Economisch Beleid
H1 Monetair Beleid
In tijden van corona zullen veel bedrijven en zzp’ers zonder steunmaatregelen binnen
enkele maanden in grote financiële problemen komen of zelfs failliet gaan. De
werkgelegenheid die bij die bedrijven verdwijnt, komt niet zomaar terug. Hierdoor kan er
een langdurige crisis komen. Het geld voor die steunmaatregelen, wordt ondersteund
door centrale banken. Overheden geven veel meer geld uit dan begroot in een poging de
terugval van bestedingen op te vangen. Om dit beleid te financieren lenen ze op de
kapitaalmarkt. Dit kan leiden tot een stijging van de rente, waardoor lenen voor
overheden steeds duurder wordt en het stimulerende begrotingsbeleid moelijker is vol te
houden. Centrale banken kunnen overheden hierbij helpen door de rente laag te houden.
De centrale banken zijn verantwoordelijk voor het monetair beleid, waarbij de rente hun
belangrijkste instrument is.
Monetair beleid = (geldbeleid) Beleid waarmee de centrale bank door gebruikmaking
van haar instrumenten (renteaanpassing) haar doel (prijsstabiliteit, eventueel
banengroei) tracht te bereiken. Beleid gericht op de beheersing van de geldhoeveelheid.
Dit gebeurt met name door de rentestand te verhogen of verlagen.
Kapitaalmarkt = Deel van de vermogensmarkt waar langlopend en permanent
vermogen wordt verhandeld, zoals hypothecaire leningen, obligaties en aandelen.
Waarvoor gebruiken we geld?
1. Ruilmiddel: om een product (goed of dienst) te kopen.
2. Rekenmiddel: om de waarde van verschillende producten met elkaar te
vergelijken.
3. Spaar- oppotmiddel: om te bewaren voor later.
Geld = algemeen aanvaard ruilmiddel.
Chartaal geld = munten en biljetten:
Voordelen:
- geen twijfel over kredietwaardigheid klant
- betaling is anoniem
Nadelen:
- vervalsing
- kwijtraken, diefstal of beschadigd raken
- vies door gebruik (onhygiënisch)
Giraal geld = op je betaalrekening bij de bank:
Voordelen:
- snel
- veilig
- minder kosten voor winkelier
Nadelen:
- vergt digitale infrastructuur
- storingen/ stroomuitval
- vergt discipline en overzicht
Waarden van geld
Intrinsieke waarde = waarde van het materiaal waar bankbiljetten of munten van
gemaakt zijn.
Nominale waarde = waarde die afgebeeld staat op bankbiljetten of munten.
Reële waarde = (koopkracht) De hoeveelheid goederen en diensten die je met je
inkomen, je vermogen of je euro’s kunt kopen.
RIC = NIC/ PIC x 100%
, Voorbeeldopgave:
Bereken hoeveel procent de reële waarde van het geld gedaald is als het algemene
prijspeil drie jaar lang met 10% per jaar stijgt.
1. PIC = 100 x 1,103 = 133,1
2. RIC = 100/ 133,1 = 75,1
3. 75,1 – 100 = -24,9, dus met 24,9% is de koopkracht gedaald.
1.2 Financiële toezicht van de centrale bank
Een centrale bank dient ervoor te zorgen dat het publiek vertrouwen in het geldstelsel
behoudt, zodat het publiek (gezinnen en bedrijven) geld steeds als algemeen aanvaard
ruilmiddel, als oppotmiddel en als rekenmiddel zal blijven gebruiken.
Centrale banken voeren monetair beleid uit → via de rente kunnen centrale banken de
maatschappelijke geldhoeveelheid vergroten of verkleinen om economische
onevenwichtigheden te stabiliseren en economische groei te bevorderen.
De Nederlandsche Bank (DNB) is de centrale bank van Nederland (en onderdeel van de
Europese Centrale Bank, ECB).
Algemene banken (ABN-AMRO, Rabobank, SNS, ING, etc.) zijn verplicht klant van DNB (en
lenen en sparen geld bij DNB tegen een rentevergoeding). Gezinnen, bedrijven, overheid
zijn vrijwillig klant van algemene banken.
Maatschappelijke geldhoeveelheid
De maatschappelijke geldhoeveelheid (M1) = al het chartale en girale geld dat in
handen is van het publiek (gezinnen en bedrijven).
Spaarrekeningen behoren niet tot M1, want om dat geld te kunnen besteden moet het
eerst overgeschreven worden naar een betaalrekening.
Een toename van M1 is geldschepping of –creatie (meer geld in omloop bij gezinnen
en bedrijven).
Een afname van M1 wordt geldvernietiging genoemd (geld gaat uit omloop; komt in
handen van banken of overheid). Banken kunnen M1 vergroten of verkleinen en daarmee
invloed uitoefenen op bestedingen van gezinnen en bedrijven.
Dat gaat via de kredietverlening van banken aan het publiek. Door geld uit te lenen
beschikt het publiek over meer geld dan daarvoor (M1 stijgt). Geld dat in de toekomst
verdiend wordt, is nu besteedbaar voor het publiek, zodat bestedingen toenemen.
Banken kunnen ook stimuleren dat het publiek minder leent en/of meer spaart door de
rente te verhogen. Dan zal geldvernietiging plaatsvinden, omdat geld op een
spaarrekening niet besteed kan worden (M1 daalt).
Financiële toezicht van de centrale bank
Banken vormen de schakel tussen spaarders en leners, waarbij zij profiteren van het
verschil in tijdvoorkeur tussen spaarders en leners. Spaarders hebben een lage
tijdvoorkeur en stellen een deel van hun bestedingen uit tot later. Leners hebben een
hoge tijdvoorkeur en willen hun bestedingen juist naar voren halen.
De prijs van ruilen over de tijd is rente. Rente is een vergoeding voor het tijdelijk niet
kunnen beschikken over je geld, het risico dat je je geld niet terugkrijgt (debiteurenrisico)
en inflatierisico (het risico dat de koopkracht van je geld daalt). De spaarrente is lager
dan de leenrente en levert een rentemarge (winst) op voor banken.
Sparen en lenen is gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Spaarders vertrouwen erop dat
zij hun geld op elk moment kunnen opnemen. Banken vertrouwen erop dat zij
spaargelden tijdelijk kunnen uitlenen (omdat spaarders het tijdelijk niet nodig hebben) en
ze vertrouwen erop dat leners hun schulden weer aflossen.
H1 Monetair Beleid
In tijden van corona zullen veel bedrijven en zzp’ers zonder steunmaatregelen binnen
enkele maanden in grote financiële problemen komen of zelfs failliet gaan. De
werkgelegenheid die bij die bedrijven verdwijnt, komt niet zomaar terug. Hierdoor kan er
een langdurige crisis komen. Het geld voor die steunmaatregelen, wordt ondersteund
door centrale banken. Overheden geven veel meer geld uit dan begroot in een poging de
terugval van bestedingen op te vangen. Om dit beleid te financieren lenen ze op de
kapitaalmarkt. Dit kan leiden tot een stijging van de rente, waardoor lenen voor
overheden steeds duurder wordt en het stimulerende begrotingsbeleid moelijker is vol te
houden. Centrale banken kunnen overheden hierbij helpen door de rente laag te houden.
De centrale banken zijn verantwoordelijk voor het monetair beleid, waarbij de rente hun
belangrijkste instrument is.
Monetair beleid = (geldbeleid) Beleid waarmee de centrale bank door gebruikmaking
van haar instrumenten (renteaanpassing) haar doel (prijsstabiliteit, eventueel
banengroei) tracht te bereiken. Beleid gericht op de beheersing van de geldhoeveelheid.
Dit gebeurt met name door de rentestand te verhogen of verlagen.
Kapitaalmarkt = Deel van de vermogensmarkt waar langlopend en permanent
vermogen wordt verhandeld, zoals hypothecaire leningen, obligaties en aandelen.
Waarvoor gebruiken we geld?
1. Ruilmiddel: om een product (goed of dienst) te kopen.
2. Rekenmiddel: om de waarde van verschillende producten met elkaar te
vergelijken.
3. Spaar- oppotmiddel: om te bewaren voor later.
Geld = algemeen aanvaard ruilmiddel.
Chartaal geld = munten en biljetten:
Voordelen:
- geen twijfel over kredietwaardigheid klant
- betaling is anoniem
Nadelen:
- vervalsing
- kwijtraken, diefstal of beschadigd raken
- vies door gebruik (onhygiënisch)
Giraal geld = op je betaalrekening bij de bank:
Voordelen:
- snel
- veilig
- minder kosten voor winkelier
Nadelen:
- vergt digitale infrastructuur
- storingen/ stroomuitval
- vergt discipline en overzicht
Waarden van geld
Intrinsieke waarde = waarde van het materiaal waar bankbiljetten of munten van
gemaakt zijn.
Nominale waarde = waarde die afgebeeld staat op bankbiljetten of munten.
Reële waarde = (koopkracht) De hoeveelheid goederen en diensten die je met je
inkomen, je vermogen of je euro’s kunt kopen.
RIC = NIC/ PIC x 100%
, Voorbeeldopgave:
Bereken hoeveel procent de reële waarde van het geld gedaald is als het algemene
prijspeil drie jaar lang met 10% per jaar stijgt.
1. PIC = 100 x 1,103 = 133,1
2. RIC = 100/ 133,1 = 75,1
3. 75,1 – 100 = -24,9, dus met 24,9% is de koopkracht gedaald.
1.2 Financiële toezicht van de centrale bank
Een centrale bank dient ervoor te zorgen dat het publiek vertrouwen in het geldstelsel
behoudt, zodat het publiek (gezinnen en bedrijven) geld steeds als algemeen aanvaard
ruilmiddel, als oppotmiddel en als rekenmiddel zal blijven gebruiken.
Centrale banken voeren monetair beleid uit → via de rente kunnen centrale banken de
maatschappelijke geldhoeveelheid vergroten of verkleinen om economische
onevenwichtigheden te stabiliseren en economische groei te bevorderen.
De Nederlandsche Bank (DNB) is de centrale bank van Nederland (en onderdeel van de
Europese Centrale Bank, ECB).
Algemene banken (ABN-AMRO, Rabobank, SNS, ING, etc.) zijn verplicht klant van DNB (en
lenen en sparen geld bij DNB tegen een rentevergoeding). Gezinnen, bedrijven, overheid
zijn vrijwillig klant van algemene banken.
Maatschappelijke geldhoeveelheid
De maatschappelijke geldhoeveelheid (M1) = al het chartale en girale geld dat in
handen is van het publiek (gezinnen en bedrijven).
Spaarrekeningen behoren niet tot M1, want om dat geld te kunnen besteden moet het
eerst overgeschreven worden naar een betaalrekening.
Een toename van M1 is geldschepping of –creatie (meer geld in omloop bij gezinnen
en bedrijven).
Een afname van M1 wordt geldvernietiging genoemd (geld gaat uit omloop; komt in
handen van banken of overheid). Banken kunnen M1 vergroten of verkleinen en daarmee
invloed uitoefenen op bestedingen van gezinnen en bedrijven.
Dat gaat via de kredietverlening van banken aan het publiek. Door geld uit te lenen
beschikt het publiek over meer geld dan daarvoor (M1 stijgt). Geld dat in de toekomst
verdiend wordt, is nu besteedbaar voor het publiek, zodat bestedingen toenemen.
Banken kunnen ook stimuleren dat het publiek minder leent en/of meer spaart door de
rente te verhogen. Dan zal geldvernietiging plaatsvinden, omdat geld op een
spaarrekening niet besteed kan worden (M1 daalt).
Financiële toezicht van de centrale bank
Banken vormen de schakel tussen spaarders en leners, waarbij zij profiteren van het
verschil in tijdvoorkeur tussen spaarders en leners. Spaarders hebben een lage
tijdvoorkeur en stellen een deel van hun bestedingen uit tot later. Leners hebben een
hoge tijdvoorkeur en willen hun bestedingen juist naar voren halen.
De prijs van ruilen over de tijd is rente. Rente is een vergoeding voor het tijdelijk niet
kunnen beschikken over je geld, het risico dat je je geld niet terugkrijgt (debiteurenrisico)
en inflatierisico (het risico dat de koopkracht van je geld daalt). De spaarrente is lager
dan de leenrente en levert een rentemarge (winst) op voor banken.
Sparen en lenen is gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Spaarders vertrouwen erop dat
zij hun geld op elk moment kunnen opnemen. Banken vertrouwen erop dat zij
spaargelden tijdelijk kunnen uitlenen (omdat spaarders het tijdelijk niet nodig hebben) en
ze vertrouwen erop dat leners hun schulden weer aflossen.
