Art history – hofcultuur
4. De renaissance
Belangrijke begrippen zijn dikgedrukt en namen zijn onderstreept.
Rome in begin vijftiende eeuw = armzalige plaats. Pantheon is nog intact: overwelfd door
enorme koepel.
1410: Florence is enorme handelsstad. De dom moet worden afgebouwd. Brunelleschi komt
met plan (inspiratie uit Rome) = koepel te bouwen zonder gebruik te maken van steigers en
formelen bij de bouw.
De koepel heeft een oculus = ronde opening bovenin om het gewelf en de kerk te verlichten.
Brunelleschi kiest voor een lantaarn i.v.m. regen.
Voorzien van klassieke elementen: pilasters, kroonlijsten, voluten en kapitelen.
De wedergeboorten van de klassieken
De Florentijnen zien zichzelf graag als erfgenamen van het oude Rome. Zij richten hun
aandacht op het klassieke erfgoed.
De klassieke cultuur herleeft: nieuwe gebouwen worden gemaakt met Romeinse zuilen,
rondbogen en rechthoekige vensters.
Humanisten wijzen op absolute schoonheid en de hoge moraal van de klassieke oudheid.
Volgens humanisten staat de mens centraal. God is in de humanistische visie niet de strenge,
oordelende rechter uit de middeleeuwen maar het “volmaakte en perfecte.”
- Dit is terug te zien in geometrische vormen wordt ook de basis van kerkgebouwen
De mythologie en het naakt
Renaissance: mythologie en naakt keren terug
- Bezit van kunst met klassieke, mythologische onderwerpen werkt statusverhogend:
vorst kent de klassieken
Kunstenaar demonstreert hiermee dat hij de klassieken kent en complexe opdrachten
aankan. De neoplatonistische filosofie maakt dat mythologie voor de kerk verteerbaar
wordt.
Het neoplatonisme is een filosofie die de klassieke visie van Plato met de christelijke leer
verbindt.
In de middeleeuwse kunst: vrijwel geen interesse voor het lichaam. In de renaissance wel,
want ook veel naakt in klassieke kunst
Door naakten in een voorstelling te verwerken, toont een kunstenaar dat hij anatomische
kennis bevat.
Wetenschap en schoonheid
De ontwikkeling van de wetenschap groeiende belangstelling van de mens en wereld.
- De empirische werkwijze speelt hierbij een grote rol: het intensief bestuderen van
verschijnselen in de natuur. Zo werden lichamen van geëxecuteerde misdadigers
ontleed.
, - Schoonheid wordt wetenschappelijk benaderd: architect Vivitrius vindt menselijke
proporties maatgevend voor de architectuur: proportieleer wordt toegepast op
architectuur. Aristoteles: “schoonheid is een harmonie tussen alle delen van een werk
in relatie tot elkaar”
- Fibonacci ontdekt in 1202 een reeks harmonische verhoudingen: de Fibonaccireeks.
- Het idee over schoonheid in de renaissance ligt vast in evenwichtig maatgebruik,
zuivere symmetrie en afgewogen wiskundige verhoudingen: harmonie en evenwicht
- Met formules en systemen laat men zien hoe de mens in verbinding staat met de
kosmos: men onderscheidt vier affecten (basisemoties) die ontstaan door
onevenwichtigheid in de lichaamssappen
- Wetenschappelijke manier om de natuur en wereld nauwkeurig weer te geven:
centraal perspectief
De kunst en de uomo universale
In de renaissance kregen kunstenaars een steeds betere status. Beeldende kunsten en muziek
werden net zo belangrijk als andere wetenschappen. Het zelfbewustzijn van de renaissance is
terug te zien op zelfportretten.
Michelangelo en Leonardo da Vinci worden gezien als uomo universale: mensen die op alle
terreinen van de kunsten grote vaardigheden bezitten.
Hoven proberen deze mensen aan zich te verbinden als hofkunstenaar om hun voornaamheid
te vergroten. Strijd tussen adellijke en kerkelijke hoven
Het mecenaat en de hofkunstenaar
- Veranderende houding tegenover de almacht van de Kerk
- Aanwezige rijkdom
- Interesse en klassieke oudheid en mythologie
Oorzaken van bloei van kunst en wetenschap aan de hoven van rijke Italiaanse families
Het mecenaat is een onderdeel van een stadspaleis waar wetenschappers en kunstenaars
werken voor het hof. Dit werkt statusverhogend voor een hof men doet moeite om grote
namen binnen te halen.
Kunstmecenaat kost handenvol geld, maar niet investeren in kunst betekent gezichtsverlies
voor het hof van de mecenas. Kunstenaars kunnen zelf ook voorwaarden stellen wanneer ze
beroemd genoeg zijn.
Wanneer kunstenaars niet verbonden zijn aan gilde, worden ze soms hofkunstenaar.
Werkt voor kunstenaar statusverhogend, goed inkomen, bescherming van een mecenas,
interessante opdrachten, kunst wordt gewaardeerd door publiek dat er verstand van heeft.
Verzamelingen en feesten
Vorsten, de adel en rijke bankiers geven hun geld ook uit aan de bouw van paleizen, villa’s,
wandkleden, portretten, schilderijen, kostbare meubels, serviezen en naturalia: wordt gezien
als het toppunt van veelzijdige kennis
Verzamelingen krijgen vanaf het begin van de zestiende eeuw een andere betekenis: kennis
van oudheid of financiële waarde van verzameling is minder belangrijk: vanaf nu leeftijd en
zeldzaamheid vormen criterium.
Pausen gaan ook meedoen aan verzamelen:
4. De renaissance
Belangrijke begrippen zijn dikgedrukt en namen zijn onderstreept.
Rome in begin vijftiende eeuw = armzalige plaats. Pantheon is nog intact: overwelfd door
enorme koepel.
1410: Florence is enorme handelsstad. De dom moet worden afgebouwd. Brunelleschi komt
met plan (inspiratie uit Rome) = koepel te bouwen zonder gebruik te maken van steigers en
formelen bij de bouw.
De koepel heeft een oculus = ronde opening bovenin om het gewelf en de kerk te verlichten.
Brunelleschi kiest voor een lantaarn i.v.m. regen.
Voorzien van klassieke elementen: pilasters, kroonlijsten, voluten en kapitelen.
De wedergeboorten van de klassieken
De Florentijnen zien zichzelf graag als erfgenamen van het oude Rome. Zij richten hun
aandacht op het klassieke erfgoed.
De klassieke cultuur herleeft: nieuwe gebouwen worden gemaakt met Romeinse zuilen,
rondbogen en rechthoekige vensters.
Humanisten wijzen op absolute schoonheid en de hoge moraal van de klassieke oudheid.
Volgens humanisten staat de mens centraal. God is in de humanistische visie niet de strenge,
oordelende rechter uit de middeleeuwen maar het “volmaakte en perfecte.”
- Dit is terug te zien in geometrische vormen wordt ook de basis van kerkgebouwen
De mythologie en het naakt
Renaissance: mythologie en naakt keren terug
- Bezit van kunst met klassieke, mythologische onderwerpen werkt statusverhogend:
vorst kent de klassieken
Kunstenaar demonstreert hiermee dat hij de klassieken kent en complexe opdrachten
aankan. De neoplatonistische filosofie maakt dat mythologie voor de kerk verteerbaar
wordt.
Het neoplatonisme is een filosofie die de klassieke visie van Plato met de christelijke leer
verbindt.
In de middeleeuwse kunst: vrijwel geen interesse voor het lichaam. In de renaissance wel,
want ook veel naakt in klassieke kunst
Door naakten in een voorstelling te verwerken, toont een kunstenaar dat hij anatomische
kennis bevat.
Wetenschap en schoonheid
De ontwikkeling van de wetenschap groeiende belangstelling van de mens en wereld.
- De empirische werkwijze speelt hierbij een grote rol: het intensief bestuderen van
verschijnselen in de natuur. Zo werden lichamen van geëxecuteerde misdadigers
ontleed.
, - Schoonheid wordt wetenschappelijk benaderd: architect Vivitrius vindt menselijke
proporties maatgevend voor de architectuur: proportieleer wordt toegepast op
architectuur. Aristoteles: “schoonheid is een harmonie tussen alle delen van een werk
in relatie tot elkaar”
- Fibonacci ontdekt in 1202 een reeks harmonische verhoudingen: de Fibonaccireeks.
- Het idee over schoonheid in de renaissance ligt vast in evenwichtig maatgebruik,
zuivere symmetrie en afgewogen wiskundige verhoudingen: harmonie en evenwicht
- Met formules en systemen laat men zien hoe de mens in verbinding staat met de
kosmos: men onderscheidt vier affecten (basisemoties) die ontstaan door
onevenwichtigheid in de lichaamssappen
- Wetenschappelijke manier om de natuur en wereld nauwkeurig weer te geven:
centraal perspectief
De kunst en de uomo universale
In de renaissance kregen kunstenaars een steeds betere status. Beeldende kunsten en muziek
werden net zo belangrijk als andere wetenschappen. Het zelfbewustzijn van de renaissance is
terug te zien op zelfportretten.
Michelangelo en Leonardo da Vinci worden gezien als uomo universale: mensen die op alle
terreinen van de kunsten grote vaardigheden bezitten.
Hoven proberen deze mensen aan zich te verbinden als hofkunstenaar om hun voornaamheid
te vergroten. Strijd tussen adellijke en kerkelijke hoven
Het mecenaat en de hofkunstenaar
- Veranderende houding tegenover de almacht van de Kerk
- Aanwezige rijkdom
- Interesse en klassieke oudheid en mythologie
Oorzaken van bloei van kunst en wetenschap aan de hoven van rijke Italiaanse families
Het mecenaat is een onderdeel van een stadspaleis waar wetenschappers en kunstenaars
werken voor het hof. Dit werkt statusverhogend voor een hof men doet moeite om grote
namen binnen te halen.
Kunstmecenaat kost handenvol geld, maar niet investeren in kunst betekent gezichtsverlies
voor het hof van de mecenas. Kunstenaars kunnen zelf ook voorwaarden stellen wanneer ze
beroemd genoeg zijn.
Wanneer kunstenaars niet verbonden zijn aan gilde, worden ze soms hofkunstenaar.
Werkt voor kunstenaar statusverhogend, goed inkomen, bescherming van een mecenas,
interessante opdrachten, kunst wordt gewaardeerd door publiek dat er verstand van heeft.
Verzamelingen en feesten
Vorsten, de adel en rijke bankiers geven hun geld ook uit aan de bouw van paleizen, villa’s,
wandkleden, portretten, schilderijen, kostbare meubels, serviezen en naturalia: wordt gezien
als het toppunt van veelzijdige kennis
Verzamelingen krijgen vanaf het begin van de zestiende eeuw een andere betekenis: kennis
van oudheid of financiële waarde van verzameling is minder belangrijk: vanaf nu leeftijd en
zeldzaamheid vormen criterium.
Pausen gaan ook meedoen aan verzamelen:
