Onderzoeksmethodologie college aantekeningen

Onderzoeksmethodologie
Hoorcolleges

Hoorcollege 1 | Kennisvergaring & empirische cyclus
Kapstokken/soorten van kennisvergaring
 Natuurwetenschappen > vergelijkbare logica, actieve rol onderzoeksobject
- Verschil met sociale wetenschappen > menselijke deelnemers, daarom nadenken
over sociale en ethische waarden
 Informele observatie > vergelijkbaar doel, begrijpen van menselijk gedrag

Positivisme
 ‘Alle kennis dient empirisch gefundeerd te zijn’ > de sociale wereld kan net zoals de
natuurlijke wereld bestudeerd worden
 Nadruk op voorspellen en ingrijpen
- Prepositivisme > vooral beschrijven

Constructivisme
 Standpunten
- Perspectief deelnemer centraal
- Theorievorming tijdens data verzamelen
- Streven naar causale wetten misleidend > nadruk op voorspellen en controle beperkt
wetenschap
 Kritiek op positivisme
- Determinisme > miskent vrije wil en alternatieve realiteit
- Reductionisme > simplificeert te veel
- Egocentrisch > onderzoeker gaat uit van eigen realiteit
- Ontmenselijkt > men wordt een cijfertje in de resultaten
- Opdringerig & onnauwkeurig > bijv. sociaal wenselijke antwoorden

Moderne opvatting (huidige ‘stroming’)
 Erkennen waarden van onderzoeker
 Respecteren van de deelnemers
 Rekening houden met > situationele factoren, diverse perspectieven, toepasbaarheid
in echte wereld en effect onderzoeker
 Mixed methods > complementaire methoden van onderzoeken

Waarden
 ‘Bestaat objectieve wetenschap?’ > verschillende perspectieven over de wereld
- Onderzoekers hebben waarden en perspectieven
- Interpretatie, verwachtingen en keuze van het onderwerp verschillen
 Publieke aandacht voor onderzoek
- Onderzoek naar mensen trekt aandacht
- Framing van vraagstelling bepaalt de mate van aandacht

,Sociale wetenschap kan discussie oproepen
 Publiek heeft veel ervaring met onderwerp en gebruiken hun eigen ervaring
 Methoden ogen ‘normaal’ > vragen stellen, observeren
 Onderwerpen zijn vaak persoonlijk en politiek gevoelig

Informele observatie
 Elk organisme doorloopt de (empirische) cyclus elke dag om te functioneren en
doelen te bereiken
- Waarnemen > proberen > resultaten > evalueren
 Construct = abstract concept dat we willen begrijpen
- Meestal geen fysieke aard > deze definitie ga je dan operationeel definiëren
 Hypothese = falsificeerbar stelling over relatie twee of meer constructen
- Vaak causale verbanden > oorzaak en gevolg
 Theorie = set van gerelateerde hypothesen, bevat vaak een logische stelling
- Bevat soms voorwaarden ‘qualifying conditions’ > iets geldt bijv. alleen voor een
bepaalde leeftijdsgroep
- Vertrouwen in theorie wordt bepaald door de zwakste schakel > als 1 klein ding niet
klopt, klopt de hele theorie niet meer

Hulpbronnen voor het toetsen van naïeve hypothesen
1. Logische analyse
- Theorie is vaak in de vorm van een syllogisme > redenering die bestaat uit drie
proposities, premisse 1, premisse 2 en de conclusie
- Problemen > inconsistentie en bias
2. Autoriteit
- Advies vragen van een expert
- Problemen > is iemand wel echt een expert, waarden bepalen keuze expert
3. Consensus
- Afstemmen met gelijken > bijv. met familie, vrienden etc.
- Problemen > groepsdenken, individuele waarden
4. Observatie
- Hypothese vergelijken met observatie van gedrag
- Problemen > construct anders opgevat, causale richting moeilijk te bepalen, hoeft
niet voor iedereen te gelden, we zoeken vooral bevestiging geen ontkrachting
5. Eerder ervaringen
- Ervaringen uit het verleden raadplegen
- Problemen > zelfde als bij observatie, onthouden is makkelijker als iets past bij wat je
denkt, geheugen al ingericht volgens theorieën en hypothesen

Wetenschap
 Uitgangspunt in sociale wetenschappen > constructen kunnen worden
gemeten/geobserveerd, maar het is niet noodzakelijk perfect
 Normen voor wetenschap worden gevormd door uitwisseling en kritiek tussen
onderzoekers
 Er kan ook onderzoek naar onderzoek gedaan worden > descriptief en vergelijkend
 Hypothesen is nooit ‘bewezen’ of ‘geaccepteerd’

, De empirische cyclus




Hoorcollege 2 | Hoe ontwerpen we onderzoek? Conceptueel
model & evaluatiecriteria
Theorie = set van onderlinge samenhangende hypothesen
 Bestaat uit..
 Constructen = theoretische variabelen (kernbegrippen)
 Relaties tussen constructen onderling (wel/niet oorzaak-gevolg)
 Links tussen constructen en de oorzaken daarvan
- Operationalisaties, metingen, geobserveerde materialen
 Doel > beschrijven, verklaren en/of voorspellen

2 soorten hypothese
1. Hypothese over relaties tussen constructen onderling > construct A relateert
aan/leidt tot construct B (in populatie X onder omstandigheden Y)
2. Hypothese over de operationalisering van de constructen > Respons R is een valide
indicator van construct A

Criteria voor een theorie om (goed) wetenschappelijk te zijn
 Hypothesen zijn falsifieerbaar (verwerpbaar)
 Hypothesen zijn zo specifiek mogelijk
 De theorie is spaarzaam > verklaart zoveel mogelijk bevindingen met zo min mogelijk
hypothesen
 De theorie is consistent > hypothesen leiden niet tot tegenspraak, de theorie die
bevinding X zou moeten verklaren spreekt andere bevindingen niet tegen
 De theorie leidt mogelijk tot (onvoorziene) nieuwe inzichten/voorspellingen
 Tegenwoordig > de theorie adresseert maatschappelijk belangrijke zaken