College aantekeningen Grondslagen Van De Klinische Psychologie ()

Hoorcollege 1
 Oudheid (700v. – 500 na)
o Chronisch zieken en psychisch zieken werden goed opgevangen. Verblijf in
tempels; verzorging, massages, ontspannende muziek
o Biopsychosociaal perspectief op psychopathologie!
 Hippocrates (460 v – 370 v Chr.)
o Vader van de Westerse geneeskunde
o Legde het verband tussen lichamelijk en geestelijk functioneren
o Besef geestesziekte is ziekte van de hersens
o Zoeken naar wetenschappelijke verklaring ziekten en niet magische
verklaringen
o Erkent belang bijdrage interpersoonlijke interacties aan ontwikkelen
psychische problematiek (EE)
o Hygiëne belangrijk, eetgewoonten, frisse lucht
o Balans lichaamssappen (slijm, bloed, gele gal, zwarte gal)--> therapie;
aderlaten en overgeven
o Epilepsie is lichamelijk fenomeen, geen straf
o Vanuit wilgenbast aspirine gemaakt
 Plato (427 v Chr. – 347 v Chr.)
o Stichter Atheense academe; eerste instituut hoger onderwijs in Westen
o Omgeving speelt rol in onaangepast gedrag
o Belang ‘rede’ (later CGT). Belang fantasie/dromer (later psychoanalyse)
 Middeleeuwen (500-1500)
o Gregoriaanse muziek
o In de middeleeuwen kwam de zorg voor geesteszieken neer op het gezin en
de naaste familie --> geen hulp van familie: zwervend bestaan
o Later in de middeleeuwen ook opvanghuizen (in Nederland 1425). Soort
gevangenis, dus samen met gevangenen. Geen therapeutisch doel of
vooruitzicht.
o Verklaring psychopathologie:
 Bovennatuurlijke verklaring (bizar gedrag werd gezien als het werk van
een duivel of een heks)
 Exorcisme (=duiveluitbanning) = geesten kunnen uit persoon of
plaats verdreven worden
 Kruis boven het hoofd
 Heksenverbranding
 Slangenkuil
 Natuurlijke verklaring (‘gek zijn’ is een natuurlijk fenomeen
veroorzaakt door stress) (Nicholas Oresme)
 Rust
 Recreatie
 Ontspannen
 De maan en de sterren (maan en sterren hebben effect op psychisch
functioneren--> beweging maan en sterren is van invloed op psychisch
functioneren; zwaartekracht --> lichaamsvloeistof --> psychische
ziekte) (Paracelsus)
 Astrologie

,  VB: Koning Charles de VI uit Frankrijk na veldslag met psychische
problemen (PTSS)?
 Therapie: rust, ontspanning, recreatie, aderlaten, overgeven
 Later: duiveluitdrijving (reageerde hij slecht op)
e e
 Eind eeuw
o Tijd van Mozart (1756-1791)
o Morele therapie
 Psychosociale benadering
 Behandeling in setting die normale interactie aanmoedigt
 Principe gaat terug naar oudheid (opvang in tempels)
 Grondlegger Philippe Pinel (1745-1826) --> beoogde niet fysieke- niet
medische behandeling, maar morele (=psychologische) behandeling
 Einde aderlaten (=hoeveelheid bloed wordt afgenomen met infuus) en
purgeren (braken/laxeermiddelen)
 Patiënten werden bevrijd van hun ketenen
o Steeds minder morele therapie
 Kleinschaligheid (niet meer dan 200 mensen opgenomen) niet waar te
maken
 Inzet Dorothea Dix. Dix wilde iedereen die zorg nodig heeft hierin
voorzien. Meer aanbod, maar nog veel meer vraag, te weinig staf
 Biologische invloed werd groter
o Toename interesse in Biologie
 Ontdekking aard Syfilis (met psychose, maar behandelbaar met
penicillinekuur)
 John Grey (1825-1886): oorzaak psychisch probleem is altijd
lichamelijk. Rust, ruimte en goede ventilatie nodig.
 1935-1955: frontale lobotomie (stukje weggehaald uit hersenen)
e
 19 eeuw
o Psychoanalyse (Freud 1856 – 1939)
e
 20 eeuw
o Invloed psychoanalyse nog groot
o Behavioral model (=gedragsmodel,
sociale leermodel)
 Pavlov (1849-1946): principe
conditioneren ligt ten
grondslag aan psychische
problemen
 Mary Cover Jones (1896-1987):
eerste fobietherapie (wit
konijn)
o Aandacht voor classificatie psychische problemen
 In 1913 Kraepelin; maakt onderscheid tussen verschillende psychische
stoornissen op grond van beloop, leeftijd aanvang, oorzaak en
symptomen
 In 1952: eerste DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders = indelingssysteem voor mentale stoornissen)

,  Tot 1980 werd homoseksualiteit als mentale stoornis opgenomen in
de DSM --> democratisch procedure bepaalde dat homoseksualiteit als
stoornis werd verwijderd uit de DSM-II
o Biologische therapie
 1950 eerste effectieve medicatie psychotisch- en angststoornis
 Jaren 60 en 70
o Antipsychiatrie en dehospitalisatie:
 Niet de patiënt maar de maatschappij is ziek
 Drang om onder autoriteit uit te komen
 Afstand behandelaar en patiënt wordt kleiner --> minder behandeling,
meer begeleiding
 Devies: praten en nog eens praten en geen medicatie
 Kritiek tegen komst Herman van Praag hoogleraar biologische
psychiatrie Utrecht.
 Oratie 1978 is aanval op antipsychiatrie
o Verdiensten antipsychiatrie:
 Doorbreken oude gezagsverhoudingen
 Multidisciplinair samengestelde behandelteams
 Aandacht bejegening patiënt
 Belangstelling psychotherapie nam toe
e
 21 eeuw; wat is een psychische stoornis
o Criteria volgens de DSM-IV-TR én DSM-5 is een combinatie van 3 elementen:
 Psychisch disfunctioneren (cognitief, emotioneel, gedragsmatig)
 Klinisch significant lijden van zelf of ander
 Atypisch of onverwacht binnen een cultuur
o Multidimensionele perspectief
o Kritiek op ons systeem
 Te grote nadruk op belang
biologie (Jim van Os:
schizofrenie is geen
hersenziekte en geen
genetisch bepaalde ziekte)
 Roep om onderzoek naar
losse symptomen in plaats
van naar deze clusters
(transdiagnostische
benadering)
 Nu vooral CGT, maar in de toekomst netwerkbenadering (kijken naar
losse symptomen, die je in een netwerk kunt plaatsen). Slaap is
bijvoorbeeld een centraal symptoom. Nadeel: er lijkt niet één netwerk
gemaakt te kunnen worden die voor ons allemaal geldt.