Medische leerlijn: Urinewegen
Het urinaire stelsel heeft drie belangrijke functies:
Excretie; de verwijdering van organische afvalstoffen uit lichaamsvloeistoffen.
Eliminatie; de lozing van de afvalstoffen naar buiten.
Homeostatische regeling van het volume en de concentratie opgeloste stoffen in het
bloedplasma
De uitscheidingsfuncties worden uitgevoerd door twee nieren- organen die urine vormen,
een vloeistof die water, ionen en kleine opgeloste stoffen bevat. Urine die uit de nieren
gaat, stroomt langs de urinewegen, die bestaan uit gepaarde buizen, de zogenoemde
urineleiders, naar de urineblaas, een gespierde zak voor de tijdelijke opslag van de urine.
Als de urine de blaas verlaat, loopt het door de urinebuizen waardoor de urine naar
buiten wordt gevoerd. De urineblaas en de urinebuizen zijn verantwoordelijk voor het
lozen van de urine (mictie). Bij dit proces wordt urine via contracties van de gespierde
urineblaas via de urinebuizen en het lichaam uitgeperst.
Andere belangrijke homeostatische functies:
Het reguleren van het bloedvolume en de bloeddruk; door het volume van water aan
te passen dat met de urine verloren gaat, het afgeven van erytropoëtine en afgifte
van renine.
Het reguleren van de concentratie van natrium, kalium, chloride en andere ionen;
door te regelen hoeveel
er met de urine verloren gaat en door de concentratie van calciumionen te regelen via
de vorming van calcitriol.
Het behoud van waardevolle voedingsstoffen; zoals glucose en aminozuren door te
voorkomen dat ze met de urine worden uitgescheiden, terwijl organische afvalstoffen
worden uitgescheiden.
Deze activiteiten worden zorgvuldig gereguleerd om de samenstelling van het bloed
binnen acceptabele grenzen te houden. Een verstoring heeft onmiddellijk en mogelijk
dodelijke gevolgen.
De sterke doorbloede nieren met hun functionele eenheden
De nieren bevinden zich aan weerszijden van de wervelkolom tussen de laatste borst- en
derde lendewervel. De rechternier ligt vaak iets lager dan de linker nier en beide liggen
ze tussen de spieren van de dorsale lichaamswand en de bekleding van de buikholte. De
positie wordt retroperitoneaal genoemd, omdat deze organen achter het buikvlies liggen.
De nieren worden op hun plaats gehouden door het bovengelegen buikvlies, contact met
aangrenzende organen en ondersteunend bindweefsel. Elk nier is bedekt door een dicht,
vezelig nierkapsel en is verpakt in een zacht kussen van vetweefsel. Samen met
collagene vezels waaraan de nieren zijn opgehangen, zorgen deze bindweefsels ervoor
dat de nierfunctie niet wordt verstoord door de schokken en plotselinge bewegingen die
in het dagelijkse leven voorkomen. Als de ophangbanden zijn beschadigd, kunnen de
nieren van hun plaats raken. Deze aandoening een zogenaamde wandelende nier, is
gevaarlijk omdat de urineleiders en de bloedvaten van de nier tijdens bewegingen van
het lichaam kunnen draaien of geknikt kunnen raken.
Uitwendige anatomie en anatomie van de nieren op doorsnede
Een gemiddelde nier van een volwassene is roodbruin en ongeveer 10 cm lang, 5,5 cm
breed en 3 cm dik. Een instulping, de zogenaamde nierpoort, is de plaats waar de
urineleider en de nierader uittreden en waar de nierarterie en de nierzenuw
binnenkomen. Het nierkapsel bedekt het oppervlak van de nier en omgeeft de renale
sinus, een interne holte. Het vezelig kapsel omgeeft de buitenkant van de nier en
bekleedt de renale sinus, een inwendige holte. De nier is verdeeld in een buitenste
nierschors (cortex) en een binnenste niermerg (medulla). Het merg bevat zes tot achttien
kegelvormige nierpiramiden. Het uiteinde van elke nierpiramide, de zogenoemde
nierpapil steekt in de renale sinus uit. Banden van schors lopen tussen aangrenzende
nierpiramiden naar de renale sinus door. In de nierpiramiden en de bovengelegen delen
van de nierschors wordt de urine gevormd. Binnen elke nierpapil wordt de urine via
, buizen afgevoerd naar een komvormige holte, een zogenoemde calix minor. Vier of Vijf
calices minores vormen samen de calices majores, die beide samen een groot,
trechtervormig compartiment vormen, het nierbekken. Het nierbekken is verbonden met
de urineleiders; door deze buizen loopt de urine de nier uit naar de blaas. Urinevorming
begint in de nierschors, in microscopisch kleine structuren die nefronen worden genoemd.
Elke nier heeft circa 1,25 miljoen nefronen.
De bloedtoevoer naar de nieren
Omdat de nieren afvalstoffen uit het bloed filteren en deze met de urine uitscheiden, is
het niet verbazingwekkend dat de nieren een goed bloedtoevoer hebben. Bij een gezond
persoon stroomt per minuut ongeveer 1200 ml bloed door de nieren, circa 20-25% van
het hartminuutvolume. Beide nieren krijgen bloed toegevoerd door een nierslagader die
aan de buikaorta openspringt. Als de nierarteriën de renale sinus binnenkomen, verdelen
ze zich in takken die een reeks arteriae interlobulares renis van bloed voorzien; deze
laatste lopen tussen de nierpiramiden naar buiten. Daar buigen ze langs de grenslijnen
tussen schors en merg als de aa. arcuatae. Uit elk van deze kleine slagaders ontspringt
een aantal interlobulaire arteriën die de schors van bloed voorzien. Afferente arteriolen
die zich vanuit elke van de interlobulaire arteriën vertakken, voeren bloed toe naar de
haarvaten van de afzonderlijke nefronen. Bloed bereikt alle nefronen door een afferente
arteriole en stroomt weg via een efferente arteriole. Daarna stroomt het bloed naar het
haarvatennet rond de nierbuisjes, het zogenoemde peritubulaire capillairnet dat rond de
proximale en distale tubulus contortus ligt. De peritububalire haarvaten bieden een route
voor het opnemen en afgeven van stoffen die door dit gedeelte van het nefron worden
afgegeven of teruggeresorbeerd. In de corticale nefronen, die zich in de schors bevinden
en in de juxtamedullaire nefronen die nabij het niermerg liggen, neemt het bloed vanuit
de peritubulaire haarvaten een andere route. In juxtamedullaire nefronen zijn de
peritubulaire capillairen verbonden met de vasa recta lange, rechte haarvaten die
evenwijdig lopen met de lis van Henle, diep in het merg. Bloed vanuit de peritubulaire
haarvaten en de vasa recta komt met een netwerk van venulen en kleine venen binnen,
die samenkomen in de interlobulaire venen. Analoog aan de arteriële bloedtoevoer blijven
bloedvaten zich samenvoegen: ze monden uit in de venae arcuatea, interlobulaire venen
en vv. renales of niervenen.
Het nefron
Het nefron, niereenheid, is de basale functionele eenheid in de nier. Elk nefron bestaat uit
twee delen: een nierlichaampje en een nierbuis met een lengte van 5 cm, die uit twee
gekronkelde segmenten bestaan en die door een enkelvoudige U-vormige buis verbonden
zijn. De gekronkelde segmenten liggen in de nierschors en de U-vormige buis ligt
gedeeltelijk of geheel in het merg.
Overzicht van het nefron:
Het nefron begint bij het nierlichaampje, een ronde structuur die bestaat uit het
nierkapsel (kapsel van Bowman), een komvormig compartiment dat een haarvatnetwerk
of glomerulus bevat. Het bloed komt bij de glomerulus aan via een afferente arteriole en
stroomt weg via een efferente arteriole. In het nierlichaampje worden water en opgeloste
stoffen door de bloeddruk uit de haarvaten in de holte van het omringende kapsel
geperst. Dit proces wordt filtratie genoemd. Door filtratie ontstaat een eiwitvrije oplossing
die voorurine wordt genoemd. Vanuit het nierlichaampje komt de voorurine de nierbuis
binnen. De belangrijkste onderdelen van de nierbuis zijn de proximale tubulus contortus,
de lis van Henle en de distale tubulus contortus. Naarmate de voorurine door de buis
stroomt, verandert de samenstelling ervan geleidelijk totdat de uiteindelijke urine
ontstaat. De veranderingen die optreden en de urine die wordt gevormd, zijn afhankelijk
van de gespecialiseerde processen die in elk segment van het nefron plaatsvinden. Elke
nefron mondt uit in een verzamelbuis, het begin het verzamelsysteem. De verzamelbuis
loopt de schors uit en daalt af in het merg. De vloeistof uit de verzamelbuizen vanuit vele
nefronen wordt meegevoerd in de richting van een verzamelkanaaltje. Vanuit het
verzamelkanaaltje wordt de vloeistof, die nu urine heeft meegevoerd naar de calices en
verder naar het nierbekken.
Het urinaire stelsel heeft drie belangrijke functies:
Excretie; de verwijdering van organische afvalstoffen uit lichaamsvloeistoffen.
Eliminatie; de lozing van de afvalstoffen naar buiten.
Homeostatische regeling van het volume en de concentratie opgeloste stoffen in het
bloedplasma
De uitscheidingsfuncties worden uitgevoerd door twee nieren- organen die urine vormen,
een vloeistof die water, ionen en kleine opgeloste stoffen bevat. Urine die uit de nieren
gaat, stroomt langs de urinewegen, die bestaan uit gepaarde buizen, de zogenoemde
urineleiders, naar de urineblaas, een gespierde zak voor de tijdelijke opslag van de urine.
Als de urine de blaas verlaat, loopt het door de urinebuizen waardoor de urine naar
buiten wordt gevoerd. De urineblaas en de urinebuizen zijn verantwoordelijk voor het
lozen van de urine (mictie). Bij dit proces wordt urine via contracties van de gespierde
urineblaas via de urinebuizen en het lichaam uitgeperst.
Andere belangrijke homeostatische functies:
Het reguleren van het bloedvolume en de bloeddruk; door het volume van water aan
te passen dat met de urine verloren gaat, het afgeven van erytropoëtine en afgifte
van renine.
Het reguleren van de concentratie van natrium, kalium, chloride en andere ionen;
door te regelen hoeveel
er met de urine verloren gaat en door de concentratie van calciumionen te regelen via
de vorming van calcitriol.
Het behoud van waardevolle voedingsstoffen; zoals glucose en aminozuren door te
voorkomen dat ze met de urine worden uitgescheiden, terwijl organische afvalstoffen
worden uitgescheiden.
Deze activiteiten worden zorgvuldig gereguleerd om de samenstelling van het bloed
binnen acceptabele grenzen te houden. Een verstoring heeft onmiddellijk en mogelijk
dodelijke gevolgen.
De sterke doorbloede nieren met hun functionele eenheden
De nieren bevinden zich aan weerszijden van de wervelkolom tussen de laatste borst- en
derde lendewervel. De rechternier ligt vaak iets lager dan de linker nier en beide liggen
ze tussen de spieren van de dorsale lichaamswand en de bekleding van de buikholte. De
positie wordt retroperitoneaal genoemd, omdat deze organen achter het buikvlies liggen.
De nieren worden op hun plaats gehouden door het bovengelegen buikvlies, contact met
aangrenzende organen en ondersteunend bindweefsel. Elk nier is bedekt door een dicht,
vezelig nierkapsel en is verpakt in een zacht kussen van vetweefsel. Samen met
collagene vezels waaraan de nieren zijn opgehangen, zorgen deze bindweefsels ervoor
dat de nierfunctie niet wordt verstoord door de schokken en plotselinge bewegingen die
in het dagelijkse leven voorkomen. Als de ophangbanden zijn beschadigd, kunnen de
nieren van hun plaats raken. Deze aandoening een zogenaamde wandelende nier, is
gevaarlijk omdat de urineleiders en de bloedvaten van de nier tijdens bewegingen van
het lichaam kunnen draaien of geknikt kunnen raken.
Uitwendige anatomie en anatomie van de nieren op doorsnede
Een gemiddelde nier van een volwassene is roodbruin en ongeveer 10 cm lang, 5,5 cm
breed en 3 cm dik. Een instulping, de zogenaamde nierpoort, is de plaats waar de
urineleider en de nierader uittreden en waar de nierarterie en de nierzenuw
binnenkomen. Het nierkapsel bedekt het oppervlak van de nier en omgeeft de renale
sinus, een interne holte. Het vezelig kapsel omgeeft de buitenkant van de nier en
bekleedt de renale sinus, een inwendige holte. De nier is verdeeld in een buitenste
nierschors (cortex) en een binnenste niermerg (medulla). Het merg bevat zes tot achttien
kegelvormige nierpiramiden. Het uiteinde van elke nierpiramide, de zogenoemde
nierpapil steekt in de renale sinus uit. Banden van schors lopen tussen aangrenzende
nierpiramiden naar de renale sinus door. In de nierpiramiden en de bovengelegen delen
van de nierschors wordt de urine gevormd. Binnen elke nierpapil wordt de urine via
, buizen afgevoerd naar een komvormige holte, een zogenoemde calix minor. Vier of Vijf
calices minores vormen samen de calices majores, die beide samen een groot,
trechtervormig compartiment vormen, het nierbekken. Het nierbekken is verbonden met
de urineleiders; door deze buizen loopt de urine de nier uit naar de blaas. Urinevorming
begint in de nierschors, in microscopisch kleine structuren die nefronen worden genoemd.
Elke nier heeft circa 1,25 miljoen nefronen.
De bloedtoevoer naar de nieren
Omdat de nieren afvalstoffen uit het bloed filteren en deze met de urine uitscheiden, is
het niet verbazingwekkend dat de nieren een goed bloedtoevoer hebben. Bij een gezond
persoon stroomt per minuut ongeveer 1200 ml bloed door de nieren, circa 20-25% van
het hartminuutvolume. Beide nieren krijgen bloed toegevoerd door een nierslagader die
aan de buikaorta openspringt. Als de nierarteriën de renale sinus binnenkomen, verdelen
ze zich in takken die een reeks arteriae interlobulares renis van bloed voorzien; deze
laatste lopen tussen de nierpiramiden naar buiten. Daar buigen ze langs de grenslijnen
tussen schors en merg als de aa. arcuatae. Uit elk van deze kleine slagaders ontspringt
een aantal interlobulaire arteriën die de schors van bloed voorzien. Afferente arteriolen
die zich vanuit elke van de interlobulaire arteriën vertakken, voeren bloed toe naar de
haarvaten van de afzonderlijke nefronen. Bloed bereikt alle nefronen door een afferente
arteriole en stroomt weg via een efferente arteriole. Daarna stroomt het bloed naar het
haarvatennet rond de nierbuisjes, het zogenoemde peritubulaire capillairnet dat rond de
proximale en distale tubulus contortus ligt. De peritububalire haarvaten bieden een route
voor het opnemen en afgeven van stoffen die door dit gedeelte van het nefron worden
afgegeven of teruggeresorbeerd. In de corticale nefronen, die zich in de schors bevinden
en in de juxtamedullaire nefronen die nabij het niermerg liggen, neemt het bloed vanuit
de peritubulaire haarvaten een andere route. In juxtamedullaire nefronen zijn de
peritubulaire capillairen verbonden met de vasa recta lange, rechte haarvaten die
evenwijdig lopen met de lis van Henle, diep in het merg. Bloed vanuit de peritubulaire
haarvaten en de vasa recta komt met een netwerk van venulen en kleine venen binnen,
die samenkomen in de interlobulaire venen. Analoog aan de arteriële bloedtoevoer blijven
bloedvaten zich samenvoegen: ze monden uit in de venae arcuatea, interlobulaire venen
en vv. renales of niervenen.
Het nefron
Het nefron, niereenheid, is de basale functionele eenheid in de nier. Elk nefron bestaat uit
twee delen: een nierlichaampje en een nierbuis met een lengte van 5 cm, die uit twee
gekronkelde segmenten bestaan en die door een enkelvoudige U-vormige buis verbonden
zijn. De gekronkelde segmenten liggen in de nierschors en de U-vormige buis ligt
gedeeltelijk of geheel in het merg.
Overzicht van het nefron:
Het nefron begint bij het nierlichaampje, een ronde structuur die bestaat uit het
nierkapsel (kapsel van Bowman), een komvormig compartiment dat een haarvatnetwerk
of glomerulus bevat. Het bloed komt bij de glomerulus aan via een afferente arteriole en
stroomt weg via een efferente arteriole. In het nierlichaampje worden water en opgeloste
stoffen door de bloeddruk uit de haarvaten in de holte van het omringende kapsel
geperst. Dit proces wordt filtratie genoemd. Door filtratie ontstaat een eiwitvrije oplossing
die voorurine wordt genoemd. Vanuit het nierlichaampje komt de voorurine de nierbuis
binnen. De belangrijkste onderdelen van de nierbuis zijn de proximale tubulus contortus,
de lis van Henle en de distale tubulus contortus. Naarmate de voorurine door de buis
stroomt, verandert de samenstelling ervan geleidelijk totdat de uiteindelijke urine
ontstaat. De veranderingen die optreden en de urine die wordt gevormd, zijn afhankelijk
van de gespecialiseerde processen die in elk segment van het nefron plaatsvinden. Elke
nefron mondt uit in een verzamelbuis, het begin het verzamelsysteem. De verzamelbuis
loopt de schors uit en daalt af in het merg. De vloeistof uit de verzamelbuizen vanuit vele
nefronen wordt meegevoerd in de richting van een verzamelkanaaltje. Vanuit het
verzamelkanaaltje wordt de vloeistof, die nu urine heeft meegevoerd naar de calices en
verder naar het nierbekken.
