Sociaal werk in vrijwillige en onvrijwillige contexten
Vervolgonderzoek op oriëntatie spanningsveld vrijwillig-onvrijwillig
1
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave..................................................................................................................................2
Deelonderzoek 1: Praktijkoriëntatie spanningsveld vrijwillig-onvrijwillig..........................................4
1. Inleiding..........................................................................................................................................4
2. Contact maken...............................................................................................................................4
2.1 Relevante betrokkenen.............................................................................................................4
2.2 Het contact...............................................................................................................................4
3. Oriëntatie en analyse.....................................................................................................................5
3.1 Cliënt.........................................................................................................................................5
3.2 Ambulant begeleider................................................................................................................5
3.3 Samenleving.............................................................................................................................5
3.4 Organisatie................................................................................................................................6
4. Gekozen onderwerpen....................................................................................................................6
4.1 Eigen regie................................................................................................................................6
4.1.1 Microniveau........................................................................................................................................6
4.1.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................7
4.1.3 Macroniveau.......................................................................................................................................7
4.2 Veiligheid van de professional..................................................................................................7
4.2.1 Microniveau........................................................................................................................................7
4.2.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................7
4.2.3 Macroniveau.......................................................................................................................................8
4.3 Dilemma’s.................................................................................................................................8
4.3.1 Microniveau........................................................................................................................................8
4.3.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................8
4.3.3 Macroniveau.......................................................................................................................................8
Deelonderzoek 2: Sociaal werk in vrijwillige en onvrijwillige contexten............................................9
1. Inleiding..........................................................................................................................................9
2. Wat is er bekend over de doelgroep?.............................................................................................9
3. Diepte-interview met praktijkbegeleider........................................................................................9
4. Eigen regie......................................................................................................................................9
4.1 Beroepscode.............................................................................................................................9
4.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................10
4.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................10
4.3.1 Microniveau......................................................................................................................................10
4.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................11
4.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................11
5. Veiligheid van de professional......................................................................................................12
5.1 Beroepscode...........................................................................................................................12
5.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................12
5.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................12
5.3.1 Microniveau......................................................................................................................................12
5.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................12
5.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................13
6. Dilemma’s....................................................................................................................................13
6.1 Beroepscode...........................................................................................................................13
6.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................14
6.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................14
2
, 6.3.1 Microniveau......................................................................................................................................14
6.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................14
6.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................15
7. Aansluiting bij beschikbare middelen...........................................................................................15
7.1 Eigen regie..............................................................................................................................16
7.2 Veiligheid van de professional................................................................................................16
7.3 Dilemma’s...............................................................................................................................17
8. Meerwaarde van het beroep........................................................................................................18
8.1 Cliënt.......................................................................................................................................18
8.2 Organisatie..............................................................................................................................18
8.3 Samenleving............................................................................................................................18
9. Conclusies en aanbevelingen........................................................................................................18
Bijlagen............................................................................................................................................20
Bijlage A: Vrijwillige en onvrijwillige cliënten...................................................................................20
Bijlage B: E-mail contact Sonja Liefhebber.......................................................................................21
Bijlage C: Werkboek AgressieWijzer.................................................................................................22
Bijlage D: Diepte-interview met praktijkbegeleider..........................................................................23
Bronnenlijst.....................................................................................................................................26
3
, Deelonderzoek 1: Praktijkoriëntatie spanningsveld
vrijwillig-onvrijwillig
1. Inleiding
In dit deel van het verslag ga ik een beknopte omschrijving van mijn praktijkcontext geven. Ik loop
een jaarstage bij Zilverzorg in Arnhem. Dit is een organisatie die verschillende diensten aanbiedt voor
kwetsbare doelgroepen in de thuiszorg. Deze doelgroepen zijn volwassenen en ouderen met
psychosociale en/of psychiatrische problemen. Denk hierbij aan aandoeningen op het gebied van:
autisme, Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH), psychotische stoornissen, angst en
stemmingsstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, Licht Verstandelijke Beperking (LVB),
dementeringsprocessen en cliënten met psychosociale problemen. Sinds april biedt Zilverzorg
ambulante begeleiding aan. Dat is waar ik vooral mee bezig ben. Ik ga mee naar intakegesprekken,
afspraken bij cliënten thuis en afspraken buiten de deur. De huidige missie van Zilverzorg is als volgt:
“Zilverzorg staat voor het verbeteren van de levens- en woonkwaliteit van mensen die behoefte
hebben aan zorg, hulp of gezelligheid” (Zilverzorg, z.d.). De huidige visie van Zilverzorg is: “Zilverzorg
wilt in samenwerking met de cliënt eenzaamheid uitbannen en de kwaliteit van leven en wonen
verbeteren” (Zilverzorg, z.d.). In een onderzoek uit het vorige semester ‘Krachtgericht werken in
organisatorische verbanden’, zagen we al dat de missie en visie niet overeenkomen met de huidige
werkwijze van de organisatie (Heuveling, 2019). Deze zijn dus nog steeds in ontwikkeling.
2. Contact maken
2.1 Relevante betrokkenen
Relevante betrokkenen voor dit onderzoek zijn de cliënten van Zilverzorg, de ambulant begeleiders,
de samenleving en de organisatie. Binnen de praktijkcontext zijn dit perspectieven die vaak aan bod
komen. Denk bijvoorbeeld aan de regelgeving en visie binnen de organisatie en hoe ambulant
begeleiders dit toepassen met cliënten. Maar ook hoe de samenleving hiernaar kijkt.
2.2 Het contact
Doordat ik al een half jaar stage heb gelopen bij mijn praktijkplek, heb ik al veel contact kunnen
maken met de betrokkenen. Wekelijks heb ik vaste cliënten waar ik naartoe ga en soms maak ik weer
contact met nieuwe cliënten. De cliënten met wie ik contact heb, krijgen allemaal specialistische
begeleiding of normale ambulante begeleiding. Deze gesprekken heb ik gevoerd tijdens de dagelijkse
bezigheden om op een zo laagdrempelig mogelijke manier contact te maken. Bijvoorbeeld tijdens het
afwassen of het bezoeken van de naaiclub. Dit laat zien dat ik door het inzetten van creatief
vermogen tot verschillende standpunten ben gekomen. Inmiddels ben ik ook al bekend met alle
medewerkers op het kantoor.
Hoe ben ik present in contact gegaan met de betrokkenen? Volgens Dries en Van Endt-Meijling
(2018, p. 201) betekent presentie nabijheid, aandacht en aansluiting bij de leefwereld van de cliënt.
Ik ben present in contact gegaan door af te stemmen op elke individuele cliënt. Elk persoon is anders
en heeft andere vragen, wensen en behoeften. Om af te stemmen heb ik vooral veel vragen gesteld
en geluisterd naar wat cliënten mij vertelden. Dit heb ik gedaan aan de hand van de basistechnieken
die ik in het eerste jaar van mijn opleiding geleerd heb. Om echt te kunnen aansluiten bij en
afstemmen op de cliënt heb ik mij ook gehouden aan de kenmerken en werkprincipes van een
presente professional (Baart, in Dries en Van Endt-Meijling, 2018, p. 204). Deze kenmerken zijn: vrij
zijn voor, openstaan voor, een aandachtige betrekking aangaan, aansluiten bij het bestaande, van
perspectief wisselen, jezelf aanbieden, tijd gunnen en geduld tonen en trouwe toewijding.
4
Vervolgonderzoek op oriëntatie spanningsveld vrijwillig-onvrijwillig
1
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave..................................................................................................................................2
Deelonderzoek 1: Praktijkoriëntatie spanningsveld vrijwillig-onvrijwillig..........................................4
1. Inleiding..........................................................................................................................................4
2. Contact maken...............................................................................................................................4
2.1 Relevante betrokkenen.............................................................................................................4
2.2 Het contact...............................................................................................................................4
3. Oriëntatie en analyse.....................................................................................................................5
3.1 Cliënt.........................................................................................................................................5
3.2 Ambulant begeleider................................................................................................................5
3.3 Samenleving.............................................................................................................................5
3.4 Organisatie................................................................................................................................6
4. Gekozen onderwerpen....................................................................................................................6
4.1 Eigen regie................................................................................................................................6
4.1.1 Microniveau........................................................................................................................................6
4.1.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................7
4.1.3 Macroniveau.......................................................................................................................................7
4.2 Veiligheid van de professional..................................................................................................7
4.2.1 Microniveau........................................................................................................................................7
4.2.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................7
4.2.3 Macroniveau.......................................................................................................................................8
4.3 Dilemma’s.................................................................................................................................8
4.3.1 Microniveau........................................................................................................................................8
4.3.2 Mesoniveau.........................................................................................................................................8
4.3.3 Macroniveau.......................................................................................................................................8
Deelonderzoek 2: Sociaal werk in vrijwillige en onvrijwillige contexten............................................9
1. Inleiding..........................................................................................................................................9
2. Wat is er bekend over de doelgroep?.............................................................................................9
3. Diepte-interview met praktijkbegeleider........................................................................................9
4. Eigen regie......................................................................................................................................9
4.1 Beroepscode.............................................................................................................................9
4.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................10
4.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................10
4.3.1 Microniveau......................................................................................................................................10
4.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................11
4.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................11
5. Veiligheid van de professional......................................................................................................12
5.1 Beroepscode...........................................................................................................................12
5.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................12
5.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................12
5.3.1 Microniveau......................................................................................................................................12
5.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................12
5.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................13
6. Dilemma’s....................................................................................................................................13
6.1 Beroepscode...........................................................................................................................13
6.2 Sociale vraagstukken, heersende opinies en maatschappelijke factoren...............................14
6.3 Good practices en verbeterpunten.........................................................................................14
2
, 6.3.1 Microniveau......................................................................................................................................14
6.3.2 Mesoniveau.......................................................................................................................................14
6.3.3 Macroniveau.....................................................................................................................................15
7. Aansluiting bij beschikbare middelen...........................................................................................15
7.1 Eigen regie..............................................................................................................................16
7.2 Veiligheid van de professional................................................................................................16
7.3 Dilemma’s...............................................................................................................................17
8. Meerwaarde van het beroep........................................................................................................18
8.1 Cliënt.......................................................................................................................................18
8.2 Organisatie..............................................................................................................................18
8.3 Samenleving............................................................................................................................18
9. Conclusies en aanbevelingen........................................................................................................18
Bijlagen............................................................................................................................................20
Bijlage A: Vrijwillige en onvrijwillige cliënten...................................................................................20
Bijlage B: E-mail contact Sonja Liefhebber.......................................................................................21
Bijlage C: Werkboek AgressieWijzer.................................................................................................22
Bijlage D: Diepte-interview met praktijkbegeleider..........................................................................23
Bronnenlijst.....................................................................................................................................26
3
, Deelonderzoek 1: Praktijkoriëntatie spanningsveld
vrijwillig-onvrijwillig
1. Inleiding
In dit deel van het verslag ga ik een beknopte omschrijving van mijn praktijkcontext geven. Ik loop
een jaarstage bij Zilverzorg in Arnhem. Dit is een organisatie die verschillende diensten aanbiedt voor
kwetsbare doelgroepen in de thuiszorg. Deze doelgroepen zijn volwassenen en ouderen met
psychosociale en/of psychiatrische problemen. Denk hierbij aan aandoeningen op het gebied van:
autisme, Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH), psychotische stoornissen, angst en
stemmingsstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, Licht Verstandelijke Beperking (LVB),
dementeringsprocessen en cliënten met psychosociale problemen. Sinds april biedt Zilverzorg
ambulante begeleiding aan. Dat is waar ik vooral mee bezig ben. Ik ga mee naar intakegesprekken,
afspraken bij cliënten thuis en afspraken buiten de deur. De huidige missie van Zilverzorg is als volgt:
“Zilverzorg staat voor het verbeteren van de levens- en woonkwaliteit van mensen die behoefte
hebben aan zorg, hulp of gezelligheid” (Zilverzorg, z.d.). De huidige visie van Zilverzorg is: “Zilverzorg
wilt in samenwerking met de cliënt eenzaamheid uitbannen en de kwaliteit van leven en wonen
verbeteren” (Zilverzorg, z.d.). In een onderzoek uit het vorige semester ‘Krachtgericht werken in
organisatorische verbanden’, zagen we al dat de missie en visie niet overeenkomen met de huidige
werkwijze van de organisatie (Heuveling, 2019). Deze zijn dus nog steeds in ontwikkeling.
2. Contact maken
2.1 Relevante betrokkenen
Relevante betrokkenen voor dit onderzoek zijn de cliënten van Zilverzorg, de ambulant begeleiders,
de samenleving en de organisatie. Binnen de praktijkcontext zijn dit perspectieven die vaak aan bod
komen. Denk bijvoorbeeld aan de regelgeving en visie binnen de organisatie en hoe ambulant
begeleiders dit toepassen met cliënten. Maar ook hoe de samenleving hiernaar kijkt.
2.2 Het contact
Doordat ik al een half jaar stage heb gelopen bij mijn praktijkplek, heb ik al veel contact kunnen
maken met de betrokkenen. Wekelijks heb ik vaste cliënten waar ik naartoe ga en soms maak ik weer
contact met nieuwe cliënten. De cliënten met wie ik contact heb, krijgen allemaal specialistische
begeleiding of normale ambulante begeleiding. Deze gesprekken heb ik gevoerd tijdens de dagelijkse
bezigheden om op een zo laagdrempelig mogelijke manier contact te maken. Bijvoorbeeld tijdens het
afwassen of het bezoeken van de naaiclub. Dit laat zien dat ik door het inzetten van creatief
vermogen tot verschillende standpunten ben gekomen. Inmiddels ben ik ook al bekend met alle
medewerkers op het kantoor.
Hoe ben ik present in contact gegaan met de betrokkenen? Volgens Dries en Van Endt-Meijling
(2018, p. 201) betekent presentie nabijheid, aandacht en aansluiting bij de leefwereld van de cliënt.
Ik ben present in contact gegaan door af te stemmen op elke individuele cliënt. Elk persoon is anders
en heeft andere vragen, wensen en behoeften. Om af te stemmen heb ik vooral veel vragen gesteld
en geluisterd naar wat cliënten mij vertelden. Dit heb ik gedaan aan de hand van de basistechnieken
die ik in het eerste jaar van mijn opleiding geleerd heb. Om echt te kunnen aansluiten bij en
afstemmen op de cliënt heb ik mij ook gehouden aan de kenmerken en werkprincipes van een
presente professional (Baart, in Dries en Van Endt-Meijling, 2018, p. 204). Deze kenmerken zijn: vrij
zijn voor, openstaan voor, een aandachtige betrekking aangaan, aansluiten bij het bestaande, van
perspectief wisselen, jezelf aanbieden, tijd gunnen en geduld tonen en trouwe toewijding.
4
