Hoofdstuk 17 Internationalisering
Wat je goedkoper kunt krijgen in het buitenland, moet je als land niet zelf gaan produceren. Het is
beter de vrij beschikbare arbeid en kapitaal voor andere doeleinden te gebruiken. Door
internationale arbeidsverdeling en specialisatie benut je schaalvoordelen en verschillen in
mogelijkheden. De beschikbaarheid en kwaliteit van grondstoffen, kapitaal en arbeid bepalen in
welke richting en zijn bedrijven zich gaan specialiseren.
Met internationale handel zijn echter kosten gemoeid. Denk bijvoorbeeld aan transportkosten of
kosten of kosten voor het afdekken van valutarisico. Deze kosten worden transactiekosten genoemd.
Hoe hoger de transactiekosten, des te minder internationale handel en des te minder geprofiteerd
kan worden van internationale specialisatie.
Ontwikkelingen in de informatie-, communicatie- en transporttechnologie hebben de
transactiekosten fors verminderd en de internationale handel gestimuleerd. Niet alleen in de vorm
van eindproducten, maar steeds meer in de vorm van onderdelen en componenten.
Internationalisering is niet alleen internationale handel, maar ook internationale investeringen e
internationale arbeidsmigratie.
17.1 Internationalisering, enkele feiten
Internationalisering wordt ook wel globalisering genoemd en kan worden gedefinieerd als het proces
waarbij afzetmarkten en productieprocessen in verschillende landen in toenemende maten met
elkaar verweven raken. Dat dit een profijtelijk proces is, blijkt als twee landen met elkaar worden
vergeleken met een groot verschil in internationalisering. Noord-Korea is echt een gesloten
economie terwijl Zuid-Korea actief acteert op het wereldtoneel. Hierdoor heeft de bevolking in Zuid-
Korea ook meer inkomen dus meer koopkracht. Hetzelfde zal gelden voor EU-landen als er geen
economische integratie had plaatsgevonden.
Door internationalisering raken economieën in toenemende maten met elkaar verweven. Een
belangrijk onderdeel daarvan is de internationale handel in goederen en diensten. In 2014 was de
totaalexport 23,434 miljard waarvan 80% in goederen. De gegeven wereldproductie is $77.282
miljard, de totale wereldhandel is dus ongeveer 30% van de totale wereldproductie. Als blijft dit te
mooi te zijn omdat een product soms meerdere keren wordt geëxporteerd. Als China bijvoorbeeld
voor €100 naar Nederland exporteert en Nederland het weer uitvoert voor €110 naar de
eindgebruiker in Duitsland ontstaat er dus een dubbeltelling.
Naast bedrijven die exportteren zijn er ook bedrijven die in het buitenland investeren. Aan de ene
kant om kosten te besparen en aan de andere kant om de lokale markt te voorzien. Dit doen ze door
dochterondernemingen in het buitenland op te zetten. Zo was in 2014 ruim 10% van de totale
productie van buitenlandse dochterondernemingen. Ook door dit internationale productienetwerk
raken landen economisch steeds meer met elkaar verweven en heeft een verandering in de
wereldproductie een groter gevolg voor de omvang van internationale handel.
Verschillende ontwikkelingen hebben deze globalisering mogelijk gemaakt. Door technologische
verbeteringen in de communicatie- en informaticasfeer is niet alleen alles wat in dozen kan worden
verpakt verhandelbaar maar ook alles wat over glasvezel wordt getransporteerd. Een Nederland
bedrijf kan bijvoorbeeld de boekhouding gewoon door een buitenlands bedrijf laten gaan doen. Ook
is het eenvoudiger geworden de productie internationaal te organiseren. Er kan immers eenvoudiger
en tegen een lagere kosten contact worden onderhouden met verschillende productielocaties ter
wereld.
, Een andere belangrijke ontwikkeling in de internationale handel en internationalisering van de
productie sterk heeft bevorderd, is het gebruik van containers. Hoewel het niet een voorbeeld is van
een technologisch hoogstaande innovatie, heeft het wel een grote productiviteitwinst opgeleverd in
het internationale transport. Tegenwoordig kan een schip 20.000 containers vervoeren. In volume
uitgedrukt gaat driekwart van de internationale goederenhandel over zee. Als de handel tussen EU-
landen buiten beschouwing worden gelaten is dit zelfs 90%
Maar naast goederen worden natuurlijk ook diensten verhandeld. De aandelen van beide
categorieën liggen al jaren rond de 80% voor handel in goederen en 20% voor handel in
dienstverlening. Dienstverlening kan worden onderscheiden in
Persoonsgebonden, hierbij is het noodzakelijk dat de consument naar het land van de
producent gaat of dat de producent naar het land van afname gaat.
Niet-persoonsgebonden, hierbij is er sprake van het distribueren en verwerken van
informatie, denk aan die boekhouder.
Internationale producenten van software, muziek, games en dergelijk hebben veel voordeel van
internationale handel omdat deze producten afhankelijk zijn voor schaal. Hoge ontwikkelingskosten
en lage productie- en distributiekosten zorgen ervoor dat de constante kosten een groot aandeel
hebben in de totale kosten. Omdat de internationale handel voor veel verkopen zorgt, worden de
kosten per eenheid van product sterk gereduceerd.
17.2 Waarom gaan bedrijven hun verkoop en productie internationaliseren?
De motieven die bedrijven hebben om internationaal te gaan ondernemen, kunnen worden
ingedeeld in drie categorieën:
1. Kostenmotief
Internationale handel maakt schaalvergroting mogelijk, waardoor de kosten per eenheid van product
af kan nemen. Zo kunnen de productontwikkelingskosten, marketingkosten over meer productie
worden verdeeld als er ook buitenlandse markten worden betreden.
, In vorig figuur heeft elk land zich in een product gespecialiseerd, maar in de praktijk worden
producten uit dezelfde branche in meerdere landen gemaakt. Denk aan auto`s. Zowel in Duitsland als
in Frankrijk worden auto`s gemaakt en aan elkaar geleverd. Door productdifferentiatie verschillen
auto`s voldoende van elkaar om voorkeuren te doen ontstaan.
Kostenbesparingen kunnen ook worden behaald door een deel van de productie naar het buitenland
te verplaatsen om zodoende te profiteren van bijvoorbeeld lage loonkosten. Je kunt de productie
uitbesteden naar zelfstandige toeleveranciers, maar je kunt ook door een eigen investering de
productie verplaatsen naar het buitenland. In beide gevallen is er sprake van offshoring.
Thuis Buitenland
Kopen Outsourcing Offshore
outsourcing
Maken Eigen productie Inhouse offshoring
Omdat het uitgangspunt een besparing op de productiekosten is, wordt gesproken van verticale
offshoring. Het productieproces wordt in stukken geknipt en uitgevoerd i.o. verschillende locaties in
het buitenland. We noemen dit internationale productiefragmentatie.
Wat je goedkoper kunt krijgen in het buitenland, moet je als land niet zelf gaan produceren. Het is
beter de vrij beschikbare arbeid en kapitaal voor andere doeleinden te gebruiken. Door
internationale arbeidsverdeling en specialisatie benut je schaalvoordelen en verschillen in
mogelijkheden. De beschikbaarheid en kwaliteit van grondstoffen, kapitaal en arbeid bepalen in
welke richting en zijn bedrijven zich gaan specialiseren.
Met internationale handel zijn echter kosten gemoeid. Denk bijvoorbeeld aan transportkosten of
kosten of kosten voor het afdekken van valutarisico. Deze kosten worden transactiekosten genoemd.
Hoe hoger de transactiekosten, des te minder internationale handel en des te minder geprofiteerd
kan worden van internationale specialisatie.
Ontwikkelingen in de informatie-, communicatie- en transporttechnologie hebben de
transactiekosten fors verminderd en de internationale handel gestimuleerd. Niet alleen in de vorm
van eindproducten, maar steeds meer in de vorm van onderdelen en componenten.
Internationalisering is niet alleen internationale handel, maar ook internationale investeringen e
internationale arbeidsmigratie.
17.1 Internationalisering, enkele feiten
Internationalisering wordt ook wel globalisering genoemd en kan worden gedefinieerd als het proces
waarbij afzetmarkten en productieprocessen in verschillende landen in toenemende maten met
elkaar verweven raken. Dat dit een profijtelijk proces is, blijkt als twee landen met elkaar worden
vergeleken met een groot verschil in internationalisering. Noord-Korea is echt een gesloten
economie terwijl Zuid-Korea actief acteert op het wereldtoneel. Hierdoor heeft de bevolking in Zuid-
Korea ook meer inkomen dus meer koopkracht. Hetzelfde zal gelden voor EU-landen als er geen
economische integratie had plaatsgevonden.
Door internationalisering raken economieën in toenemende maten met elkaar verweven. Een
belangrijk onderdeel daarvan is de internationale handel in goederen en diensten. In 2014 was de
totaalexport 23,434 miljard waarvan 80% in goederen. De gegeven wereldproductie is $77.282
miljard, de totale wereldhandel is dus ongeveer 30% van de totale wereldproductie. Als blijft dit te
mooi te zijn omdat een product soms meerdere keren wordt geëxporteerd. Als China bijvoorbeeld
voor €100 naar Nederland exporteert en Nederland het weer uitvoert voor €110 naar de
eindgebruiker in Duitsland ontstaat er dus een dubbeltelling.
Naast bedrijven die exportteren zijn er ook bedrijven die in het buitenland investeren. Aan de ene
kant om kosten te besparen en aan de andere kant om de lokale markt te voorzien. Dit doen ze door
dochterondernemingen in het buitenland op te zetten. Zo was in 2014 ruim 10% van de totale
productie van buitenlandse dochterondernemingen. Ook door dit internationale productienetwerk
raken landen economisch steeds meer met elkaar verweven en heeft een verandering in de
wereldproductie een groter gevolg voor de omvang van internationale handel.
Verschillende ontwikkelingen hebben deze globalisering mogelijk gemaakt. Door technologische
verbeteringen in de communicatie- en informaticasfeer is niet alleen alles wat in dozen kan worden
verpakt verhandelbaar maar ook alles wat over glasvezel wordt getransporteerd. Een Nederland
bedrijf kan bijvoorbeeld de boekhouding gewoon door een buitenlands bedrijf laten gaan doen. Ook
is het eenvoudiger geworden de productie internationaal te organiseren. Er kan immers eenvoudiger
en tegen een lagere kosten contact worden onderhouden met verschillende productielocaties ter
wereld.
, Een andere belangrijke ontwikkeling in de internationale handel en internationalisering van de
productie sterk heeft bevorderd, is het gebruik van containers. Hoewel het niet een voorbeeld is van
een technologisch hoogstaande innovatie, heeft het wel een grote productiviteitwinst opgeleverd in
het internationale transport. Tegenwoordig kan een schip 20.000 containers vervoeren. In volume
uitgedrukt gaat driekwart van de internationale goederenhandel over zee. Als de handel tussen EU-
landen buiten beschouwing worden gelaten is dit zelfs 90%
Maar naast goederen worden natuurlijk ook diensten verhandeld. De aandelen van beide
categorieën liggen al jaren rond de 80% voor handel in goederen en 20% voor handel in
dienstverlening. Dienstverlening kan worden onderscheiden in
Persoonsgebonden, hierbij is het noodzakelijk dat de consument naar het land van de
producent gaat of dat de producent naar het land van afname gaat.
Niet-persoonsgebonden, hierbij is er sprake van het distribueren en verwerken van
informatie, denk aan die boekhouder.
Internationale producenten van software, muziek, games en dergelijk hebben veel voordeel van
internationale handel omdat deze producten afhankelijk zijn voor schaal. Hoge ontwikkelingskosten
en lage productie- en distributiekosten zorgen ervoor dat de constante kosten een groot aandeel
hebben in de totale kosten. Omdat de internationale handel voor veel verkopen zorgt, worden de
kosten per eenheid van product sterk gereduceerd.
17.2 Waarom gaan bedrijven hun verkoop en productie internationaliseren?
De motieven die bedrijven hebben om internationaal te gaan ondernemen, kunnen worden
ingedeeld in drie categorieën:
1. Kostenmotief
Internationale handel maakt schaalvergroting mogelijk, waardoor de kosten per eenheid van product
af kan nemen. Zo kunnen de productontwikkelingskosten, marketingkosten over meer productie
worden verdeeld als er ook buitenlandse markten worden betreden.
, In vorig figuur heeft elk land zich in een product gespecialiseerd, maar in de praktijk worden
producten uit dezelfde branche in meerdere landen gemaakt. Denk aan auto`s. Zowel in Duitsland als
in Frankrijk worden auto`s gemaakt en aan elkaar geleverd. Door productdifferentiatie verschillen
auto`s voldoende van elkaar om voorkeuren te doen ontstaan.
Kostenbesparingen kunnen ook worden behaald door een deel van de productie naar het buitenland
te verplaatsen om zodoende te profiteren van bijvoorbeeld lage loonkosten. Je kunt de productie
uitbesteden naar zelfstandige toeleveranciers, maar je kunt ook door een eigen investering de
productie verplaatsen naar het buitenland. In beide gevallen is er sprake van offshoring.
Thuis Buitenland
Kopen Outsourcing Offshore
outsourcing
Maken Eigen productie Inhouse offshoring
Omdat het uitgangspunt een besparing op de productiekosten is, wordt gesproken van verticale
offshoring. Het productieproces wordt in stukken geknipt en uitgevoerd i.o. verschillende locaties in
het buitenland. We noemen dit internationale productiefragmentatie.
