Gezondheidscommunicatie
Hoorcolleges
Hoorcollege 1 – Introductie planmatige gezondheidsbevordering, analyse van gezondheidsprobleem
en analyse van gedrag
WHO definitie van gezondheid: “health is a state of complete physical, mental and social well-being and
not merely the absence of disease of infirmity” (1948)
- Brede idealistische definitie, die nog steeds wordt gebruikt
- ‘Compleet welbevinden” definitie is onwerkbaar, betekent dat de meeste mensen niet altijd
gezond zijn
- In hoeverre is dit nog realistisch te noemen?
Voorstel nieuwe definitie (Machteld Huber, 2009): “health as the ability to adapt and to self-manage”
- Veerkracht in deze definitie (mist totaal in de huidige definitie van het WHO)
- “Aangesproken in kracht, en niet in zwakte” – patiënten
- Positieve gezondheid: de vaardigheid om zich aan te passen en om te gaan met sociale, fysieke
en emotionele uitdagingen en veranderingen
Dimensies van ziekte
- Illness: subjectief, eigen ervaring
- Disease: objectief, door middel van diagnose
- Sickness: sociale rol, hoe anderen het zien
Indicatoren van volksgezondheid
Ziekte en aandoeningen
Gemeten via zorgregistraties, enquêtes, GGD-registraties
Prevalentie: aantal mensen dat op een gegeven moment lijdt aan een aandoening
- Fractie, percentage, of aantal gevallen per 1.000 – 100.000
- Op een moment: puntprevalentie
- In een tijdsperiode: bv. jaarprevalentie
Incidentie: aantal mensen dat gedurende een bepaalde periode een specifieke aandoening krijgt
- Nieuwe diagnoses
- Per 1000 – 100.000
,Oorzaken voor hoge prevalentie van nek- en rugklachten, artrose
en diabetes:
- Vergrijzing
- Toegenomen welvaart
- Betere opsporing
Sterfte en doodsoorzaken
Levensverwachting: het gemiddelde aantal levensjaren dat men
mag verwachten te leven na de geboorte
Sterftecijfer: aantal sterfgevallen aan een specifieke doodsoorzaak
binnen een gegeven periode
- Per 1.000 – 100.000
- Primaire doodsoorzaak: eerste doodsoorzaak in de reeks
van gebeurtenissen die tot de dood hebben geleid
Verloren levensjaren (burden of disease): aantal levensjaren dat
met stergevallen verloren gaat
Functioneren en kwaliteit van leven
Ervaren gezondheid: subjectief
Kwaliteit van leven: beperkingen in het functioneren door ziekten, leiden tot verlies van levenskwaliteit
- Meerdere domeinen: lichamelijk, psychisch, sociaal
- Zowel subjectieve als objectieve maat
Functioneren: lichamelijke beperkingen, handicaps, ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
Samengestelde volksgezondheidsmaten
Gezonde levensverwachting: aantal jaren dat men mag verwachten in goede gezondheid te leven
(levensverwachting en kwaliteit van leven)
QALY (quality adjusted life years): maat voor het aantal jaren dat iemand nog te leven heeft, met een
correctie voor de kwaliteit hiervan
- Een met kwaliteit gewogen levensjaar
- Elk jaar in lagere kwaliteit van leven telt minder mee
- 1 QALY staat voor 1 jaar in goede gezondheid
- Bv. QALY = 0,33 3 jaar leven met ziekte/aandoening is gelijk aan 1 jaar leven in volledige
gezondheid
DALY (disability adjusted life years): maat voor ziektelast het aantal levensjaren dat iemand verliest
door ziekte (verloren levensjaren + verloren gezonde jaren)
Het Lalonde rapport (1974)
, - Gezondheid is meer dan gezondheidszorg
- Gezondheid wordt ook beïnvloed door de genen, omgeving en leefstijl
- Gezondheidszorgsysteem: slechts een vangnet voor de slachtoffers van de bedreigingen van
omgeving en gedrag
- Omgeving en leefstijl bieden de beste mogelijkheden voor het bevorderen van de
volksgezondheid
Determinanten van gezondheid
Omgeving
- Fysieke omgeving: schone omgeving en lucht, veilige huizen en wegen
- Sociale omgeving: opleiding, inkomen
Gezondheidszorg
- Kwaliteit van zorg
- Toegang tot zorg
Genetica/biologie
- Genen
- Externe invloeden (bv. trauma, infecties)
- Interne invloeden (bv. homeostase)
- Leeftijd, geslacht etc.
Individuele leefstijl
BRAVVOS: bewegen, roken, alcohol, voeding, vrijen, ontspannen en slapen
Sinds Lalonde:
- Betere modellen voor determinanten van gezondheid
- Nationale gezondheidsdoelen en strategieën
- Interventie gericht op verkleinen van gezondheidsverschillen
- Toenemende interesse in intersectoraal gezondheidsbeleid
- Meer positieve benadering van gezondheid
, Dahlgren & Whitehead
Hoorcollege 2 – Geschiedenis van preventie
Drie gezondheidsrevoluties
- Vooral 19e eeuw: hygiëne
- Vooral 20e eeuw t/m nu: curatieve geneeskunde
- Eind 20e eeuw t/m nu: gedrag is de oorzaak van ziekte
Eerste gezondheidsrevolutie
In Engeland:
- Toenemende industrialisatie
- Verstedelijking
- Meer gezondheid door innovaties die we nu niet meer tot de gezondheidssector rekenen
- John Snow, 1854 (oorsprong cholera uitbraak ontdekt; waterpompen)
- Edwin Chadwick (rapport in 1842): slechte woonomstandigheden, pleit voor overheidsingrijpen
toiletten in huis en riolering
- Andrew Pears: introductie handzeep en gewoonte om voor het eten je handen te wassen (Pears
soap)
In Nederland: hygiënisten, ongeveer vanaf 1850
- 1847: start afvalinzameling Amsterdam door Samuel Sarphati
- 1865: invoeren Geneeskundig Staatstoezicht
- 1866: Handboek der openbare gezondheidsregeling en der geneeskundige politie door Ali Cohen
Twee gezondheidsrevolutie
- Uitbouw curatieve geneeskunde
- Ontwikkeling van medicijnen
Derde gezondheidsrevolutie
- Gedrag is de oorzaak van ziekte en sterfte
- Toen: veel gezondheidswinst door voorkomen infectieziekten
- Nu: veel gezondheidswinst door voorkomen chronische leefstijl gerelateerde ziekten
Hoorcolleges
Hoorcollege 1 – Introductie planmatige gezondheidsbevordering, analyse van gezondheidsprobleem
en analyse van gedrag
WHO definitie van gezondheid: “health is a state of complete physical, mental and social well-being and
not merely the absence of disease of infirmity” (1948)
- Brede idealistische definitie, die nog steeds wordt gebruikt
- ‘Compleet welbevinden” definitie is onwerkbaar, betekent dat de meeste mensen niet altijd
gezond zijn
- In hoeverre is dit nog realistisch te noemen?
Voorstel nieuwe definitie (Machteld Huber, 2009): “health as the ability to adapt and to self-manage”
- Veerkracht in deze definitie (mist totaal in de huidige definitie van het WHO)
- “Aangesproken in kracht, en niet in zwakte” – patiënten
- Positieve gezondheid: de vaardigheid om zich aan te passen en om te gaan met sociale, fysieke
en emotionele uitdagingen en veranderingen
Dimensies van ziekte
- Illness: subjectief, eigen ervaring
- Disease: objectief, door middel van diagnose
- Sickness: sociale rol, hoe anderen het zien
Indicatoren van volksgezondheid
Ziekte en aandoeningen
Gemeten via zorgregistraties, enquêtes, GGD-registraties
Prevalentie: aantal mensen dat op een gegeven moment lijdt aan een aandoening
- Fractie, percentage, of aantal gevallen per 1.000 – 100.000
- Op een moment: puntprevalentie
- In een tijdsperiode: bv. jaarprevalentie
Incidentie: aantal mensen dat gedurende een bepaalde periode een specifieke aandoening krijgt
- Nieuwe diagnoses
- Per 1000 – 100.000
,Oorzaken voor hoge prevalentie van nek- en rugklachten, artrose
en diabetes:
- Vergrijzing
- Toegenomen welvaart
- Betere opsporing
Sterfte en doodsoorzaken
Levensverwachting: het gemiddelde aantal levensjaren dat men
mag verwachten te leven na de geboorte
Sterftecijfer: aantal sterfgevallen aan een specifieke doodsoorzaak
binnen een gegeven periode
- Per 1.000 – 100.000
- Primaire doodsoorzaak: eerste doodsoorzaak in de reeks
van gebeurtenissen die tot de dood hebben geleid
Verloren levensjaren (burden of disease): aantal levensjaren dat
met stergevallen verloren gaat
Functioneren en kwaliteit van leven
Ervaren gezondheid: subjectief
Kwaliteit van leven: beperkingen in het functioneren door ziekten, leiden tot verlies van levenskwaliteit
- Meerdere domeinen: lichamelijk, psychisch, sociaal
- Zowel subjectieve als objectieve maat
Functioneren: lichamelijke beperkingen, handicaps, ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
Samengestelde volksgezondheidsmaten
Gezonde levensverwachting: aantal jaren dat men mag verwachten in goede gezondheid te leven
(levensverwachting en kwaliteit van leven)
QALY (quality adjusted life years): maat voor het aantal jaren dat iemand nog te leven heeft, met een
correctie voor de kwaliteit hiervan
- Een met kwaliteit gewogen levensjaar
- Elk jaar in lagere kwaliteit van leven telt minder mee
- 1 QALY staat voor 1 jaar in goede gezondheid
- Bv. QALY = 0,33 3 jaar leven met ziekte/aandoening is gelijk aan 1 jaar leven in volledige
gezondheid
DALY (disability adjusted life years): maat voor ziektelast het aantal levensjaren dat iemand verliest
door ziekte (verloren levensjaren + verloren gezonde jaren)
Het Lalonde rapport (1974)
, - Gezondheid is meer dan gezondheidszorg
- Gezondheid wordt ook beïnvloed door de genen, omgeving en leefstijl
- Gezondheidszorgsysteem: slechts een vangnet voor de slachtoffers van de bedreigingen van
omgeving en gedrag
- Omgeving en leefstijl bieden de beste mogelijkheden voor het bevorderen van de
volksgezondheid
Determinanten van gezondheid
Omgeving
- Fysieke omgeving: schone omgeving en lucht, veilige huizen en wegen
- Sociale omgeving: opleiding, inkomen
Gezondheidszorg
- Kwaliteit van zorg
- Toegang tot zorg
Genetica/biologie
- Genen
- Externe invloeden (bv. trauma, infecties)
- Interne invloeden (bv. homeostase)
- Leeftijd, geslacht etc.
Individuele leefstijl
BRAVVOS: bewegen, roken, alcohol, voeding, vrijen, ontspannen en slapen
Sinds Lalonde:
- Betere modellen voor determinanten van gezondheid
- Nationale gezondheidsdoelen en strategieën
- Interventie gericht op verkleinen van gezondheidsverschillen
- Toenemende interesse in intersectoraal gezondheidsbeleid
- Meer positieve benadering van gezondheid
, Dahlgren & Whitehead
Hoorcollege 2 – Geschiedenis van preventie
Drie gezondheidsrevoluties
- Vooral 19e eeuw: hygiëne
- Vooral 20e eeuw t/m nu: curatieve geneeskunde
- Eind 20e eeuw t/m nu: gedrag is de oorzaak van ziekte
Eerste gezondheidsrevolutie
In Engeland:
- Toenemende industrialisatie
- Verstedelijking
- Meer gezondheid door innovaties die we nu niet meer tot de gezondheidssector rekenen
- John Snow, 1854 (oorsprong cholera uitbraak ontdekt; waterpompen)
- Edwin Chadwick (rapport in 1842): slechte woonomstandigheden, pleit voor overheidsingrijpen
toiletten in huis en riolering
- Andrew Pears: introductie handzeep en gewoonte om voor het eten je handen te wassen (Pears
soap)
In Nederland: hygiënisten, ongeveer vanaf 1850
- 1847: start afvalinzameling Amsterdam door Samuel Sarphati
- 1865: invoeren Geneeskundig Staatstoezicht
- 1866: Handboek der openbare gezondheidsregeling en der geneeskundige politie door Ali Cohen
Twee gezondheidsrevolutie
- Uitbouw curatieve geneeskunde
- Ontwikkeling van medicijnen
Derde gezondheidsrevolutie
- Gedrag is de oorzaak van ziekte en sterfte
- Toen: veel gezondheidswinst door voorkomen infectieziekten
- Nu: veel gezondheidswinst door voorkomen chronische leefstijl gerelateerde ziekten
