Samenvatting Diagnostiek litertuur TAK

Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en
adolescenten

Hoofdstuk 1 | De plaats van diagnostiek binnen het hulpverleningsproces
Beginfase
 Drie processen > diagnostisch onderzoek, hulp bieden en opbouw van de
professionele relatie
 Therapeutische diagnostiek = verwijst naar hoe diagnostiek een begin van hulp
vormen kan zijn en doelbewust hierbij ingezet kan worden

Doelen van psychodiagnostiek > onderzoekt psychosociaal functioneren
 Betrouwbare en valide beschrijving van de psychosociale werkelijkheid
 Mogelijke verklaringen vinden voor het ontstaan en voorbestaan van problemen
 Verklaringen toetsen

Doelen voor psychodiagnostiek in de hulpverlening
 Bepalen welke interventies passend zijn gezien de aard van de problemen en
kenmerken van de hulpvrager en omgeving
 Bepalen wat het effect is van de hulp waarmee ook de voorgaande stappen inclusief
opgestelde verklaring voor de problemen wordt getoetst
 Onderzoek afstemmen op hulpvragers zodat hun motivatie wordt versterkt en
gewenste verandering wordt bevorderd

Aandachtspunten voor psychodiagnostiek m.b.t. kinderen en adolescenten
 Vele en relatief snelle ontwikkelingen binnen doelgroep
 Verband tussen lichamelijk, psychisch en sociaal functioneren
 Gegeven dat kinderen en adolescenten opgroeien binnen de context van hun gezin,
school, vriendenkring en virtuele wereld

Betrouwbaarheid en validiteit van diagnostiek
 2 eisen voor hypothesen en toetsing
- Betrouwbaarheid > dienen zo onafhankelijk mogelijk te zijn van het moment van
onderzoek, de onderzoeker of andere toevallige factoren
- Validiteit > dienen daadwerkelijk betrekking te hebben op datgene wat bedoeld werd
te beschrijven of toetsen

Empirische cyclus diagnostiek
1. Observatie = verzamelen en groeperen van gegevens
2. Inductie = formuleren van hypothesen op basis van waarnemingen
3. Deductie = het afleiden van toetsbare voorspellingen uit die hypothesen
- Operationalisering = bij iedere voorspelling worden adequate onderzoeksmiddelen
gezocht om de voorspellingen toetsbaar te maken
4. Toetsing = nagaan of de voorspellingen uitkomen door nieuwe gegevens te
verzamelen
5. Evaluatie = terugkoppelen van uitkomsten van het onderzoek naar de hypothesen

,Diagnostische vraagstelling & hulpverleningsproces
 Verloopt van een brede blik op de gehele situatie (verkennend/screening) naar
steeds specifiekere vraagstellingen
 Brede onderzoek vormen
- Beschrijvende diagnostiek = onderzoeker maakt vaak gebruik van een lijst met te
onderzoeken aandachtspunten die ook wel zoekschema/heuristiek heet
- Onderkennende diagnostiek = via gesprekken, observaties en
screeningsinstrumenten wordt nagegaan of bepaalde problemen aanwezig zijn
 Smalle onderzoek vormen
- Gerichte diagnostiek = uitgebreidere instrumenten worden gebruikt waarbij vaak
meerdere disciplines betrokken zijn
- Onderkennende diagnostiek = heeft als doel het toetsen van hypothesen om
vermoedens van problemen definitief te bevestigen of ontkrachten
- Verklarende diagnostiek = door het onderzoeken en vergelijken van verschillende
hypothesen ve8ronderstellingen over causale verbanden kunnen bevestigen of
ontkrachten
 Indicerende diagnose = globaal geformuleerde keuzes om bepaalde doelen te
bereiken en interventies te bepalen
 Monitoring = uitvoeren van interventie en toetsen op effect
- Dit is de evaluerende diagnostiek
- Routine outcome monitoring (ROM) = steeds meer toenemende vaste protocollen om
de effecten van hulpverlening te kunnen meten

Probleemoplossing proces
 Van Strien omschreef het hulpverleningsproces als een probleemoplossing proces om
de kloof tussen wetenschap en praktijk te overbruggen > planmatige stappen om het
probleem van de hulpvrager op te lossen

De regulatieve cyclus van Strien
 Geen vervanging voor empirische cyclus maar een specifieke versie voor diagnostiek,
empirische cyclus bevindt zich in elke fase van de regulatieve cyclus
1. Probleemherkenning
- Oriëntatie op de hulpvraag > wie stelt de vraag, wie betrokken, wat zijn hulpbronnen,
algemene en specifieke werkzame factoren, gebruik van theoretisch onderbouwd
zoekschema, opstellen hypothesen
2. Probleemdefiniëring
- Achterhalen van oorzaken van probleem > formuleren verbanden tussen aspecten,
opstellen van (globale) doelen die centraal staan in probleem, wat is veranderbaar
3. Bedenken en afwegen van handelingsmogelijkheden
- Doelen concretiseren in specifieke aanpak > afwegen oplossingen (brainstormen) en
bedenken alternatieven (kosten-batenanalyse), welke behandeling is het meest
haalbaar en effectief
4. Planning van de interventie
- Concrete afspraken maken over wie wat doet > ondersteunen hulpverlener staat
centraal

, 5. Uitvoeren van de interventie
- Monitoren van 2 aspecten > de interventie wordt uitgevoerd als gepland (treatment
integrity of implementation fiedlty), interventie heeft wel/niet gewenste effect
6. Evaluatie van de effecten van de interventie
- Interventie moet voortgezet of kan worden afgesloten > vooraf opgestelde
beoordelingscriteria belangrijk, perspectief hulpverlener, terugkoppeling naar
voorafgaande fasen

Professionele relatie hulpvrager – hulpverlener
 Afstand maar ook nabijheid
- Afstand is nodig voor het objectiveren van problematiek
- Nabijheid is nodig voor het subjectieveren > hulpvrager wilt zich ook gehoord en
begrepen voelen
 Distantie > onderzoekende houding en uitstellen van een oordeel
 Nabijheid > persoonlijke presentie en veiligheid
 Omgaan met culturele diversiteit
 2 culturen
1. Lage context cultuur = de context van de mededeling doet er niet toe, de boodschap
is expliciet, gestructureerd en de letterlijke betekenis is van belang
- Overig > grote persoonlijke ruimte, individualisme, monochrome tijdsopvatting
(tijd=geld)
2. Hoge context cultuur = een goed gesprek is belangrijker dan op tijd zijn voor de
volgende afspraak, aandacht voor juiste vorm in gesprek
- Overig > info wordt snel via sociale netwerken verspreid, elkaar makkelijk aanraken

Acculturatiestress > spanning tussen interne en externe aanpassing




4 perspectieven op het gebruiken van de
regulatieve cyclus met empiristische subcyclus
1. Beperkte horizon van de voorspellingen
die de diagnosticus maakt
2. Procesmatig karakter van de
diagnostiek binnen het
hulpverleningsproces
3. De complexiteit van de
hulpverleningsproces
4. De rol van normen en waarden in het
hulpverleningsproces

, Hoofdstuk 2 | Theoretische aspecten van diagnostiek
Empirisch onderzoek > validiteit van de stappen van observatie naar getoetste theorie




Het gebruik van theorieën
 Soorten theorieën
- Algemene theorieën = verklaren cognitief, psychisch en sociaal functioneren
- Ontwikkelingstheorieën = verhelderen specifieke ontwikkelingslijnen
- Probleemgerichte theorieën = verklaren het ontstaan en voorbestaan van specifieke
problemen, gebruikt vaak kennis uit algemene en ontwikkelingstheorieën

Classificatie VS diagnose
 Classificeren = vaststellen van bepaald toestandsbeeld bij iemand
- Bekendste classificatiesystemen > DSM-5 en ICD, daarnaast Diagnostic classification
zero to three voor classifcieren van jonge kinderen
 Diagnose = formuleren van mogelijke aanwezige causaliteit waarbij de context ook
betrokken wordt om vervolgens onderzoek te doen naar interventies

Tradities in de hulpverlening
 Psychiatrie > vroeger gericht op onderkennen psychopathologie en stoornissen
 Ontwikkelingspsychologie > kennis gebruiken voor de praktijk van opvoeding,
onderwijs en hulpverlening
- Twee stromingen > empirische fundamentele kinderstudies en klinisch georiënteerd
onderzoek
 Orthopedagogiek > ontstond vanuit specifiek opvoeden en vekrlaren en veranderen
van stagnerende leer- en of opvoedsisutaties van kinderen en jeugdigen