16e en 17e eeuw
In deze tijd was er veel verstedelijking en kwam er een nieuwe kern van het denken:
gewone mensen zijn belangrijk. Er was een kritische houding en veel emancipatie.
In de Rooms-Katholieke kerk klopte er een aantal dingen niet:
● Censuur
● Corruptie
● Machtsstrijd
Als reactie kwamen er protestanten, die terug wilden naar de christelijke waarden. Ook
wilden ze dat iedereen de kans kon krijgen om de Bijbel zelf te lezen. Zo ontstond de
Statenbijbel, waarbij de Bijbel in vele talen werd gedrukt en het liefst zo letterlijk mogelijk.
In deze periode kwamen er ook veel uitvindingen en ontdekkingen. Zo ontstond het
rationalisme (denken is de enige vorm van ware kennis) en empirisme (kennis komt van
ervaring) → er kwam aandacht voor de oudheid. Dit had een aantal gevolgen:
● Tachtigjarige Oorlog / Nederlandse Opstand
● Noordelijke Nederlanden welvarend door handel
● Naast geloof ook humanisme (benadrukken waarde van de mens)
● Renaissance
Historische achtergrond 16e eeuw
Spanje veroverde de macht in Nederland, waarna het Noorden zich verzette. Zo ontstond er
centralisatie en er was veel heisa rondom het Rooms-Katholieke geloof. Philips II zorgde
voor belastingverhogingen om opstandelingen te straffen en maakte deel uit van de
contrareformatie. De beeldenstorm (1566) was een voorbeeld van dit verzet. Alva (de
ijzeren hertog) was ook van belang. Er kwam nog meer verzet van opstandelingen en dit
resulteerde in de Tachtigjarige Oorlog.
Willem van Oranje (1533) woonde eerst aan het hof van Philips II. Hij was tegen de
belastingverhoging en opdringen van geloof. Voor de aankomst van Alva vluchtte hij terug
naar zijn geboorteland Duitsland. Hier vormde hij een leger en keerde terug naar Nederland
en sloot zich aan bij de opstandelingen. In 1584 is hij vermoord door Balthasar Gerards.
Het Wilhelmus was bedoeld als propaganda voor Oranje na zijn vlucht naar Duitsland en
mislukte veldslag. Het lied zou troost bieden aan de Nederlanders en was een noodkreet tot
God. De schrijver van het lied, Marnix van Sint Aldegonde, was een medestander van
Willem en taalkunstenaar.
Het Wilhelmus heeft 15 coupletten, hierbij begint elk couplet met een bepaalde letter. Samen
vormen de letters: WILLEMVANNASSOV. Dit heet een acrostichon.
Het volkslied was in de 17e en 18e eeuw populair bij het leger. Vanaf 1815 was het eerste
volkslied van Nederland ‘’Wien Neêrlands bloed’’. Vanaf 1932 werd Wilhelmus het volkslied.
Het Wilhelmus speelde tijdens WO II ook een rol als verzetslied.
Een emblema is een plaatje met betekenis met daaronder een spreuk of spreekwoord.
, Divina Commedia
De titel betekent goddelijke komedie en bestaat uit 3 delen:
● Deel 1: inferno (hel)
● Deel 2: purgatorio (purgatorium)
● Deel 3: paradiso (paradijs)
Het verhaal is geschreven door Dante Alighieri rond 1315.
Deel 1: inferno
In de hel zijn er negen kringen. Hierbij is de eerste kring het voorgeborchte, waar heidenen
(niet-gelovigen) zich bevinden. Zij mogen niet naar de hemel maar worden ook niet gekweld.
De verdere kringen zijn allemaal verschillende vormen van martelingen. Zo is in de vijfde
kring (acheron) voor de agressievelingen een groot meer waar de mensen steeds weer
opnieuw verdrinken. In de zevende kring worden lasteraars met vuur getroffen. In het
diepste punt van de hel is Giudecca → hier verblijft Lucifer. Het is hier ijskoud door het
wapperen van de vlerken van Lucifer.
Deel 2: purgatorio
Het purgatorium is voor de mensen die slechte dingen hebben gedaan in hun leven, maar
hun straf kunnen uitzitten en uiteindelijk naar de hemel kunnen. Het purgatorium is een berg
met verschillende terrassen voor verschillende zonden. Zo is het zesde terras voor de
gulzigen, waar veel vers eten is maar de mensen honger en dorst moeten lijden. Het tweede
terras, de afgunstigen, worden met hun ogen dichtgenaaid in grauwe kleding leven. Op de
top van de berg wacht het aards paradijs.
Deel 3: paradiso
Vanuit het aards paradijs is een dampkring te passeren waarna mensen naar de hemel
kunnen stijgen.
Toneel
Drie soorten toneel:
● Tragedie. Slechte afloop, dramatische genres, tragisch lot.
○ Verloop: inleiding, verwikkeling, motorisch moment, dieptepunt, afloop.
● Komedie. Amuserend, grappig, herkenbare situaties.
● Klucht. Amuserend, vaak grof, extreme situaties.
Joost van den Vondel was de grootste schrijver uit de zeventiende eeuw. In zijn leven had
hij veel tegenslagen en financiële problemen. Hij werd katholiek.
Een andere Nederlandse schrijver was G.A. Bredero. Hij kwam uit Amsterdam en was
schilder en schrijver. Zijn motto was ‘’het kan verkeren’’ en schreef een liedboek.
In deze tijd was er veel verstedelijking en kwam er een nieuwe kern van het denken:
gewone mensen zijn belangrijk. Er was een kritische houding en veel emancipatie.
In de Rooms-Katholieke kerk klopte er een aantal dingen niet:
● Censuur
● Corruptie
● Machtsstrijd
Als reactie kwamen er protestanten, die terug wilden naar de christelijke waarden. Ook
wilden ze dat iedereen de kans kon krijgen om de Bijbel zelf te lezen. Zo ontstond de
Statenbijbel, waarbij de Bijbel in vele talen werd gedrukt en het liefst zo letterlijk mogelijk.
In deze periode kwamen er ook veel uitvindingen en ontdekkingen. Zo ontstond het
rationalisme (denken is de enige vorm van ware kennis) en empirisme (kennis komt van
ervaring) → er kwam aandacht voor de oudheid. Dit had een aantal gevolgen:
● Tachtigjarige Oorlog / Nederlandse Opstand
● Noordelijke Nederlanden welvarend door handel
● Naast geloof ook humanisme (benadrukken waarde van de mens)
● Renaissance
Historische achtergrond 16e eeuw
Spanje veroverde de macht in Nederland, waarna het Noorden zich verzette. Zo ontstond er
centralisatie en er was veel heisa rondom het Rooms-Katholieke geloof. Philips II zorgde
voor belastingverhogingen om opstandelingen te straffen en maakte deel uit van de
contrareformatie. De beeldenstorm (1566) was een voorbeeld van dit verzet. Alva (de
ijzeren hertog) was ook van belang. Er kwam nog meer verzet van opstandelingen en dit
resulteerde in de Tachtigjarige Oorlog.
Willem van Oranje (1533) woonde eerst aan het hof van Philips II. Hij was tegen de
belastingverhoging en opdringen van geloof. Voor de aankomst van Alva vluchtte hij terug
naar zijn geboorteland Duitsland. Hier vormde hij een leger en keerde terug naar Nederland
en sloot zich aan bij de opstandelingen. In 1584 is hij vermoord door Balthasar Gerards.
Het Wilhelmus was bedoeld als propaganda voor Oranje na zijn vlucht naar Duitsland en
mislukte veldslag. Het lied zou troost bieden aan de Nederlanders en was een noodkreet tot
God. De schrijver van het lied, Marnix van Sint Aldegonde, was een medestander van
Willem en taalkunstenaar.
Het Wilhelmus heeft 15 coupletten, hierbij begint elk couplet met een bepaalde letter. Samen
vormen de letters: WILLEMVANNASSOV. Dit heet een acrostichon.
Het volkslied was in de 17e en 18e eeuw populair bij het leger. Vanaf 1815 was het eerste
volkslied van Nederland ‘’Wien Neêrlands bloed’’. Vanaf 1932 werd Wilhelmus het volkslied.
Het Wilhelmus speelde tijdens WO II ook een rol als verzetslied.
Een emblema is een plaatje met betekenis met daaronder een spreuk of spreekwoord.
, Divina Commedia
De titel betekent goddelijke komedie en bestaat uit 3 delen:
● Deel 1: inferno (hel)
● Deel 2: purgatorio (purgatorium)
● Deel 3: paradiso (paradijs)
Het verhaal is geschreven door Dante Alighieri rond 1315.
Deel 1: inferno
In de hel zijn er negen kringen. Hierbij is de eerste kring het voorgeborchte, waar heidenen
(niet-gelovigen) zich bevinden. Zij mogen niet naar de hemel maar worden ook niet gekweld.
De verdere kringen zijn allemaal verschillende vormen van martelingen. Zo is in de vijfde
kring (acheron) voor de agressievelingen een groot meer waar de mensen steeds weer
opnieuw verdrinken. In de zevende kring worden lasteraars met vuur getroffen. In het
diepste punt van de hel is Giudecca → hier verblijft Lucifer. Het is hier ijskoud door het
wapperen van de vlerken van Lucifer.
Deel 2: purgatorio
Het purgatorium is voor de mensen die slechte dingen hebben gedaan in hun leven, maar
hun straf kunnen uitzitten en uiteindelijk naar de hemel kunnen. Het purgatorium is een berg
met verschillende terrassen voor verschillende zonden. Zo is het zesde terras voor de
gulzigen, waar veel vers eten is maar de mensen honger en dorst moeten lijden. Het tweede
terras, de afgunstigen, worden met hun ogen dichtgenaaid in grauwe kleding leven. Op de
top van de berg wacht het aards paradijs.
Deel 3: paradiso
Vanuit het aards paradijs is een dampkring te passeren waarna mensen naar de hemel
kunnen stijgen.
Toneel
Drie soorten toneel:
● Tragedie. Slechte afloop, dramatische genres, tragisch lot.
○ Verloop: inleiding, verwikkeling, motorisch moment, dieptepunt, afloop.
● Komedie. Amuserend, grappig, herkenbare situaties.
● Klucht. Amuserend, vaak grof, extreme situaties.
Joost van den Vondel was de grootste schrijver uit de zeventiende eeuw. In zijn leven had
hij veel tegenslagen en financiële problemen. Hij werd katholiek.
Een andere Nederlandse schrijver was G.A. Bredero. Hij kwam uit Amsterdam en was
schilder en schrijver. Zijn motto was ‘’het kan verkeren’’ en schreef een liedboek.
