Agogiek – Leerjaar 1, periode 2
Leven op de straat
Hoofdstuk 1 ‘Introductie’
Instanties, professionals en vrijwilligers kunnen veel betekenen in het
terugdringen van dakloosheid. Dakloosheid hoeft immers geen
eindstadium te zijn: het is een proces dat vaak omkeerbaar is.
Figuur 1 - de drie fasen in de
ontwikkeling van dakloosheid
Leven op de straat
Hoofdstuk 2 ‘Feiten, ontwikkelingen en visies’
Daklozen
Daklozen, thuislozen of dak -en thuislozen de termen worden vaak op verschillende manieren uitgelegd
en door elkaar gebruikt, waardoor begripsverwarring kan ontstaan.
− Dakloosheid verwijst naar de fysieke woon- of verblijfsituatie van de betrokkenen
− Feitelijke daklozen = mannen of vrouwen zonder reguliere huisvesting die een zwervend bestaand
leiden en de dagen en nachten op straat of in de dag- en nachtopvang doorbrengen.
− Residentieel daklozen = die tijdelijk of (semi-)permanent onderdak hebben gevonden in
woonvoorzieningen
− Thuisloosheid verwijst veeleer naar de psychologische kant ervan. Het refereert aan psychische
kenmerken.
Door de eeuwen heen en in elke samenleving zijn er voorbeelden te vinden van mensen die hun plaats niet
kunnen vinden in de samenlevingsstructuren. Door de eeuwen heen zijn de kenmerken van deze mensen
aan verandering onderhevig. De huidige daklozenpopulatie is weliswaar heterogeen van samenstelling,
maar wanneer we daklozen vergelijken met het gemiddelde profiel van de Nederlandse bevolking, dan
vormen ze toch een relatief homogene categorie (laag opleidingsniveau, vaak alleenstaand, meer mannen,
gros tussen de 25 – 45 jaar, vaak een verslaving, veel/vaak psychiatrische ziektebeelden, gemiddelde
inkomen ver onder modaal, vaak schulden, komen verhoudingsgewijs vaker met politie en justitie in
aanraking, gezondheidssituatie beduidend slechter).
Het voorzieningsaanbod
Door de eeuwen heen hebben rondtrekkende bezitslozen die van stad naar stad trokken de overheid
steeds zorgen gebaard. Ze vormen een potentiële bedreiging voor de stabiliteit in de samenleving. Voor
verschillende typen mensen werden aparte soorten voorzieningen in het leven geroepen. Gaandeweg werd
de hulp aan deze mensen door de overheid overgenomen.
De daklozeninstellingen maken – samen met de algemene crisisopvang, vrouwenopvang en de
evangelische opvang – onderdeel uit van de sector Maatschappelijke Opvang. Deze instellingen bieden
tijdelijke of langdurige opvang en begeleiding aan kwetsbare personen met als doel hun zelfredzaamheid
en kwaliteit van leven in stand te houden of te vergroten. Een belangrijk kenmerk van het
voorzieningenaanbod voor daklozen is de laagdrempeligheid. Bed, Bad, Brood - Begeleiding
Het streven om daklozen te reïntegreren past binnen het beleidsstreven om over de hele linie sociaal
zwakkeren te activeren en te laten participeren. Daarbij heeft zich een ideologische verschuiving voltrokken
waarbij de nadruk van bescherming van sociaal kwetsbare burgers opschoof naar activering. Mede onder
invloed van deze ontwikkelingen wordt er momenteel in vrijwel alle daklozenorganisaties een zogeheten
professionaliseringsslag gemaakt: ze schudden het oude liefdadigheidsimago in rap tempo van zich af.
Daarbij ontstaat behoefte aan het ontwikkelen van kwaliteitssystemen, training en scholing voor
management en uitvoerend personeel en aan planmatig en methodisch werken. Het begeleiden naar
zelfstandig wonen van daklozen slaagt maar in beperkte mate. Veel daklozen ontrekken zich juist aan de
, invloedssfeer van instanties, maken niet of nauwelijks gebruik van sociale voorzieningen en mijden de
opvang- en hulpverleningsinstellingen.
Visies op dakloosheid
Het thema dakloosheid is doordrenkt met visies.
Drie visies in de Verenigde Staten:
1. De opvatting dat de situatie van dakloosheid louter aan de betrokkenen zelf te wijten is, eigen
keuze;
2. Bij de visie die de meeste bijval krijgt wordt dakloosheid voornamelijk geduid in termen van
armoede- en huisvestingsvraagstukken, ordinary people;
3. Aanhangers van de derde visie onderschrijven het gedachtegoed van de tweede visie in grote
lijnen, doch zij plaatsen er de kanttekening bij dat dakloosheid daarin te weinig als
welzijnsvraagstuk wordt opgevat. Door de nadruk te leggen op ordinary people wordt weliswaar de
maatschappelijke acceptatie van daklozen en de bereidheid van burgers en politici om hen te
ondersteunen vergroot, maar het houdt tegelijkertijd een gevaar in.
In tegenstelling tot de VS kent ons land minder een traditie om dakloosheid te koppelen aan armoede- of
huisvestingsvraagstukken. Dit is wellicht te verklaren doordat ons land een socialere opstelling heeft ten
aanzien van armoedebestrijding en sociale huisvesting. Doorgaans wordt dakloosheid echter
toegeschreven aan een combinatie van individuele en maatschappelijke factoren.
− Dakloosheid vanuit het perspectief van overlast (not in my backyard-syndroom)
− Beelden over daklozen in de media
Leven op de straat
Hoofdstuk 3 ‘Het verlies van huisvesting en wat eraan vooraf ging’
Biografieën
Wanneer we de levensgeschiedenis van mensen die dakloos werden tegen het licht houden, kunnen we
achtereenvolgens conclusies trekken over:
− Betrouwbaarheid van de informatie (overzicht verloren)
− Kettingreactie (ontstaan zelden te herleiden tot 1 incident)
− Tijdversloop en leeftijdsfase (cumulatie in andere (tijd)volgorde bij ieder persoon)
− Persoonlijkheidskenmerken
− Ruimte voor vrije keuze (beperkt)
Verlies van huisvesting
− Verlies van marginale woonruimte (kraakpanden, illegale onderhuur etc.)
− Huisuitzettingen (bv. na huurachterstand)
− Verlaten van instituties met totaalarrangementen (al dan niet vrijwillig)
a. Psychiatrische ziekenhuizen
b. Jeugdinternaten
c. Gevangenissen
d. Overige instituties
Voor een deel van de daklozen bleek hun huisvestigingsverlies hoofdzakelijk gerelateerd te zijn aan:
baanverlies, inkomensachteruitgang en schulden.
Daarnaast ook sociaal isolement (sociale uitsluiting, zelfuitsluiting, vereenzaming) en aantrekkingskracht
van de straat.
Leven op de straat
Hoofdstuk 4 ‘Recent daklozen en hun eerste kennismaking met de straat’
De eerste etmalen op straat
Voor vrijwel alle nieuwbakken daklozen – zowel voor degenen die in korte tijd dakloos zijn geworden als
voor degenen die voordien al marginaal leefden – is het verlies van hun huisvesting en de val naar de
straat een plotselinge, onverwachte en doorgaans zeer traumatische gebeurtenis. Beschrijven met
beeldspraken.
Kennismaking met de daklozenopvang
De meeste kersverse daklozen hebben er echter geen weet van dat ze bij opvangvoorzieningen
terechtkunnen. Ze improviseren wat en zoeken zelf naar oplossingen. In de dagopvang en
passantenverblijven kunnen daklozen terecht voor hun basale levensbehoeften. De instellingen voor dag-
en nachtopvang hebben in principe een lage toegangsdrempel. Desondanks hanteren de meeste sterk
Leven op de straat
Hoofdstuk 1 ‘Introductie’
Instanties, professionals en vrijwilligers kunnen veel betekenen in het
terugdringen van dakloosheid. Dakloosheid hoeft immers geen
eindstadium te zijn: het is een proces dat vaak omkeerbaar is.
Figuur 1 - de drie fasen in de
ontwikkeling van dakloosheid
Leven op de straat
Hoofdstuk 2 ‘Feiten, ontwikkelingen en visies’
Daklozen
Daklozen, thuislozen of dak -en thuislozen de termen worden vaak op verschillende manieren uitgelegd
en door elkaar gebruikt, waardoor begripsverwarring kan ontstaan.
− Dakloosheid verwijst naar de fysieke woon- of verblijfsituatie van de betrokkenen
− Feitelijke daklozen = mannen of vrouwen zonder reguliere huisvesting die een zwervend bestaand
leiden en de dagen en nachten op straat of in de dag- en nachtopvang doorbrengen.
− Residentieel daklozen = die tijdelijk of (semi-)permanent onderdak hebben gevonden in
woonvoorzieningen
− Thuisloosheid verwijst veeleer naar de psychologische kant ervan. Het refereert aan psychische
kenmerken.
Door de eeuwen heen en in elke samenleving zijn er voorbeelden te vinden van mensen die hun plaats niet
kunnen vinden in de samenlevingsstructuren. Door de eeuwen heen zijn de kenmerken van deze mensen
aan verandering onderhevig. De huidige daklozenpopulatie is weliswaar heterogeen van samenstelling,
maar wanneer we daklozen vergelijken met het gemiddelde profiel van de Nederlandse bevolking, dan
vormen ze toch een relatief homogene categorie (laag opleidingsniveau, vaak alleenstaand, meer mannen,
gros tussen de 25 – 45 jaar, vaak een verslaving, veel/vaak psychiatrische ziektebeelden, gemiddelde
inkomen ver onder modaal, vaak schulden, komen verhoudingsgewijs vaker met politie en justitie in
aanraking, gezondheidssituatie beduidend slechter).
Het voorzieningsaanbod
Door de eeuwen heen hebben rondtrekkende bezitslozen die van stad naar stad trokken de overheid
steeds zorgen gebaard. Ze vormen een potentiële bedreiging voor de stabiliteit in de samenleving. Voor
verschillende typen mensen werden aparte soorten voorzieningen in het leven geroepen. Gaandeweg werd
de hulp aan deze mensen door de overheid overgenomen.
De daklozeninstellingen maken – samen met de algemene crisisopvang, vrouwenopvang en de
evangelische opvang – onderdeel uit van de sector Maatschappelijke Opvang. Deze instellingen bieden
tijdelijke of langdurige opvang en begeleiding aan kwetsbare personen met als doel hun zelfredzaamheid
en kwaliteit van leven in stand te houden of te vergroten. Een belangrijk kenmerk van het
voorzieningenaanbod voor daklozen is de laagdrempeligheid. Bed, Bad, Brood - Begeleiding
Het streven om daklozen te reïntegreren past binnen het beleidsstreven om over de hele linie sociaal
zwakkeren te activeren en te laten participeren. Daarbij heeft zich een ideologische verschuiving voltrokken
waarbij de nadruk van bescherming van sociaal kwetsbare burgers opschoof naar activering. Mede onder
invloed van deze ontwikkelingen wordt er momenteel in vrijwel alle daklozenorganisaties een zogeheten
professionaliseringsslag gemaakt: ze schudden het oude liefdadigheidsimago in rap tempo van zich af.
Daarbij ontstaat behoefte aan het ontwikkelen van kwaliteitssystemen, training en scholing voor
management en uitvoerend personeel en aan planmatig en methodisch werken. Het begeleiden naar
zelfstandig wonen van daklozen slaagt maar in beperkte mate. Veel daklozen ontrekken zich juist aan de
, invloedssfeer van instanties, maken niet of nauwelijks gebruik van sociale voorzieningen en mijden de
opvang- en hulpverleningsinstellingen.
Visies op dakloosheid
Het thema dakloosheid is doordrenkt met visies.
Drie visies in de Verenigde Staten:
1. De opvatting dat de situatie van dakloosheid louter aan de betrokkenen zelf te wijten is, eigen
keuze;
2. Bij de visie die de meeste bijval krijgt wordt dakloosheid voornamelijk geduid in termen van
armoede- en huisvestingsvraagstukken, ordinary people;
3. Aanhangers van de derde visie onderschrijven het gedachtegoed van de tweede visie in grote
lijnen, doch zij plaatsen er de kanttekening bij dat dakloosheid daarin te weinig als
welzijnsvraagstuk wordt opgevat. Door de nadruk te leggen op ordinary people wordt weliswaar de
maatschappelijke acceptatie van daklozen en de bereidheid van burgers en politici om hen te
ondersteunen vergroot, maar het houdt tegelijkertijd een gevaar in.
In tegenstelling tot de VS kent ons land minder een traditie om dakloosheid te koppelen aan armoede- of
huisvestingsvraagstukken. Dit is wellicht te verklaren doordat ons land een socialere opstelling heeft ten
aanzien van armoedebestrijding en sociale huisvesting. Doorgaans wordt dakloosheid echter
toegeschreven aan een combinatie van individuele en maatschappelijke factoren.
− Dakloosheid vanuit het perspectief van overlast (not in my backyard-syndroom)
− Beelden over daklozen in de media
Leven op de straat
Hoofdstuk 3 ‘Het verlies van huisvesting en wat eraan vooraf ging’
Biografieën
Wanneer we de levensgeschiedenis van mensen die dakloos werden tegen het licht houden, kunnen we
achtereenvolgens conclusies trekken over:
− Betrouwbaarheid van de informatie (overzicht verloren)
− Kettingreactie (ontstaan zelden te herleiden tot 1 incident)
− Tijdversloop en leeftijdsfase (cumulatie in andere (tijd)volgorde bij ieder persoon)
− Persoonlijkheidskenmerken
− Ruimte voor vrije keuze (beperkt)
Verlies van huisvesting
− Verlies van marginale woonruimte (kraakpanden, illegale onderhuur etc.)
− Huisuitzettingen (bv. na huurachterstand)
− Verlaten van instituties met totaalarrangementen (al dan niet vrijwillig)
a. Psychiatrische ziekenhuizen
b. Jeugdinternaten
c. Gevangenissen
d. Overige instituties
Voor een deel van de daklozen bleek hun huisvestigingsverlies hoofdzakelijk gerelateerd te zijn aan:
baanverlies, inkomensachteruitgang en schulden.
Daarnaast ook sociaal isolement (sociale uitsluiting, zelfuitsluiting, vereenzaming) en aantrekkingskracht
van de straat.
Leven op de straat
Hoofdstuk 4 ‘Recent daklozen en hun eerste kennismaking met de straat’
De eerste etmalen op straat
Voor vrijwel alle nieuwbakken daklozen – zowel voor degenen die in korte tijd dakloos zijn geworden als
voor degenen die voordien al marginaal leefden – is het verlies van hun huisvesting en de val naar de
straat een plotselinge, onverwachte en doorgaans zeer traumatische gebeurtenis. Beschrijven met
beeldspraken.
Kennismaking met de daklozenopvang
De meeste kersverse daklozen hebben er echter geen weet van dat ze bij opvangvoorzieningen
terechtkunnen. Ze improviseren wat en zoeken zelf naar oplossingen. In de dagopvang en
passantenverblijven kunnen daklozen terecht voor hun basale levensbehoeften. De instellingen voor dag-
en nachtopvang hebben in principe een lage toegangsdrempel. Desondanks hanteren de meeste sterk
