1. Introduction
We hebben te maken met een fundamentele verandering in de geschiedenis van het marxisme
en de marxistische bewegingen. Dit uit zich bijvoorbeeld in de oorlogen tussen Vietnam,
Cambodja en China. Deze oorlogen zijn van betekenis, omdat geen van de partijen een poging
heeft gedaan om de oorlogen te rechtvaardigen vanuit een marxistisch theoretisch perspectief.
Iedere succesvolle revolutie sinds de Tweede Wereldoorlog heeft zichzelf in nationale termen
omschreven (Bijv. de Volksrepubliek China, de Socialistische Republiek Vietnam). Eric
Hobsbawn heeft gelijk als hij stelt dat ‘marxistische bewegingen en staten altijd de neiging
hebben om nationale staten te worden, niet alleen wat vorm, maar ook wat inhoud betreft
(nationalistisch worden).’
Nationalisme heeft een enorme invloed uitgeoefend op de moderne wereld, maar de
theorievorming over dit onderwerp is karig. “Er is geen wetenschappelijke definitie”, zegt
Hugh Seton-Watson. “De theorie van het nationalisme is het grote historische falen van het
marxisme”, zegt Tom Nairn.
Het zou preciezer zijn te zeggen dat het nationalisme voor de marxistische theorie een
‘anomalie’ is gebleken en juist om deze reden eerder uit de weg is gegaan dan is aangepakt.
Het doel van het boek is de lezer enkele suggesties te geven voor een betere interpretatie van
de ‘anomalie’ van het nationalisme. Het uitgangspunt van Anderson is dat nationaliteit, net als
nationalisme een verzameling cultuurproducten is van een bepaald type.
Anderson noemt drie paradoxen wat betreft het begrip natie:
De objectieve moderniteit van naties naar de opvatting van de historicus tegenover de
subjectieve antiquiteit ervan in de opvatting van de nationalisten.
De formele universaliteit van nationaliteit als maatschappelijk-cultureel begrip (in de
moderniteit moet iedereen een nationaliteit ‘hebben’ zoals hij of zij ook een geslacht ‘heeft’),
tegenover het eigen karakter van haar concrete manifestaties, zodat de ‘Griekse’ nationaliteit
per definitie sui generis is.
De ‘politieke’ macht van verschillende vormen van nationalisme tegenover de filosofische
armoede en zelfs onsamenhangendheid ervan: in tegenstelling tot andere ‘-ismen’ heeft het
nationalisme nooit eigen denkers gehad.
Anderson stelt voor het begrip ‘natie’ als volgt te definiëren: het is een verbeelde politieke
gemeenschap, en verbeeld in de zin van zowel inherent beperkt als soeverein. Het is een
verbeelde gemeenschap omdat leden van de kleinste naties elkaar nooit zullen kennen of
ontmoeten, en toch is er sprake van gemeenschappelijkheid. Verbeelden moeten we echter niet
gelijkstellen met verzinnen of vervalsen (Gellner heeft deze neiging wel).
De natie wordt als ‘soeverein’ verbeeld omdat het begrip ontstond in een tijd waarin
Verlichting en revolutie de legitimiteit van het van God gegeven, hiërarchische dynastieke rijk
vernietigden. Ten slotte wordt de natie verbeeld als een gemeenschap omdat de natie altijd
, wordt opgevat als een diepgaande, horizontale kameraadschap. Door dit gevoel van
broederschap zijn mensen de laatste eeuwen bereid geweest zich te laten doden.
2. Cultural Roots
Anderson beschrijft kisten en tombes van onbekende soldaten. Ze zijn een goed voorbeeld om
te laten zien wat de nationale verbeelding kan bereiken. Mensen gaan fantaseren over deze
persoon en de link aan een natie. Deze persoon zonder naam, gestorven voor zijn land.
Hetzelfde land waar de inwoner van het land verbondghen mee is. Het brengt een soort van
trots mee, maar ook het besef van sterfelijkheid.
Daarnaast gaat hij in over religie hoe deze tot stand is gekomen en dat het ook sterfelijkheid
met zich meebrengt. Daarnaast brengt het ook de vraag van lijden. Religie is nodig voor
verlossing. Hij linkt deze 2 onderwerpen aan elkaar, omdat deze in de 18e eeuw van belang
waren. Hij claimt niet dat het nationalisme als een soort van erosie van religie is. Hij claimt
ook niet dat nationalisme, religie overstegen is. Wel vindt hij het belangrijk om nationalisme
niet te zien als een losstaand iets, maar iets wat in de context moet bekeken worden.Hij
bekijkt 2 systemen die hij relevant vindt voor de context en begrip voor het ontstaan van
nationalisme. Namelijk The religious community en Dynastic Realm.
Met de religious community bedoelt Anderson dat het een voorloper kan zijn van nationalisme
of een invloed tot ontstaan van een natie. Door de gedeelde “heilige” taal en gedeelde waarde
(religie), vertoont het kenmerken van imagined communities en moderne naties. Wat deze
oude religieuze gemeenschappen wel hebben is de toelating tot deze gemeenschap. Wie is
waardig genoeg? Maar een “heilige” taal is niet voldoende. Hij zegt dat er gekeken moet
worden naar de mensen die kunnen lezen en schrijven en diens verhoudingen met het volk.
Hierdoor kon er een hiërarchie ontstaan. Ook ten opzichte van andere landen en diens
vergelijking ermee kan een gevoel van :”wij zijn beter” creëren. Daarnaast was “Latijn” de
heilige taal van het christendom, alleen 1 op 1 geleerd. Zodoende worden de grenzen
benadrukt, ten opzichte van anderen. Door print capitalisme is deze unieke positie van Latijn
niet meer als uniek gezien. Hetgeen heeft geleid tot erosie van religie, waaruit naties zijn
ontstaan, door fragmentatie (Latijn hield ze niet meer bij elkaar)
Met Dynastic Realm bedoelt Anderson, dat deze ook een voorloper kan zijn van nationalisme.
Dit is een koninkrijk of een rijk met 1 heerser in vorm van Koning of Keizer. Deze bestaan
nog steeds, maar zo zijn ze overgegaan op een natie.
Het is niet zo dat de verbeelde gemeenschappen van naties simpelweg uit religieuze
gemeenschappen en dynastieën groeit en vervangt. Om een idee bij de verandering te krijgen
kan je denken aan de manier waarop Christelijke figuren uitgebeeld worden lijkend op iemand
uit de eigen gemeenschap. De verspreiding van het ‘universele’ Christendom ging voor de
analfabeten door visuele beelden en gesproken woord, wat persoonlijke en particulier was en
dus replicatie van het zelf. De gelijktijdigheid van verleden en toekomst ín het heden wordt
benadrukt. De ontwikkeling van het idee van gelijktijdigheid (gemeten door de klok en de
kalender) is van fundamenteel belang voor het opkomen van nationalisme.
Anderson noemt de roman: waardoor gelijktijdigheid in ‘homogene, lege tijd’
gepresenteerd kan worden. Zo kunnen er in een roman een aantal karakters bestaan die aparte
activiteiten doen maar toch verbonden zijn doordat ze in ‘gemeenschappen’ zitten, en omdat
ze in de geest van de lezer zitten, en hun activiteiten daarin tegelijk doen zonder dat ze zich
bewust van de ander zijn. Het idee van een sociaal organisme die ‘kalenderwijs’ door
homogene, lege tijd gaat is precies het idee van de natie, dit ook begrepen wordt als een
gemeenschap die door de geschiedenis beweegt. Zo is er ook heb voorbeeld van een verhaal
We hebben te maken met een fundamentele verandering in de geschiedenis van het marxisme
en de marxistische bewegingen. Dit uit zich bijvoorbeeld in de oorlogen tussen Vietnam,
Cambodja en China. Deze oorlogen zijn van betekenis, omdat geen van de partijen een poging
heeft gedaan om de oorlogen te rechtvaardigen vanuit een marxistisch theoretisch perspectief.
Iedere succesvolle revolutie sinds de Tweede Wereldoorlog heeft zichzelf in nationale termen
omschreven (Bijv. de Volksrepubliek China, de Socialistische Republiek Vietnam). Eric
Hobsbawn heeft gelijk als hij stelt dat ‘marxistische bewegingen en staten altijd de neiging
hebben om nationale staten te worden, niet alleen wat vorm, maar ook wat inhoud betreft
(nationalistisch worden).’
Nationalisme heeft een enorme invloed uitgeoefend op de moderne wereld, maar de
theorievorming over dit onderwerp is karig. “Er is geen wetenschappelijke definitie”, zegt
Hugh Seton-Watson. “De theorie van het nationalisme is het grote historische falen van het
marxisme”, zegt Tom Nairn.
Het zou preciezer zijn te zeggen dat het nationalisme voor de marxistische theorie een
‘anomalie’ is gebleken en juist om deze reden eerder uit de weg is gegaan dan is aangepakt.
Het doel van het boek is de lezer enkele suggesties te geven voor een betere interpretatie van
de ‘anomalie’ van het nationalisme. Het uitgangspunt van Anderson is dat nationaliteit, net als
nationalisme een verzameling cultuurproducten is van een bepaald type.
Anderson noemt drie paradoxen wat betreft het begrip natie:
De objectieve moderniteit van naties naar de opvatting van de historicus tegenover de
subjectieve antiquiteit ervan in de opvatting van de nationalisten.
De formele universaliteit van nationaliteit als maatschappelijk-cultureel begrip (in de
moderniteit moet iedereen een nationaliteit ‘hebben’ zoals hij of zij ook een geslacht ‘heeft’),
tegenover het eigen karakter van haar concrete manifestaties, zodat de ‘Griekse’ nationaliteit
per definitie sui generis is.
De ‘politieke’ macht van verschillende vormen van nationalisme tegenover de filosofische
armoede en zelfs onsamenhangendheid ervan: in tegenstelling tot andere ‘-ismen’ heeft het
nationalisme nooit eigen denkers gehad.
Anderson stelt voor het begrip ‘natie’ als volgt te definiëren: het is een verbeelde politieke
gemeenschap, en verbeeld in de zin van zowel inherent beperkt als soeverein. Het is een
verbeelde gemeenschap omdat leden van de kleinste naties elkaar nooit zullen kennen of
ontmoeten, en toch is er sprake van gemeenschappelijkheid. Verbeelden moeten we echter niet
gelijkstellen met verzinnen of vervalsen (Gellner heeft deze neiging wel).
De natie wordt als ‘soeverein’ verbeeld omdat het begrip ontstond in een tijd waarin
Verlichting en revolutie de legitimiteit van het van God gegeven, hiërarchische dynastieke rijk
vernietigden. Ten slotte wordt de natie verbeeld als een gemeenschap omdat de natie altijd
, wordt opgevat als een diepgaande, horizontale kameraadschap. Door dit gevoel van
broederschap zijn mensen de laatste eeuwen bereid geweest zich te laten doden.
2. Cultural Roots
Anderson beschrijft kisten en tombes van onbekende soldaten. Ze zijn een goed voorbeeld om
te laten zien wat de nationale verbeelding kan bereiken. Mensen gaan fantaseren over deze
persoon en de link aan een natie. Deze persoon zonder naam, gestorven voor zijn land.
Hetzelfde land waar de inwoner van het land verbondghen mee is. Het brengt een soort van
trots mee, maar ook het besef van sterfelijkheid.
Daarnaast gaat hij in over religie hoe deze tot stand is gekomen en dat het ook sterfelijkheid
met zich meebrengt. Daarnaast brengt het ook de vraag van lijden. Religie is nodig voor
verlossing. Hij linkt deze 2 onderwerpen aan elkaar, omdat deze in de 18e eeuw van belang
waren. Hij claimt niet dat het nationalisme als een soort van erosie van religie is. Hij claimt
ook niet dat nationalisme, religie overstegen is. Wel vindt hij het belangrijk om nationalisme
niet te zien als een losstaand iets, maar iets wat in de context moet bekeken worden.Hij
bekijkt 2 systemen die hij relevant vindt voor de context en begrip voor het ontstaan van
nationalisme. Namelijk The religious community en Dynastic Realm.
Met de religious community bedoelt Anderson dat het een voorloper kan zijn van nationalisme
of een invloed tot ontstaan van een natie. Door de gedeelde “heilige” taal en gedeelde waarde
(religie), vertoont het kenmerken van imagined communities en moderne naties. Wat deze
oude religieuze gemeenschappen wel hebben is de toelating tot deze gemeenschap. Wie is
waardig genoeg? Maar een “heilige” taal is niet voldoende. Hij zegt dat er gekeken moet
worden naar de mensen die kunnen lezen en schrijven en diens verhoudingen met het volk.
Hierdoor kon er een hiërarchie ontstaan. Ook ten opzichte van andere landen en diens
vergelijking ermee kan een gevoel van :”wij zijn beter” creëren. Daarnaast was “Latijn” de
heilige taal van het christendom, alleen 1 op 1 geleerd. Zodoende worden de grenzen
benadrukt, ten opzichte van anderen. Door print capitalisme is deze unieke positie van Latijn
niet meer als uniek gezien. Hetgeen heeft geleid tot erosie van religie, waaruit naties zijn
ontstaan, door fragmentatie (Latijn hield ze niet meer bij elkaar)
Met Dynastic Realm bedoelt Anderson, dat deze ook een voorloper kan zijn van nationalisme.
Dit is een koninkrijk of een rijk met 1 heerser in vorm van Koning of Keizer. Deze bestaan
nog steeds, maar zo zijn ze overgegaan op een natie.
Het is niet zo dat de verbeelde gemeenschappen van naties simpelweg uit religieuze
gemeenschappen en dynastieën groeit en vervangt. Om een idee bij de verandering te krijgen
kan je denken aan de manier waarop Christelijke figuren uitgebeeld worden lijkend op iemand
uit de eigen gemeenschap. De verspreiding van het ‘universele’ Christendom ging voor de
analfabeten door visuele beelden en gesproken woord, wat persoonlijke en particulier was en
dus replicatie van het zelf. De gelijktijdigheid van verleden en toekomst ín het heden wordt
benadrukt. De ontwikkeling van het idee van gelijktijdigheid (gemeten door de klok en de
kalender) is van fundamenteel belang voor het opkomen van nationalisme.
Anderson noemt de roman: waardoor gelijktijdigheid in ‘homogene, lege tijd’
gepresenteerd kan worden. Zo kunnen er in een roman een aantal karakters bestaan die aparte
activiteiten doen maar toch verbonden zijn doordat ze in ‘gemeenschappen’ zitten, en omdat
ze in de geest van de lezer zitten, en hun activiteiten daarin tegelijk doen zonder dat ze zich
bewust van de ander zijn. Het idee van een sociaal organisme die ‘kalenderwijs’ door
homogene, lege tijd gaat is precies het idee van de natie, dit ook begrepen wordt als een
gemeenschap die door de geschiedenis beweegt. Zo is er ook heb voorbeeld van een verhaal
