Verpleegkundig leiderschap
Naam: Esther Verhoeven
Studentnummer:
Studiegroepscode: GVE-2DUVF-PLC
Naam cursus: Stageportfolio Praktijkleren 4
Verpleegkundig leiderschap
Docent:
Aantal woorden: 4496 woorden
Inleverdatum: 11-06-2022
29
,Opdracht verpleegkundig leiderschap
1.Voorbereiding op leiderschap
1.1 Mijn visie op verpleegkundig leiderschap
Als ik leiderschap moet omschrijven denk ik aan de persoon die het verschil maakt en het voortouw
neemt om de kwaliteit van zorg te verbeteren en het team daarin meeneemt.
De persoon die leiderschap toont is zich bewust van zijn/haar sterktes en zwaktes, maar ook van de
kracht van anderen. Een goede leider geeft zelfvertrouwen, motiveert anderen om mee te denken en
geeft input en mogelijkheden voor ontwikkeling en verbetering. De leider heeft een ‘trekkersrol’ in
ontwikkelingen die de kwaliteit van zorg moeten verbeteren. In mijn ogen kan een leider niet alleen
functioneren, hij/zij moet het team overtuigen van de zin van veranderingen. Alleen als het team
meewerkt, zal er mogelijkheid tot succes zijn. Om die reden moet een goede leider ook luisteren naar
en participeren in het team.
Het tonen van verpleegkundig leiderschap is niet afhankelijk van een functie. Iedereen in het team
kan op enig moment leiderschap tonen. Het is onderdeel van het dagelijks verpleegkundig werk,
waarbij relaties met anderen, evidence based practice (EBP) en de context waarin je handelt, een
integraal onderdeel zijn (Lalleman en Vermeulen, 2020, p.5). Dat functie niet bepalend is voor de
leiderschapskwaliteiten zie ik ook terug in het team waar ik nu mijn stage loop (thuiszorg).
Functiegericht is de verwachting dat de zorgmanager en wijkverpleegkundigen leiderschap tonen,
maar er zijn ook teamleden die goed overzicht hebben en ideeën en thema’s aandragen om de
kwaliteit van zorg te verbeteren en hiermee aan de slag gaan.
Volgens het leiderschapsraster van Blake en Mouton (in Lalleman en Vermeulen, 2020, p.14) sluit
mijn persoonlijke visie het meest aan bij de positie ‘Team style’ of ‘gezamenlijke doelstellingenstijl’.
Deze positie wordt uitgelicht als “Elke dag weer met elkaar werken aan betere patiëntenuitkomsten”.
Hierbij is zowel mensgerichtheid als taakgerichtheid hoog en dat spreekt mij persoonlijk erg aan.
Vaak zijn zorgmanagers en leidinggevenden meer gericht op productie en dus op de taken.
Managen en leiderschap tonen zijn twee verschillende onderdelen.
In tabel 1 worden de verschillen tussen management en leiderschap weergegeven.
Tabel 1: Verschillen tussen management en leiderschap
Management Leiderschap
Administreren Innoveren
Plannen Visie
Behouden Ontwikkelen
Monitoren Beïnvloeden
Focus op systeem en structuur Focus op mensen
Controleren Inspireren
Coordineren Begeleiden
Communiceren Rolmodel
Rationeel Emotioneel
Belang van expertise Belang van vertrouwen
Opmerking: Overgenomen uit Verpleegkundig leiderschap. (p. 7) door H. Vermeulen et al., 2020,
Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
30
, 1.2 Verpleegkundig leiderschap in het dagelijks werk
Om goede zorg te kunnen leveren en - waar nodig – te verbeteren wordt steeds meer de nadruk
gelegd op gedeeld leiderschap. Hieronder wordt verstaan ‘een dynamisch en interactief proces van
beïnvloeding binnen een team waarbij men elkaar leidt in het behalen van gemeenschappelijke
doelen’. Het beïnvloedingsproces betreft niet alleen directe collega's (horizontale beïnvloeding) maar
ook de zorgverleners die bovenin of onder in de hiërarchie van de organisatie werkzaam zijn.
Iedere zorgverlener heeft een rol in het effectief functioneren van zijn of haar team en iedereen kan
dus invloed uitoefenen als het gaat om het verbeteren van de zorg (Huis & Schouten, 2020, p. 96).
Op microniveau kan dit al zichtbaar zijn tijdens dagelijkse werkzaamheden, bijvoorbeeld de
intakegesprekken. Een nieuwe cliënt wordt vaak aangemeld door de huisarts en de verpleegkundige
maakt een afspraak met de cliënt om een intakegesprek te voeren. De verpleegkundige stelt vast
welke zorg er nodig is en stelt samen met de cliënt een zorgplan op. Door, onder andere, de cliënt te
betrekken bij het gehele zorgproces, signalen en opmerkingen van cliënten te rapporteren en
afspraken met cliënten na te komen, draagt de verpleegkundige zorg voor een cliëntgerichte
benadering en wordt de kwaliteit van de zorg bevordert (Buijck, 2020, p.170).
Om een verandering of verbetering in te zetten moeten de medewerkers gemotiveerd zijn om te
blijven verbeteren. Om medewerkers te stimuleren is het vieren van successen en mijlpalen een
concrete strategie. Dit kan in teamverband door bijvoorbeeld het zichtbaar maken van bereikte
mijlpalen in een presentatie, maar ook individueel gerichte waardering door medewerkers een
compliment te geven: “lekker gewerkt vandaag, bedankt voor je inzet en fijne dag nog!” (Welker,
Bakker, Heineman, Van Rensen, & Schneider, 2016). Ook het motiveren van medewerkers om
kwaliteitsverbetering te bereiken is een vorm van verpleegkundig leiderschap tonen op de werkvloer.
Regelmatige terugkoppeling zorgt ervoor dat verpleegkundigen beter functioneren en resulteert in
het sneller behalen van doelen (Psychologie magazine, 2019).
1.3 Verpleegkundig leiderschap en verbetering van kwaliteit van zorg
op afdelingsniveau
De verpleegkundigen die zich extra inzetten voor een bepaalde doelgroep kunnen hiermee
verpleegkundig leiderschap tonen. Zo zijn er binnen *** een wondverpleegkundige en twee
casemanagers dementie die dit naast hun baan als wijkverpleegkundige doen. Zij kunnen door
andere wijkteams ingeschakeld worden als daar aanleiding toe is, de wondverpleegkundige kan
bijvoorbeeld in alle wijken ingeschakeld worden bij wonden, maar ook preventief als er verhoogd
risico is op bijvoorbeeld decubitus. Deze wondverpleegkundige stelt (al dan niet samen met de
wondspecialist van het ziekenhuis) een wondbehandeling voor en zorgt ervoor dat de juiste
materialen bij de cliënt komen. Door een wondverpleegkundige binnen de organisatie te hebben,
worden de lijnen korter en kan er sneller gehandeld worden. Dit verhoogt de kwaliteit van zorg.
Om kwaliteitsverbetering te bereiken hebben de wijkteams van *** per team een team jaarplan
opgesteld. Hierop staan items die verbeterd kunnen worden ten opzichte van kwaliteitszorg en welke
doelen er gesteld zijn. Door het gezamenlijk opstellen van het teamplan en dit tijdens iedere
teamoverleg terug te laten komen, wordt het team eigenaar van het teamplan. De doelen en acties
worden verdeeld over de medewerkers waarbij het belangrijk is om te kijken waar de interesses van
medewerkers naar uitgaan, dit zodat medewerkers eigenaarschap voelen met het onderwerp.
Eigenaarschap ontstaat wanneer werken vanuit de waarden en de doelen van de organisatie
gecombineerd wordt met de persoonlijke ambitie van de medewerker. Het bijdragen aan de
resultaten van de organisatie vanuit intrinsieke motivatie is het meest krachtig (De Baak, 2022).
Medewerkers die vervolgens acties implementeren en resultaten presenteren tonen verpleegkundig
leiderschap op afdelingsniveau. Zij zetten zich in om de kwaliteit van zorg te verbeteren en nemen
hierin het team mee.
31
Naam: Esther Verhoeven
Studentnummer:
Studiegroepscode: GVE-2DUVF-PLC
Naam cursus: Stageportfolio Praktijkleren 4
Verpleegkundig leiderschap
Docent:
Aantal woorden: 4496 woorden
Inleverdatum: 11-06-2022
29
,Opdracht verpleegkundig leiderschap
1.Voorbereiding op leiderschap
1.1 Mijn visie op verpleegkundig leiderschap
Als ik leiderschap moet omschrijven denk ik aan de persoon die het verschil maakt en het voortouw
neemt om de kwaliteit van zorg te verbeteren en het team daarin meeneemt.
De persoon die leiderschap toont is zich bewust van zijn/haar sterktes en zwaktes, maar ook van de
kracht van anderen. Een goede leider geeft zelfvertrouwen, motiveert anderen om mee te denken en
geeft input en mogelijkheden voor ontwikkeling en verbetering. De leider heeft een ‘trekkersrol’ in
ontwikkelingen die de kwaliteit van zorg moeten verbeteren. In mijn ogen kan een leider niet alleen
functioneren, hij/zij moet het team overtuigen van de zin van veranderingen. Alleen als het team
meewerkt, zal er mogelijkheid tot succes zijn. Om die reden moet een goede leider ook luisteren naar
en participeren in het team.
Het tonen van verpleegkundig leiderschap is niet afhankelijk van een functie. Iedereen in het team
kan op enig moment leiderschap tonen. Het is onderdeel van het dagelijks verpleegkundig werk,
waarbij relaties met anderen, evidence based practice (EBP) en de context waarin je handelt, een
integraal onderdeel zijn (Lalleman en Vermeulen, 2020, p.5). Dat functie niet bepalend is voor de
leiderschapskwaliteiten zie ik ook terug in het team waar ik nu mijn stage loop (thuiszorg).
Functiegericht is de verwachting dat de zorgmanager en wijkverpleegkundigen leiderschap tonen,
maar er zijn ook teamleden die goed overzicht hebben en ideeën en thema’s aandragen om de
kwaliteit van zorg te verbeteren en hiermee aan de slag gaan.
Volgens het leiderschapsraster van Blake en Mouton (in Lalleman en Vermeulen, 2020, p.14) sluit
mijn persoonlijke visie het meest aan bij de positie ‘Team style’ of ‘gezamenlijke doelstellingenstijl’.
Deze positie wordt uitgelicht als “Elke dag weer met elkaar werken aan betere patiëntenuitkomsten”.
Hierbij is zowel mensgerichtheid als taakgerichtheid hoog en dat spreekt mij persoonlijk erg aan.
Vaak zijn zorgmanagers en leidinggevenden meer gericht op productie en dus op de taken.
Managen en leiderschap tonen zijn twee verschillende onderdelen.
In tabel 1 worden de verschillen tussen management en leiderschap weergegeven.
Tabel 1: Verschillen tussen management en leiderschap
Management Leiderschap
Administreren Innoveren
Plannen Visie
Behouden Ontwikkelen
Monitoren Beïnvloeden
Focus op systeem en structuur Focus op mensen
Controleren Inspireren
Coordineren Begeleiden
Communiceren Rolmodel
Rationeel Emotioneel
Belang van expertise Belang van vertrouwen
Opmerking: Overgenomen uit Verpleegkundig leiderschap. (p. 7) door H. Vermeulen et al., 2020,
Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
30
, 1.2 Verpleegkundig leiderschap in het dagelijks werk
Om goede zorg te kunnen leveren en - waar nodig – te verbeteren wordt steeds meer de nadruk
gelegd op gedeeld leiderschap. Hieronder wordt verstaan ‘een dynamisch en interactief proces van
beïnvloeding binnen een team waarbij men elkaar leidt in het behalen van gemeenschappelijke
doelen’. Het beïnvloedingsproces betreft niet alleen directe collega's (horizontale beïnvloeding) maar
ook de zorgverleners die bovenin of onder in de hiërarchie van de organisatie werkzaam zijn.
Iedere zorgverlener heeft een rol in het effectief functioneren van zijn of haar team en iedereen kan
dus invloed uitoefenen als het gaat om het verbeteren van de zorg (Huis & Schouten, 2020, p. 96).
Op microniveau kan dit al zichtbaar zijn tijdens dagelijkse werkzaamheden, bijvoorbeeld de
intakegesprekken. Een nieuwe cliënt wordt vaak aangemeld door de huisarts en de verpleegkundige
maakt een afspraak met de cliënt om een intakegesprek te voeren. De verpleegkundige stelt vast
welke zorg er nodig is en stelt samen met de cliënt een zorgplan op. Door, onder andere, de cliënt te
betrekken bij het gehele zorgproces, signalen en opmerkingen van cliënten te rapporteren en
afspraken met cliënten na te komen, draagt de verpleegkundige zorg voor een cliëntgerichte
benadering en wordt de kwaliteit van de zorg bevordert (Buijck, 2020, p.170).
Om een verandering of verbetering in te zetten moeten de medewerkers gemotiveerd zijn om te
blijven verbeteren. Om medewerkers te stimuleren is het vieren van successen en mijlpalen een
concrete strategie. Dit kan in teamverband door bijvoorbeeld het zichtbaar maken van bereikte
mijlpalen in een presentatie, maar ook individueel gerichte waardering door medewerkers een
compliment te geven: “lekker gewerkt vandaag, bedankt voor je inzet en fijne dag nog!” (Welker,
Bakker, Heineman, Van Rensen, & Schneider, 2016). Ook het motiveren van medewerkers om
kwaliteitsverbetering te bereiken is een vorm van verpleegkundig leiderschap tonen op de werkvloer.
Regelmatige terugkoppeling zorgt ervoor dat verpleegkundigen beter functioneren en resulteert in
het sneller behalen van doelen (Psychologie magazine, 2019).
1.3 Verpleegkundig leiderschap en verbetering van kwaliteit van zorg
op afdelingsniveau
De verpleegkundigen die zich extra inzetten voor een bepaalde doelgroep kunnen hiermee
verpleegkundig leiderschap tonen. Zo zijn er binnen *** een wondverpleegkundige en twee
casemanagers dementie die dit naast hun baan als wijkverpleegkundige doen. Zij kunnen door
andere wijkteams ingeschakeld worden als daar aanleiding toe is, de wondverpleegkundige kan
bijvoorbeeld in alle wijken ingeschakeld worden bij wonden, maar ook preventief als er verhoogd
risico is op bijvoorbeeld decubitus. Deze wondverpleegkundige stelt (al dan niet samen met de
wondspecialist van het ziekenhuis) een wondbehandeling voor en zorgt ervoor dat de juiste
materialen bij de cliënt komen. Door een wondverpleegkundige binnen de organisatie te hebben,
worden de lijnen korter en kan er sneller gehandeld worden. Dit verhoogt de kwaliteit van zorg.
Om kwaliteitsverbetering te bereiken hebben de wijkteams van *** per team een team jaarplan
opgesteld. Hierop staan items die verbeterd kunnen worden ten opzichte van kwaliteitszorg en welke
doelen er gesteld zijn. Door het gezamenlijk opstellen van het teamplan en dit tijdens iedere
teamoverleg terug te laten komen, wordt het team eigenaar van het teamplan. De doelen en acties
worden verdeeld over de medewerkers waarbij het belangrijk is om te kijken waar de interesses van
medewerkers naar uitgaan, dit zodat medewerkers eigenaarschap voelen met het onderwerp.
Eigenaarschap ontstaat wanneer werken vanuit de waarden en de doelen van de organisatie
gecombineerd wordt met de persoonlijke ambitie van de medewerker. Het bijdragen aan de
resultaten van de organisatie vanuit intrinsieke motivatie is het meest krachtig (De Baak, 2022).
Medewerkers die vervolgens acties implementeren en resultaten presenteren tonen verpleegkundig
leiderschap op afdelingsniveau. Zij zetten zich in om de kwaliteit van zorg te verbeteren en nemen
hierin het team mee.
31
