BOUWKUNDE
Gevels
6.10 Gevels, 6.11 Gevelmetselwerk.
Nederland is baksteenland, dit komt door dat er in Nederland veel klei en water is. En hier
worden bakstenen van gemaakt.
Gevelopeningen zijn openingen in de gevels, zoals deuren, ramen enz.
Soorten gevels:
- Steensmuur
• Halfsteensmuur: alleen zijkant van de steen.
• Steensmuur: zijkant en voorkant (koppen) van de steen.
- Spouwmuur
Een buitenblad en een binnenblad met hiertussen een open ruimte, de spouw.
De spouw voorkomt vochtdoorslag.
- Geïsoleerde spouwmuur
Een buitenblad en een binnenblad met hiertussen een open ruimte, de spouw.
In de spouw is isolatiemateriaal aangebracht.
De belangrijkste eisen aan gevels:
Zonnestraling, neerslag, wind, temperatuur, luchtvochtigheid, geluid geur, ventilatie.
Metselverbanden
- Halfsteensverband, alleen de zijkant van de steen is te zien (strek)
- Klezorenverband, zijkant van de steen + klezoren ( ¼ of ½ steen).
- Wild- of vrij verband, bestaan geen vaste regels en er mag geen regelmaat in
voorkomen.
- Staand verband, een rij met klezoren met hierop een laag strekken en zo door.
- Vlaams verband, elke rij bestaat uit kop-strek-kop-strek enz.
- Noors- of kettingverband, elke rij bestaat uit 2 strekken-kop-2 strekken-kop enz.
- Engels verband, elke rij bestaat uit 3 strekken-kop-3 strekken-kop enz.
- Koppenverband, bestaat uit alleen koppen.
Verschillende stenen
Hoe donkerder de baksteen → hoe harder deze is, en hoe beter deze dus tegen vocht kan.
Hoe donkerder de baksteen → hoe hoger de temperatuur is waarop deze is gebakken.
Gele bakstenen bevatten klei met veel kalk.
Rode bakstenen bevatten klei met veel ijzer.
Mondklinkers → destijds misbaksels, worden olie gestookt. Destijds goedkoop, nu duur.
Produceren van stenen
3 methodes:
- Strengpers, 1 lange streng wordt in vorm geperst en daarna gesneden.
Machinaal geproduceerd, dus goedkoop.
- Handvorm, de steen wordt met de hand gevormd en gemaakt.
Altijd ongelijk, erg duur.
- Vormbak, de stenen worden allemaal stuk voor stuk gemaakt met behulp van een
vorm waar zin in worden gebakken.
Wandbespanning
Voor de spouwmuur zijn intrede deed, werden muren steens of anderhalf steens gemetseld.
Hierop aangebracht behang weekte door condensvorming al snel los. Daarom bracht men
wandbespanning aan. Wandbespanning is, vooral bij muren zonder spouw, de constructie
van latten → betengeling, met linnen of jute, grondpapier en uiteindelijk behang of textiel. Het
jute of linnen wordt een aantal centimeters vóór de muur aangebracht om een luchtspouw te
vormen en als drager voor de afwerking.
, Gevelverankering
Bij bijvoorbeeld grote, hoge gebouwen waarvan het skelet van beton is
maar er bakstenen omheen zijn geplaats is gevelverankering nodig. Dit
houdt in dat de bakstenen aan de betonnen gevel vastgemaakt dienen te
worden omdat deze anders los kunnen laten.
Dit gebeurd met ankers. Er bestaan verschillende ankers:
- Metselanker
- Lijmanker
- Booranker
Isoleren
Het vullen van de spouw is meestal onvoldoende om de gevel aan de weerstanseisen te
laten voldoen.
Na-isolatie van de gevel: Te herkennen aan gaatjes in de muur, vaak om de meter in de
voeg.
Materialen om de spouw te vullen:
- Schuim (pur), zwelt op en kan veel druk veroorzaken. Kan onvolledig ontwikkelen
daardoor blijven gassen vrijkomen.
- EPS, is licht en klein en kan overal uitkomen.
- Wol, heeft geen samenhangende structuur en kan gaan zakken.
Na-isolatie door inpakken van de gevel → buitenom met stucwerk, plaatmateriaal of steen-
strips. Ventilatie achter bekleding is noodzakelijk.
Vochtbrug
Een spouwmuur is niet waterdicht, er is altijd water aan de achterkant van het
buitenspouwblad.
Koude brug
Bijvoorbeeld betonplaat van balkon loopt door als verdiepingsvloer in de woning en dit is een
koudebrug. Wanneer isolatie plaatsvindt en de koudebruggen niet verholpen worden, kan
door de koudebruggen condensatie of schimmel ontstaan.
Condensatie en schimmel ontstaan vaak ook bij slechte ventilatie.
Een suskast is een manier van ventileren die ook geluid dempt. Dus het laat wel verse lucht
door maar geen geluid.
Een dubbele gevel is ook een manier om geluid (en zon) af te weren. Dan wordt er
bijvoorbeeld glas of een doek voor de galerij langs gespannen, of voor de raampartij langs.
Onderhoud
Dilatatie = een gemaakte scheur om te voorkomen dat het uit zichzelf gaat scheuren.
Verschillende scheuren in het metselwerk:
- Trapsgewijze scheuren (zettingsscheuren), komen door problemen in de ondergrond,
instabiel (verzakking).
- Verticale en horizontale scheuren, komen door aardbevingen, trillingen enz.
Rollaag = een rij rechtop staande bakstenen boven een kozijn. Dient voor krachtverdeling op
het raam. Kan ook in de vorm van een hanekam.
Negge = de afstand van de buitenkant van het metselwerk tot de voorzijde van het kozijn.
Dagkant = hetzelfde als negge maar dan aan de binnenzijde van het kozijn.
Trasraam = donkere stenen (soms ook voeg, soms alleen voeg) aan de onderkant van een
gebouw, bij de grond. Dit is tegen vocht.
Gevels
6.10 Gevels, 6.11 Gevelmetselwerk.
Nederland is baksteenland, dit komt door dat er in Nederland veel klei en water is. En hier
worden bakstenen van gemaakt.
Gevelopeningen zijn openingen in de gevels, zoals deuren, ramen enz.
Soorten gevels:
- Steensmuur
• Halfsteensmuur: alleen zijkant van de steen.
• Steensmuur: zijkant en voorkant (koppen) van de steen.
- Spouwmuur
Een buitenblad en een binnenblad met hiertussen een open ruimte, de spouw.
De spouw voorkomt vochtdoorslag.
- Geïsoleerde spouwmuur
Een buitenblad en een binnenblad met hiertussen een open ruimte, de spouw.
In de spouw is isolatiemateriaal aangebracht.
De belangrijkste eisen aan gevels:
Zonnestraling, neerslag, wind, temperatuur, luchtvochtigheid, geluid geur, ventilatie.
Metselverbanden
- Halfsteensverband, alleen de zijkant van de steen is te zien (strek)
- Klezorenverband, zijkant van de steen + klezoren ( ¼ of ½ steen).
- Wild- of vrij verband, bestaan geen vaste regels en er mag geen regelmaat in
voorkomen.
- Staand verband, een rij met klezoren met hierop een laag strekken en zo door.
- Vlaams verband, elke rij bestaat uit kop-strek-kop-strek enz.
- Noors- of kettingverband, elke rij bestaat uit 2 strekken-kop-2 strekken-kop enz.
- Engels verband, elke rij bestaat uit 3 strekken-kop-3 strekken-kop enz.
- Koppenverband, bestaat uit alleen koppen.
Verschillende stenen
Hoe donkerder de baksteen → hoe harder deze is, en hoe beter deze dus tegen vocht kan.
Hoe donkerder de baksteen → hoe hoger de temperatuur is waarop deze is gebakken.
Gele bakstenen bevatten klei met veel kalk.
Rode bakstenen bevatten klei met veel ijzer.
Mondklinkers → destijds misbaksels, worden olie gestookt. Destijds goedkoop, nu duur.
Produceren van stenen
3 methodes:
- Strengpers, 1 lange streng wordt in vorm geperst en daarna gesneden.
Machinaal geproduceerd, dus goedkoop.
- Handvorm, de steen wordt met de hand gevormd en gemaakt.
Altijd ongelijk, erg duur.
- Vormbak, de stenen worden allemaal stuk voor stuk gemaakt met behulp van een
vorm waar zin in worden gebakken.
Wandbespanning
Voor de spouwmuur zijn intrede deed, werden muren steens of anderhalf steens gemetseld.
Hierop aangebracht behang weekte door condensvorming al snel los. Daarom bracht men
wandbespanning aan. Wandbespanning is, vooral bij muren zonder spouw, de constructie
van latten → betengeling, met linnen of jute, grondpapier en uiteindelijk behang of textiel. Het
jute of linnen wordt een aantal centimeters vóór de muur aangebracht om een luchtspouw te
vormen en als drager voor de afwerking.
, Gevelverankering
Bij bijvoorbeeld grote, hoge gebouwen waarvan het skelet van beton is
maar er bakstenen omheen zijn geplaats is gevelverankering nodig. Dit
houdt in dat de bakstenen aan de betonnen gevel vastgemaakt dienen te
worden omdat deze anders los kunnen laten.
Dit gebeurd met ankers. Er bestaan verschillende ankers:
- Metselanker
- Lijmanker
- Booranker
Isoleren
Het vullen van de spouw is meestal onvoldoende om de gevel aan de weerstanseisen te
laten voldoen.
Na-isolatie van de gevel: Te herkennen aan gaatjes in de muur, vaak om de meter in de
voeg.
Materialen om de spouw te vullen:
- Schuim (pur), zwelt op en kan veel druk veroorzaken. Kan onvolledig ontwikkelen
daardoor blijven gassen vrijkomen.
- EPS, is licht en klein en kan overal uitkomen.
- Wol, heeft geen samenhangende structuur en kan gaan zakken.
Na-isolatie door inpakken van de gevel → buitenom met stucwerk, plaatmateriaal of steen-
strips. Ventilatie achter bekleding is noodzakelijk.
Vochtbrug
Een spouwmuur is niet waterdicht, er is altijd water aan de achterkant van het
buitenspouwblad.
Koude brug
Bijvoorbeeld betonplaat van balkon loopt door als verdiepingsvloer in de woning en dit is een
koudebrug. Wanneer isolatie plaatsvindt en de koudebruggen niet verholpen worden, kan
door de koudebruggen condensatie of schimmel ontstaan.
Condensatie en schimmel ontstaan vaak ook bij slechte ventilatie.
Een suskast is een manier van ventileren die ook geluid dempt. Dus het laat wel verse lucht
door maar geen geluid.
Een dubbele gevel is ook een manier om geluid (en zon) af te weren. Dan wordt er
bijvoorbeeld glas of een doek voor de galerij langs gespannen, of voor de raampartij langs.
Onderhoud
Dilatatie = een gemaakte scheur om te voorkomen dat het uit zichzelf gaat scheuren.
Verschillende scheuren in het metselwerk:
- Trapsgewijze scheuren (zettingsscheuren), komen door problemen in de ondergrond,
instabiel (verzakking).
- Verticale en horizontale scheuren, komen door aardbevingen, trillingen enz.
Rollaag = een rij rechtop staande bakstenen boven een kozijn. Dient voor krachtverdeling op
het raam. Kan ook in de vorm van een hanekam.
Negge = de afstand van de buitenkant van het metselwerk tot de voorzijde van het kozijn.
Dagkant = hetzelfde als negge maar dan aan de binnenzijde van het kozijn.
Trasraam = donkere stenen (soms ook voeg, soms alleen voeg) aan de onderkant van een
gebouw, bij de grond. Dit is tegen vocht.
