Sociaal emotionele en morele ontwikkeling
Hoorcollege 1
Een goede wetenschappelijke theorie:
Biedt een raamwerk waarbinnen feiten en info geïnterpreteerd kunnen worden en
geïntegreerd met bestaande kennis
Heeft assumpties die duidelijk zijn geformuleerd en empirisch getoetst kunnen
worden
Stimuleert nieuw onderzoek
Leidt tot nieuwe kennis in een bepaald domein
Psychoanalytische visie
Freud psychoseksuele theorie, onbewuste motieven
kritiek op zijn theorie, te vaag, niet falsifieerbaar
Maar ook belang bij zijn theorie: vroege ervaringen en emoties, onbewuste motieven
en conflicten zijn belangrijk.
Erikson egopsychologen
Verschil met Freud:
Minder passief
Focus op socioculturele i.p.v. seksuele invloeden
Theorie loopt door in volwassenheid
Kritiek: erg beschrijvend, en daardoor lastig falsifieerbaar
Behavioristische visie
Watson
o Tabula rasa
o Verbindingen externe stimuli en observeerbare reacties (‘’habits’’)
o Ontwikkeling is een continu proces van gedragsmatige verandering
o Little Albert experiment
Pavlov
Klassieke conditionering passief proces
Skinner
Operante conditionering actief proces
, So Skinner's operant learning theory claims that the directions in which we develop
depend very critically on external stimuli (reinforcers and punishers) rather than on
internal forces such as instincts, drives, or biological maturation.
Bekrachtigers en straffen
1. Positieve bekrachtigers
2. Negatieve bekrachtigers
3. Positieve straf
4. Negatieve straf
Bekrachtiger = beloning
Straf = bestraffing
Negatief = iets weghalen
Positief = iets toedienen
Cognitieve sociaal-leren theorie/ social learning theory
Bandura
Leren is meer dan operationele conditionering
Mensen zijn cognitieve wezens (denken over gedrag en consequenties, ook lange-
termijn)
However, Bandura stresses that humans are cognitive beings-active information
processors - who, unlike animals are likely to think about the relationships between
their behavior and its consequences, and are often more affected by what they believe
will happen than by the events they actually experience
Observationeel leren (no-trial) = centraal ontwikkelingsproces
Observationeel leren: leren dat het gevolg is van observatie van het gedrag van anderen.
Beschikbaarheid
Aandacht
Motorische reproductie
Onthouden
Motivatie
Emulatie = iets nadoen maar dan op een andere manier dan dat het tentoongespreid wordt
Deferred imitatie = Deferred imitation is the delayed repetition of a behavior at a later time
than when it actually occurred.
Moderne evolutionaire perspectieven
o Natuurlijke selectie een evolutionair proces verondersteld door Darwin dat ervan
uitgaat dat individuen die aan de omgeving aangepaste eigenschappen bezitten
overleven, terwijl individuen die deze eigenschappen niet hebben uitsterven,
, o Ecologie het onderzoek naar de bio-evolutionaire basis van gedrag en ontwikkeling
o Sensitieve periode bepaalde periode die optimaal is voor de ontwikkeling van
bepaalde capaciteiten of gedragingen en tijdens welke het individu specifiek sensitief
is voor omgevingsinvloeden die deze capaciteiten of gedragingen stimuleren.
o Altruïsme onzelfzuchtig rekening houden met het welzijn van anderen dat geuit
wordt via prosociale gedragingen zoals delen, samenwerken, helpen en anderen
troosten
o Empathie het vermogen om dezelfde emoties te ervaren die iemand anders ervaart
(‘’meevoelen’’)
o Empathische bezorgdheid de mate waarin iemand de behoeften van een ander
herkent en bezorgd is over welbevinden van de ander (emotie ‘sympathie of
‘cognitieve empathie’)
o Social baseline theory = brein verwacht sociale bronnen (default) schending
hiervan geeft stress
Experiment Koon:
Kritiekpunten (moderne) evolutionaire perspectieven
Lastig falsifieerbaar, lastig te weerleggen. Hoe weet je dat de social baseline default
is?
Retroperspectief: post-hoc verklaringen
Genetica ‘overruled’ door leerervaringen (zelfs prenataal: eend-embryo-kip geluid
voorkeur als daaraan blootgesteld)
Gedragsgenetica
Niet-gedeelde omgevingsinvloed (NSE) = omgevingsinvloed uniek voor persoon. Dus niet
gedeeld met mensen die samenleven, maakt mensen verschillend.
Gedeelde omgevingsinvloed (SE) = omgevingsinvloed die identiek is voor mensen die
samenleven en die mensen meer gelijkend maakt.
Erfelijkheid coëfficiënt =
Klassieke gedragsgenetica
Genetica ‘’persoonlijkheid’’: reviews van klassieke gedragsgenetica schattingen rond
de 40-50%
Erfelijkheid coëfficiënt H:
Zegt niks over individu
Overschatting als er te weinig variatie is in omgeving
Verandering mogelijk
Moderne gedragsgenetica
, Studies die onderzoeken hoe genotype met de omgeving interacteert om
gedragsmatige kenmerken zoals intelligentie, persoonlijkheid en mentale gezondheid
te verklaren.
Differential Susceptibility Model
Genen omgevingen, genomgevingscorrelatie
1. Passieve gen-omgevingscorrelatie: omgevingsinvloeden die biologische ouders
bieden kunnen beïnvloed worden door de genen van ouders en correleren dus met het
genotype van het kind. Dit type zie je vooral op jonge leeftijd.
2. Evocatieve gen-omgevingscorrelatie: onze aangeboren eigenschappen beïnvloeden
het gedrag van anderen ten opzichte van ons (vicieuze cirkel)
3. Actieve gen-omgevingscorrelatie: ons genotype beïnvloedt de omgeving die we
prefereren en opzoeken. Dit type zie je vooral op wat oudere leeftijd: adolescentie.
Verschil Freud en Erikson
Volgens Erikson zijn kinderen actieve explorerende wezens en niet passief
Erikson wordt ook wel een ‘’ego-psycholoog’’ genoemd omdat hij stelde dat elk
wezen in elke fase van de ontwikkeling met ‘’social realities’’ moet kunnen omgaan
om zich succesvol aan te kunnen passen
Erikson legt veel minder nadruk op de seksuele behoeften/invloeden en veel meer
nadruk op de sociale en culturele invloeden
Erikson: psychosociale theorie in de ontwikkeling krijgt een mens te maken met 8
crisissen
Kritiekpunt Erikson zijn theorie kan als vaag gezien worden, en het legt niet uit wat
de oorzaken van ontwikkeling. Het beschrijft het voornamelijk.
Hoorcollege 2: EMOTIES
Hoorcollege 1
Een goede wetenschappelijke theorie:
Biedt een raamwerk waarbinnen feiten en info geïnterpreteerd kunnen worden en
geïntegreerd met bestaande kennis
Heeft assumpties die duidelijk zijn geformuleerd en empirisch getoetst kunnen
worden
Stimuleert nieuw onderzoek
Leidt tot nieuwe kennis in een bepaald domein
Psychoanalytische visie
Freud psychoseksuele theorie, onbewuste motieven
kritiek op zijn theorie, te vaag, niet falsifieerbaar
Maar ook belang bij zijn theorie: vroege ervaringen en emoties, onbewuste motieven
en conflicten zijn belangrijk.
Erikson egopsychologen
Verschil met Freud:
Minder passief
Focus op socioculturele i.p.v. seksuele invloeden
Theorie loopt door in volwassenheid
Kritiek: erg beschrijvend, en daardoor lastig falsifieerbaar
Behavioristische visie
Watson
o Tabula rasa
o Verbindingen externe stimuli en observeerbare reacties (‘’habits’’)
o Ontwikkeling is een continu proces van gedragsmatige verandering
o Little Albert experiment
Pavlov
Klassieke conditionering passief proces
Skinner
Operante conditionering actief proces
, So Skinner's operant learning theory claims that the directions in which we develop
depend very critically on external stimuli (reinforcers and punishers) rather than on
internal forces such as instincts, drives, or biological maturation.
Bekrachtigers en straffen
1. Positieve bekrachtigers
2. Negatieve bekrachtigers
3. Positieve straf
4. Negatieve straf
Bekrachtiger = beloning
Straf = bestraffing
Negatief = iets weghalen
Positief = iets toedienen
Cognitieve sociaal-leren theorie/ social learning theory
Bandura
Leren is meer dan operationele conditionering
Mensen zijn cognitieve wezens (denken over gedrag en consequenties, ook lange-
termijn)
However, Bandura stresses that humans are cognitive beings-active information
processors - who, unlike animals are likely to think about the relationships between
their behavior and its consequences, and are often more affected by what they believe
will happen than by the events they actually experience
Observationeel leren (no-trial) = centraal ontwikkelingsproces
Observationeel leren: leren dat het gevolg is van observatie van het gedrag van anderen.
Beschikbaarheid
Aandacht
Motorische reproductie
Onthouden
Motivatie
Emulatie = iets nadoen maar dan op een andere manier dan dat het tentoongespreid wordt
Deferred imitatie = Deferred imitation is the delayed repetition of a behavior at a later time
than when it actually occurred.
Moderne evolutionaire perspectieven
o Natuurlijke selectie een evolutionair proces verondersteld door Darwin dat ervan
uitgaat dat individuen die aan de omgeving aangepaste eigenschappen bezitten
overleven, terwijl individuen die deze eigenschappen niet hebben uitsterven,
, o Ecologie het onderzoek naar de bio-evolutionaire basis van gedrag en ontwikkeling
o Sensitieve periode bepaalde periode die optimaal is voor de ontwikkeling van
bepaalde capaciteiten of gedragingen en tijdens welke het individu specifiek sensitief
is voor omgevingsinvloeden die deze capaciteiten of gedragingen stimuleren.
o Altruïsme onzelfzuchtig rekening houden met het welzijn van anderen dat geuit
wordt via prosociale gedragingen zoals delen, samenwerken, helpen en anderen
troosten
o Empathie het vermogen om dezelfde emoties te ervaren die iemand anders ervaart
(‘’meevoelen’’)
o Empathische bezorgdheid de mate waarin iemand de behoeften van een ander
herkent en bezorgd is over welbevinden van de ander (emotie ‘sympathie of
‘cognitieve empathie’)
o Social baseline theory = brein verwacht sociale bronnen (default) schending
hiervan geeft stress
Experiment Koon:
Kritiekpunten (moderne) evolutionaire perspectieven
Lastig falsifieerbaar, lastig te weerleggen. Hoe weet je dat de social baseline default
is?
Retroperspectief: post-hoc verklaringen
Genetica ‘overruled’ door leerervaringen (zelfs prenataal: eend-embryo-kip geluid
voorkeur als daaraan blootgesteld)
Gedragsgenetica
Niet-gedeelde omgevingsinvloed (NSE) = omgevingsinvloed uniek voor persoon. Dus niet
gedeeld met mensen die samenleven, maakt mensen verschillend.
Gedeelde omgevingsinvloed (SE) = omgevingsinvloed die identiek is voor mensen die
samenleven en die mensen meer gelijkend maakt.
Erfelijkheid coëfficiënt =
Klassieke gedragsgenetica
Genetica ‘’persoonlijkheid’’: reviews van klassieke gedragsgenetica schattingen rond
de 40-50%
Erfelijkheid coëfficiënt H:
Zegt niks over individu
Overschatting als er te weinig variatie is in omgeving
Verandering mogelijk
Moderne gedragsgenetica
, Studies die onderzoeken hoe genotype met de omgeving interacteert om
gedragsmatige kenmerken zoals intelligentie, persoonlijkheid en mentale gezondheid
te verklaren.
Differential Susceptibility Model
Genen omgevingen, genomgevingscorrelatie
1. Passieve gen-omgevingscorrelatie: omgevingsinvloeden die biologische ouders
bieden kunnen beïnvloed worden door de genen van ouders en correleren dus met het
genotype van het kind. Dit type zie je vooral op jonge leeftijd.
2. Evocatieve gen-omgevingscorrelatie: onze aangeboren eigenschappen beïnvloeden
het gedrag van anderen ten opzichte van ons (vicieuze cirkel)
3. Actieve gen-omgevingscorrelatie: ons genotype beïnvloedt de omgeving die we
prefereren en opzoeken. Dit type zie je vooral op wat oudere leeftijd: adolescentie.
Verschil Freud en Erikson
Volgens Erikson zijn kinderen actieve explorerende wezens en niet passief
Erikson wordt ook wel een ‘’ego-psycholoog’’ genoemd omdat hij stelde dat elk
wezen in elke fase van de ontwikkeling met ‘’social realities’’ moet kunnen omgaan
om zich succesvol aan te kunnen passen
Erikson legt veel minder nadruk op de seksuele behoeften/invloeden en veel meer
nadruk op de sociale en culturele invloeden
Erikson: psychosociale theorie in de ontwikkeling krijgt een mens te maken met 8
crisissen
Kritiekpunt Erikson zijn theorie kan als vaag gezien worden, en het legt niet uit wat
de oorzaken van ontwikkeling. Het beschrijft het voornamelijk.
Hoorcollege 2: EMOTIES
