Hoofdstuk 8 Olie- en grondstoffenmarkten en bedrijfsbeleid
De prijzen voor olie en grondstoffen zijn wereldmarktprijzen en staan onder grote invloed van de
wereldeconomische situatie. Het aantrekken van de wereldeconomie vertaalt zich dan ook
onmiddellijk in hogere prijzen voor olie en grondstoffen. In bepaalde sectoren zoals in de
scheepsvaart, kan dit grote gevolgen hebben voor het bedrijfsresultaat. Tenzij je de kosten kunt
doorrekenen, wat in de hoog conjunctuur natuurlijk eenvoudiger is dan in een laagconjunctuur.
In dit hoofdstuk worden prijsbepalende factoren op olie- en grondstofmarkten besproken en op
welke wijze bedrijven de gevoeligheid van de winst voor veranderingen in de prijzen van olie en
grondstoffen kunnen verminderen.
8.1 Prijsbepalende factoren op olie- en grondstoffenmarkten
De oliemarkt is een mondiale markt en daardoor tevens een dollarmarkt. Hetzelfde geldt voor veel
grondstoffen. Vanwege het mondiale karakter van veel grindstoffen worden de prijzen ook in dollars
berekend. Dit betekent dat de ontwikkeling van de dollar mede van invloed is op de
prijsontwikkeling van olie en grondstoffen in euro`s. het betekent ook dat de wereldconjunctuur een
belangrijke rol speelt in de prijsontwikkeling van de grondstoffen. De vraag naar ijzererts
bijvoorbeeld, is een afgeleide vraag naar staal, die weer het gevolg is van mondiale economische
groei in de consumptie- en kapitaalgoederensector.
De invloed van hogere olieprijzen op de economische groei in de olie en grondstof consumerende
landen verloopt met een zekere vertraging, omdat de meeste olie op de termijnmarkt wordt
gekocht. Zo worden op de olietermijnmarkt olieprijzen vastgesteld voor leveringen in de toekomst.
Olie die nu wordt geleverd, kent daarom nog een oude prijs. Na verloop van tijd zullen afnemers van
olie geconfronteerd worden met een nieuwe hogere olieprijs. Uit onderstaand voorbeeld (kader 8.1)
blijkt dat in december de olieprijs op termijnmarkt (januari future) hoger sloot. Het aantrekken van
de Amerikaanse economie en het slechte weer hebben veel handelaren aangezet extra olie op
termijn in te kopen.
Verwacht werd dat door de genoemde oorzaken de olieprijzen in de toekomst zullen gaan stijgen.
Daarmee is de termijnmarkt een goede indicator voor de te verwachten prijsontwikkelingen van olie
en grondstoffen op de korte termijn.
Een olieprijsstijging veroorzaakt door ontwikkelingen aan de vraagzijde (door het aantrekken van de
wereldconjunctuur) veroorzaakt minder problemen dan een olieprijsstijging die het gevolg is van een
kleiner aanbod van de olie. Immers, als de olieprijs als gevolg van een vraagtoename is gestegen, is
er sprake van een hoogconjunctuur, waardoor de kosten eenvoudiger zijn door te berekenen.
Er moet rekening gehouden worden dat lage brand- en grondstofprijzen het groeitempo van de
wereldeconomie zullen beïnvloeden. Enerzijds leiden lagere brand- en grondstofprijzen tot dalende
inflatiepercentages of hogere winstmarges in olie- en grondstof consumerende landen, anderzijds
gaat er minder geld naar grondstof- en olieproducerende landen. Deze landen geven minder geld uit
uit zodat een mondiale vraaguitval kan ontstaan.
De gevoeligheid van de Nederlandse economie voor de olieprijs is afgenomen, zo blijkt uit onderzoek
van het CPB. De tabel hieronder laat de invloed zien van een olieprijsdaling van $25 zien. Door het
toegenomen belang van de energie-extensieve dienstverlenende sector, energiebesparende
maatregelen en het gebruik van alternatieven energiebronnen, is de energie-intensiteit van de
Nederlandse economie bijna gehalveerd ten opzichte van de jaren tachtig. Een halvering van de
invloed betekent dat de ontwikkeling van de binnenlandse markt minder onder invloed staat van de
olieprijs.
De prijzen voor olie en grondstoffen zijn wereldmarktprijzen en staan onder grote invloed van de
wereldeconomische situatie. Het aantrekken van de wereldeconomie vertaalt zich dan ook
onmiddellijk in hogere prijzen voor olie en grondstoffen. In bepaalde sectoren zoals in de
scheepsvaart, kan dit grote gevolgen hebben voor het bedrijfsresultaat. Tenzij je de kosten kunt
doorrekenen, wat in de hoog conjunctuur natuurlijk eenvoudiger is dan in een laagconjunctuur.
In dit hoofdstuk worden prijsbepalende factoren op olie- en grondstofmarkten besproken en op
welke wijze bedrijven de gevoeligheid van de winst voor veranderingen in de prijzen van olie en
grondstoffen kunnen verminderen.
8.1 Prijsbepalende factoren op olie- en grondstoffenmarkten
De oliemarkt is een mondiale markt en daardoor tevens een dollarmarkt. Hetzelfde geldt voor veel
grondstoffen. Vanwege het mondiale karakter van veel grindstoffen worden de prijzen ook in dollars
berekend. Dit betekent dat de ontwikkeling van de dollar mede van invloed is op de
prijsontwikkeling van olie en grondstoffen in euro`s. het betekent ook dat de wereldconjunctuur een
belangrijke rol speelt in de prijsontwikkeling van de grondstoffen. De vraag naar ijzererts
bijvoorbeeld, is een afgeleide vraag naar staal, die weer het gevolg is van mondiale economische
groei in de consumptie- en kapitaalgoederensector.
De invloed van hogere olieprijzen op de economische groei in de olie en grondstof consumerende
landen verloopt met een zekere vertraging, omdat de meeste olie op de termijnmarkt wordt
gekocht. Zo worden op de olietermijnmarkt olieprijzen vastgesteld voor leveringen in de toekomst.
Olie die nu wordt geleverd, kent daarom nog een oude prijs. Na verloop van tijd zullen afnemers van
olie geconfronteerd worden met een nieuwe hogere olieprijs. Uit onderstaand voorbeeld (kader 8.1)
blijkt dat in december de olieprijs op termijnmarkt (januari future) hoger sloot. Het aantrekken van
de Amerikaanse economie en het slechte weer hebben veel handelaren aangezet extra olie op
termijn in te kopen.
Verwacht werd dat door de genoemde oorzaken de olieprijzen in de toekomst zullen gaan stijgen.
Daarmee is de termijnmarkt een goede indicator voor de te verwachten prijsontwikkelingen van olie
en grondstoffen op de korte termijn.
Een olieprijsstijging veroorzaakt door ontwikkelingen aan de vraagzijde (door het aantrekken van de
wereldconjunctuur) veroorzaakt minder problemen dan een olieprijsstijging die het gevolg is van een
kleiner aanbod van de olie. Immers, als de olieprijs als gevolg van een vraagtoename is gestegen, is
er sprake van een hoogconjunctuur, waardoor de kosten eenvoudiger zijn door te berekenen.
Er moet rekening gehouden worden dat lage brand- en grondstofprijzen het groeitempo van de
wereldeconomie zullen beïnvloeden. Enerzijds leiden lagere brand- en grondstofprijzen tot dalende
inflatiepercentages of hogere winstmarges in olie- en grondstof consumerende landen, anderzijds
gaat er minder geld naar grondstof- en olieproducerende landen. Deze landen geven minder geld uit
uit zodat een mondiale vraaguitval kan ontstaan.
De gevoeligheid van de Nederlandse economie voor de olieprijs is afgenomen, zo blijkt uit onderzoek
van het CPB. De tabel hieronder laat de invloed zien van een olieprijsdaling van $25 zien. Door het
toegenomen belang van de energie-extensieve dienstverlenende sector, energiebesparende
maatregelen en het gebruik van alternatieven energiebronnen, is de energie-intensiteit van de
Nederlandse economie bijna gehalveerd ten opzichte van de jaren tachtig. Een halvering van de
invloed betekent dat de ontwikkeling van de binnenlandse markt minder onder invloed staat van de
olieprijs.
