4.1 Het zelfzorg model van Orem
De Self-care Deficit Nursing Theory, ook wel bekend als het zelfzorg model van Orem is
tussen 1959 en 2001 ontwikkeld door Dorothea Orem. De theorie bevat algemene concepten
welke toegepast kunnen worden in de gehele verpleegkunde. De theorie gaat uit van de
zelfredzaamheid van de patiënt en het bekrachtigen hiervan. Het stimuleren van
onafhankelijkheid zou hen sneller laten herstellen.
De theorie hanteert drie zelfzorgvereisten. De eerste zijn de universele zelfzorgvereisten.
Deze omvat alle behoeftes die mensen hebben. De tweede zijn de ontwikkelingsbehoeftes
van zelfzorg. Deze is te verdelen in twee subgroepen; maturatie: deze laten de patiënt naar
een hoger niveau ontwikkelen, of situationeel: deze voorkomt schadelijke effecten tijdens de
ontwikkeling. Vereiste nummer drie zijn gezondheidsafwijkingen. Deze past zorg aan op
maat wanneer er sprake is van zelfzorgtekort. Op basis van de toestand van de patiënt wordt
er gekeken naar compensatie of ondersteuning.
Een voordeel van de theorie is dat deze makkelijk toepasbaar is in veel situaties omdat de
theorie makkelijk is aan te passen. De samenwerking van verpleegkundigen en patiënten
creëert de gelegenheid de te verlenen zorg zo goed mogelijk te optimaliseren (“Dorothea E.
Orem”, 2019).
Het zelfzorgmodel streeft naar de onafhankelijk van de mens en de stimulatie hiervan. Het
nastreven van zelfzorg zou volgens Orem hier een manier van zijn. De theorie is toegankelijk
daar de zelfzorgvereisten verdeeld in de diverse niveaus kenmerkend zijn voor
verpleegkundige zorg.
4.2 Adaptietheorie
Het adaptiemodel is ontwikkeld in 1976 ontwikkeld door de zuster Callista Roy. Het model
heeft drie concepten; de mens, aanpassing en verpleging. Het concept van aanpassing is te
verdelen onder 4 modi: fysiologisch, zelfconcept, rolfunctie en onderlinge afhankelijkheid.
De fysiologische modus is gericht op de onderhoud van het fysieke lichaam. Het zelfconcept
is gericht op het zelfbeeld en de geest. De rolfunctie richt zich op de sociale integriteit even
als de onderlinge afhankelijkheidsmodus. Deze modus kijkt naar de balans tussen
onafhankelijk en onderlinge afhankelijkheid in relaties.
Het model heeft als doel om alle vier de modi te bevorderen bij de patiënt tijdens ziekte. Dit
begint met een beoordeling op twee niveaus. De verpleegkundige oordeelt over de aan of
afwezigheid van de onaangepastheid van de patiënt. Daarnaast onderzoekt de
verpleegkundige welke invloeden het onaangepaste gedrag van de patiënt stimuleert.
Vervolgens worden er maatregelen ingezet om aanpassing te bevorderen. Dit is allemaal
onderdeel van het verpleegzorgplan van de patiënt (“Sister Callista Roy”, 2016).
Het adaptiemodel van Roy kijkt naar de mens, zijn gezondheid en zijn omgeving. Hierbij
wordt gekeken naar de omstandigheden van de cliënt en zijn aanpassingsvermogen. Het
model hanteert vier manieren van aanpassing. Hierbij wordt onderzocht welke invloeden het
aanpassingsvermogen en gedrag van de cliënt stimuleren. Wanneer deze inzichtelijk zijn
gemaakt worden er interventies ingezet aangepast op de zorg van de cliënt.
4.3 Vergelijking
Beide theorieën zijn grand theories. Deze theorieën zijn wat abstracter en meer algemeen.
13
De Self-care Deficit Nursing Theory, ook wel bekend als het zelfzorg model van Orem is
tussen 1959 en 2001 ontwikkeld door Dorothea Orem. De theorie bevat algemene concepten
welke toegepast kunnen worden in de gehele verpleegkunde. De theorie gaat uit van de
zelfredzaamheid van de patiënt en het bekrachtigen hiervan. Het stimuleren van
onafhankelijkheid zou hen sneller laten herstellen.
De theorie hanteert drie zelfzorgvereisten. De eerste zijn de universele zelfzorgvereisten.
Deze omvat alle behoeftes die mensen hebben. De tweede zijn de ontwikkelingsbehoeftes
van zelfzorg. Deze is te verdelen in twee subgroepen; maturatie: deze laten de patiënt naar
een hoger niveau ontwikkelen, of situationeel: deze voorkomt schadelijke effecten tijdens de
ontwikkeling. Vereiste nummer drie zijn gezondheidsafwijkingen. Deze past zorg aan op
maat wanneer er sprake is van zelfzorgtekort. Op basis van de toestand van de patiënt wordt
er gekeken naar compensatie of ondersteuning.
Een voordeel van de theorie is dat deze makkelijk toepasbaar is in veel situaties omdat de
theorie makkelijk is aan te passen. De samenwerking van verpleegkundigen en patiënten
creëert de gelegenheid de te verlenen zorg zo goed mogelijk te optimaliseren (“Dorothea E.
Orem”, 2019).
Het zelfzorgmodel streeft naar de onafhankelijk van de mens en de stimulatie hiervan. Het
nastreven van zelfzorg zou volgens Orem hier een manier van zijn. De theorie is toegankelijk
daar de zelfzorgvereisten verdeeld in de diverse niveaus kenmerkend zijn voor
verpleegkundige zorg.
4.2 Adaptietheorie
Het adaptiemodel is ontwikkeld in 1976 ontwikkeld door de zuster Callista Roy. Het model
heeft drie concepten; de mens, aanpassing en verpleging. Het concept van aanpassing is te
verdelen onder 4 modi: fysiologisch, zelfconcept, rolfunctie en onderlinge afhankelijkheid.
De fysiologische modus is gericht op de onderhoud van het fysieke lichaam. Het zelfconcept
is gericht op het zelfbeeld en de geest. De rolfunctie richt zich op de sociale integriteit even
als de onderlinge afhankelijkheidsmodus. Deze modus kijkt naar de balans tussen
onafhankelijk en onderlinge afhankelijkheid in relaties.
Het model heeft als doel om alle vier de modi te bevorderen bij de patiënt tijdens ziekte. Dit
begint met een beoordeling op twee niveaus. De verpleegkundige oordeelt over de aan of
afwezigheid van de onaangepastheid van de patiënt. Daarnaast onderzoekt de
verpleegkundige welke invloeden het onaangepaste gedrag van de patiënt stimuleert.
Vervolgens worden er maatregelen ingezet om aanpassing te bevorderen. Dit is allemaal
onderdeel van het verpleegzorgplan van de patiënt (“Sister Callista Roy”, 2016).
Het adaptiemodel van Roy kijkt naar de mens, zijn gezondheid en zijn omgeving. Hierbij
wordt gekeken naar de omstandigheden van de cliënt en zijn aanpassingsvermogen. Het
model hanteert vier manieren van aanpassing. Hierbij wordt onderzocht welke invloeden het
aanpassingsvermogen en gedrag van de cliënt stimuleren. Wanneer deze inzichtelijk zijn
gemaakt worden er interventies ingezet aangepast op de zorg van de cliënt.
4.3 Vergelijking
Beide theorieën zijn grand theories. Deze theorieën zijn wat abstracter en meer algemeen.
13
