Hoofdstuk 1.1
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu
Sociale psychologie: de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere mensen
Sociale invloed: het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben op
onze gedachten, gevoelens attitudes of gedrag
Ten eerste gaat sociale invloed verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en gevoelens als onze
zichtbare handelingen. Ten tweede heeft sociale invloed meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste
pogingen tot overreding.
Hindsight bias: vertekening achteraf. Als je eenmaal iets weet lijkt het alsof je het al die tijd geweten hebt.
Hoofdstuk 1.1.1
Empirische methode: op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van hypothesen
Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling
Een van de taken van een sociaal psycholoog is het formuleren van gefundeerde veronderstellingen
(hypothesen genaamd) over de specifieke situaties waarin hetzij de ene, dan wel de andere uitkomst zal
optreden. Na het opstellen van een hypothese ontwerpt de sociaal psycholoog een experiment dat
gedetailleerd genoeg is om de situaties op te roepen die tot de ene of de andere uitkomst zullen leiden.
De sociale psychologie onderscheidt zich vooral doordat ze zich niet zozeer bezighoudt met sociale situaties in
een objectieve betekenis, maar doordat ze zich in eerste instantie richt op de manier waarop mensen
beïnvloed worden door hun interpretatie, of construct, van hun sociale omgeving. Sociaal psychologen menen
dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die
sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Construct: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren
Determinant: bepalende factor in een ontwikkeling of toestand
Hoofdstuk 1.1.2
Individuele verschillen: die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van anderen
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere sociale wetenschappen, zoals sociologie, economie en
politicologie. Al deze vakgebieden bestuderen de invloed van sociale factoren op het menselijk gedrag, maar
door belangrijke verschillen staat de sociale psychologie apart – met name op analyseniveau. Voor biologen is
het analyseniveau bijvoorbeeld dat van genen, hormonen of neurotransmitters. Voor persoonlijkheids- en
klinisch psychologen is dat het individu. Andere sociale wetenschappen houden zich meer bezig met brede
sociale, economische, politieke of historische factoren die invloed hebben op de gebeurtenissen in een
bepaalde gemeenschap. Zo richt de sociologie zich op onderwerpen als de sociale klasse, - structuur en –
instituties. Het grote verschil is dat sociologie zich niet concentreert op de psychologie van het individu, maar
naar de samenleving als geheel kijkt. Het analyseniveau is een groep of een sociaal systeem.
Voor sociaal psychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale situatie. Een sociaal
psycholoog die bijvoorbeeld wil begrijpen waarom mensen een ander met opzet kwetsen, richt zich op de
psychische processen die in specifieke situaties agressie oproepen.
Het verschil tussen de sociale psychologie en de andere sociale wetenschappen wat betreft het niveau van
analyse, weerspiegelt een ander onderscheid tussen de disciplines: de vraag wat ze proberen te verklaren. Het
doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de menselijke natuur
die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk van sociale klasse of cultuur. Het
doel van sociaal psychologen is het ontdekken van dergelijke universele wetten, maar ook van culturele
verschillen in de manier waarop deze wetten tot uiting komen.
1
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu
Sociale psychologie: de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire aanwezigheid van andere mensen
Sociale invloed: het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere mensen hebben op
onze gedachten, gevoelens attitudes of gedrag
Ten eerste gaat sociale invloed verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en gevoelens als onze
zichtbare handelingen. Ten tweede heeft sociale invloed meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste
pogingen tot overreding.
Hindsight bias: vertekening achteraf. Als je eenmaal iets weet lijkt het alsof je het al die tijd geweten hebt.
Hoofdstuk 1.1.1
Empirische methode: op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen van hypothesen
Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling
Een van de taken van een sociaal psycholoog is het formuleren van gefundeerde veronderstellingen
(hypothesen genaamd) over de specifieke situaties waarin hetzij de ene, dan wel de andere uitkomst zal
optreden. Na het opstellen van een hypothese ontwerpt de sociaal psycholoog een experiment dat
gedetailleerd genoeg is om de situaties op te roepen die tot de ene of de andere uitkomst zullen leiden.
De sociale psychologie onderscheidt zich vooral doordat ze zich niet zozeer bezighoudt met sociale situaties in
een objectieve betekenis, maar doordat ze zich in eerste instantie richt op de manier waarop mensen
beïnvloed worden door hun interpretatie, of construct, van hun sociale omgeving. Sociaal psychologen menen
dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale wereld worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die
sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
Construct: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren
Determinant: bepalende factor in een ontwikkeling of toestand
Hoofdstuk 1.1.2
Individuele verschillen: die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van anderen
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere sociale wetenschappen, zoals sociologie, economie en
politicologie. Al deze vakgebieden bestuderen de invloed van sociale factoren op het menselijk gedrag, maar
door belangrijke verschillen staat de sociale psychologie apart – met name op analyseniveau. Voor biologen is
het analyseniveau bijvoorbeeld dat van genen, hormonen of neurotransmitters. Voor persoonlijkheids- en
klinisch psychologen is dat het individu. Andere sociale wetenschappen houden zich meer bezig met brede
sociale, economische, politieke of historische factoren die invloed hebben op de gebeurtenissen in een
bepaalde gemeenschap. Zo richt de sociologie zich op onderwerpen als de sociale klasse, - structuur en –
instituties. Het grote verschil is dat sociologie zich niet concentreert op de psychologie van het individu, maar
naar de samenleving als geheel kijkt. Het analyseniveau is een groep of een sociaal systeem.
Voor sociaal psychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale situatie. Een sociaal
psycholoog die bijvoorbeeld wil begrijpen waarom mensen een ander met opzet kwetsen, richt zich op de
psychische processen die in specifieke situaties agressie oproepen.
Het verschil tussen de sociale psychologie en de andere sociale wetenschappen wat betreft het niveau van
analyse, weerspiegelt een ander onderscheid tussen de disciplines: de vraag wat ze proberen te verklaren. Het
doel van de sociale psychologie is het identificeren van de universele eigenschappen van de menselijke natuur
die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed, onafhankelijk van sociale klasse of cultuur. Het
doel van sociaal psychologen is het ontdekken van dergelijke universele wetten, maar ook van culturele
verschillen in de manier waarop deze wetten tot uiting komen.
1
