zoals Rusland
Dictatuur:
Dictatuur: alle macht in de handen van 1 persoon of kleine groep mensen (zoals
een politieke partij)
- Turkmenistan, Saudi-Arabië
Dictaturen gebaseerd op
Ideologie (Cuba, Noord-Korea)
o Communistisch: communistische partij alle macht en hebben burgers
weinig vrijheden
o Fascistisch: sterk nationalistisch en wijzen democratie af, niet luisteren
naar bevolking
, Religie (Iran)
o Gebaseerd op islamitische wetgeving (Sharia)
o Volk kiest parlement en president maar voor politieke besluiten is
goedkeuring nodig van niet-gekozen geestelijke leiders
Militair (destijds in Birma)
Kenmerken dictatuur en parlementaire democratie:
Dictatuur Parlementaire democratie
Machtenscheiding ontbreekt (rechters Burgers hebben politieke grondrechten
zijn niet onafhankelijk, dus burgers niet - Iedereen boven 18 jaar mag
beschermt tegen staat) kiezen en mag verkozen
Komen vaak tot stand na staatsgreep worden
waarbij een dictator met behulp van het - Iedereen mag een politieke
lege de macht grijpt partij oprichten
- Iedereen mag demonstreren
Verkiezingsfraude; dictators houden Over politieke besluitvorming staan
alsnog schijnverkiezingen, ze frauderen de belangrijke regels in de wet; de regering
uitslag, verbieden andere partijen of en het parlement maken de wetten,
intimideren de kiezers wetten gaan pas gelden als een
meerderheid in het parlement daartoe
besluit
Grondrechten worden niet Ondanks het meerderheidsprincipe houdt
gerespecteerd (critici en politieke een democratie rekening met
tegenstanders lopen risico om gemarteld, minderheden; grondrechte kunnen zo
gevangen of zelf vermoord te worden niet worden afgeschaft
Oppositiepartijen zijn vaak verboden; Er is persvrijheid; journalisten bepalen zelf
oppositieleiders vluchten vaak naar een waarover en hoe ze berichten. Ze hebben
ander land omdat ze gearresteerd kunnen dus ook geen toestemming nodig van de
worden overheid
Geen vrije pers, ook censuur:
overheidscontrole over alle publicaties,
uitzendingen en internet
De regering kan snel en efficiënt
besluiten nemen over zaken als
werkgelegenheid, onderwijs en
gezondheidszorg want er is geen oppositie
Hoe democratische is de wereld?
NL al jaren in de top 10 (geen volwaardige democratie)
Meer volwaardige dictaturen dan volwaardige democratieën
Er wordt gekeken naar
1. Verkiezingen en pluralisme (het bestaan van verschillende sociale en
culturele subsystemen in een samenleving, zoals de overheid, de
rechtspraak, de pers en de kerk met elk eigen belangen.)
2. Functioneren van een regering
3. Politieke deelname
4. Politieke cultuur
H3.1 Wat is democratie?
Wat zijn de voordelen om in een democratie te leven?
Hoe ziet een dictatuur eruit?
Algemeen belang:
Politiek: het nemen van allerlei besluiten om het land te besturen
Besluiten op gebied van:
- Welvaart zoals de zorg voor voldoende banen
- Volksgezondheid, zoals het wegwerken van wachtlijsten in ziekenhuizen
- Infrastructuur, zoals aanleg en onderhoud van bruggen, weken, dijken
- Onderwijs, zoals het veranderen van de exameneisen
- Buitenlandse betrekkingen, zoals het uitzenden van militairen voor
vredesmissies
- Openbare orde en veiligheid, zoals het inzetten van politieagenten
Directe en indirecte democratie:
Democratie: bestuursvorm waarbij de bevolking direct of indirect invloed
uitoefent op de politieke besluitvorming
Referendum: kiesgerechtigde burgers mogen rechtstreeks stemmen over een
politiek vraagstuk of wetvoorstel
- Bijv.; de brexit, Nederlanders stemden over het samenwerkingsverdrag tussen
de EU en Oekraïne
- Nederland is een indirecte democratie; wij kiezen de mensen die besluiten
maken, we maken de besluiten niet zelf
Parlementaire democratie: indirecte democratie waarbij de gekozen
vertegenwoordigers het parlement vormen
Van dictatuur naar democratie:
1848, NL; grondwetswijziging waardoor macht niet ligt bij de koning maar bij de
gekozen volksvertegenwoordigers
- 1917 algemeen kiesrecht voor mannen, 1919 algemeen kiesrecht voor
vrouwen
- Spanje pas eind jaren zeventig, na dood dictator Franco
- Ook landen met democratische als dictatoriale kenmerken, zoals Rusland
Dictatuur:
Dictatuur: alle macht in de handen van 1 persoon of kleine groep mensen (zoals
een politieke partij)
- Turkmenistan, Saudi-Arabië
Dictaturen gebaseerd op
Ideologie (Cuba, Noord-Korea)
o Communistisch: communistische partij alle macht en hebben burgers
weinig vrijheden
o Fascistisch: sterk nationalistisch en wijzen democratie af, niet luisteren
naar bevolking
, Religie (Iran)
o Gebaseerd op islamitische wetgeving (Sharia)
o Volk kiest parlement en president maar voor politieke besluiten is
goedkeuring nodig van niet-gekozen geestelijke leiders
Militair (destijds in Birma)
Kenmerken dictatuur en parlementaire democratie:
Dictatuur Parlementaire democratie
Machtenscheiding ontbreekt (rechters Burgers hebben politieke grondrechten
zijn niet onafhankelijk, dus burgers niet - Iedereen boven 18 jaar mag
beschermt tegen staat) kiezen en mag verkozen
Komen vaak tot stand na staatsgreep worden
waarbij een dictator met behulp van het - Iedereen mag een politieke
lege de macht grijpt partij oprichten
- Iedereen mag demonstreren
Verkiezingsfraude; dictators houden Over politieke besluitvorming staan
alsnog schijnverkiezingen, ze frauderen de belangrijke regels in de wet; de regering
uitslag, verbieden andere partijen of en het parlement maken de wetten,
intimideren de kiezers wetten gaan pas gelden als een
meerderheid in het parlement daartoe
besluit
Grondrechten worden niet Ondanks het meerderheidsprincipe houdt
gerespecteerd (critici en politieke een democratie rekening met
tegenstanders lopen risico om gemarteld, minderheden; grondrechte kunnen zo
gevangen of zelf vermoord te worden niet worden afgeschaft
Oppositiepartijen zijn vaak verboden; Er is persvrijheid; journalisten bepalen zelf
oppositieleiders vluchten vaak naar een waarover en hoe ze berichten. Ze hebben
ander land omdat ze gearresteerd kunnen dus ook geen toestemming nodig van de
worden overheid
Geen vrije pers, ook censuur:
overheidscontrole over alle publicaties,
uitzendingen en internet
De regering kan snel en efficiënt
besluiten nemen over zaken als
werkgelegenheid, onderwijs en
gezondheidszorg want er is geen oppositie
Hoe democratische is de wereld?
NL al jaren in de top 10 (geen volwaardige democratie)
Meer volwaardige dictaturen dan volwaardige democratieën
Er wordt gekeken naar
1. Verkiezingen en pluralisme (het bestaan van verschillende sociale en
culturele subsystemen in een samenleving, zoals de overheid, de
rechtspraak, de pers en de kerk met elk eigen belangen.)
2. Functioneren van een regering
3. Politieke deelname
4. Politieke cultuur
