Aantekeningen vak Pedagogiek Jaar 1 Periode 1

Malschaert en Traas

Opvoeding is een bepaalde vorm van omgang tussen volwassenen en jeugdigen die erop gericht is steun en
richting te geven aan het proces van volwassenwording.

Opvoeding is gebaseerd op de verantwoordelijkheid die concrete ouders of verzorgers, dan wel de samenleving
tot wie de betrokken jeugdigen behoren, dragen voor het welzijn van anderen toevertrouwde kinderen en
jeugdigen. Allemaal bepaald door de culturele context van de bettreffende samenleving.

Opvoedersbeelden volgens Malschaert en Traas – verschillende opvoeders met verschillende doelen

1. Timmerman – aanpassing
2. Tuinman – ontplooiing

Historie – Cultuur = cultuur historisch context 1.7

Doelstellingen

Middelen

Voorwaarden

Omstandigheden

‘Is opvoeding nodig?’ wordt de vraag ‘kunnen we ons aan opvoeding onttrekken?’

‘Verschil: verzorging en opvoeding… ja / nee?’

Conclusie = een kind is op opvoeding aangewezen

Maatschappelijke context

Opvoeding is een kwestie van de héle gemeenschap, opvoeding is een politiek item. Iedereen moet meewerken
aan deze pedagogische verantwoordelijkheid. Zoals ingrijpen bij kinderporno, kinderarbeid, leerplicht. De
overheid speelt dus een grote en bepalende rol.

 Het gezin – veranderingen > structuur
 De school – neemt steeds meer opvoedingstaken vd ouders over – leerstof en leerprestaties hebben
op zich een opvoedende functie
 De buurt, de leeftijdsgroep – ieder een vormt elk ander – peergroup / jeugdcultuur

Opvoedingsdoelen

Verschillen in mate van bewustheid. Kenmerken van opvoeding:

 Opvoeding is intentioneel >>> de opvoeder wil er iets mee bereiken
 Iedere opvoeding heeft doelstellingen
 Hoofdregel: Kinderen leren zich in de maatschappij te handhaven
 Zij leren verantwoordelijkheid te dragen voor hun doen en laten
 Zij leren zichzelf te ontplooien, hun mogelijkheden en kwaliteiten te ontwikkelen
 Zij ontwikkelen een eigen identiteit
 Verschillen in opvoeders: sommigen zullen de nadruk leggen op aanpassing en solidariteit, anderen op
meer vrije en individuele ontplooiing

Opvoedingsvoorwaarden

= omstandigheden of condities, die door de opvoeders worden geschapen om de opvoeding mogelijk te maken
= als deze voorwaarden worden gebruikt om bepaalde opvoedingsdoelen te bereiken = opvoedingsmiddelen,
zie verder hieronder >>> voorwaarden als:

1. Opvoedingsrelatie

, 2. Veiligheid
3. Uitdaging
4. Echtheid of authenticiteit

Opvoedingsmiddelen

Grens tussen middelen en voorwaarden niet bepaald waterdicht (geen verschil, in CH opvoedingsmiddelen =
opvoedingsvoorwaarden)

Voorbeeld: Vakantiereizen worden opvoedingsmiddelen als de opvoeders die inzetten om het kind een betere
kennis van en tolerantie voor andere culturen bij te brengen

‘’Niet opvoeden’’ en ‘’vriendschappelijk met hun kinderen omgaan’’ is juist opvoeden

Conclusie: Onze samenleving / Onze cultuur

 Individualiteit en autonomie
 Religie/Geloof bepaalt minder dan bij andere culturen, ons gedrag
 Aanpassen voor allochtone gezinnen aan de westerse/Nederlandse situatie is vaak lastiger



Hoorcollege 1
PF1.1 Opvoeden in het Gezin, vak: Pedagogiek
Ch1 (Conceptueel hoorcollege 1)
Wat is goed opvoeden?

Het model van de 3 niveaus – praktijk – visie – wetenschappelijke theorie / 123

Hoofdvraag: Wat is goed opvoeden?

Jij wilt (een goede) hbo-pedagoog worden, een professional neemt honderden beslissingen per dag, die vaak
bepalend zijn voor kinderen / jongeren.

Is jouw handelen goed?
Hoe verantwoord je je handelen?

1. Goed waarnemen – aanvoelen
1a. waarnemen: zien/horen

 Klein mens: die doet en beleeft
 Omgeving: ruimte en materiaal
 Andere mensen: die doen en zeggen
(grote en kleine)
 Interacties en invloeden




1b. aanvoelen: inleven


Kinderlijke belevingswereld
 Gevoelens / emoties
 Gedachten (over de wereld, mensen, zichzelf)
 Wil, wensen, strevingen

, 2. Visies afwegen
Denk na over / Reflecteer op de opvattingen van opvoeders:
ouders, professionals, markante pedagogen, jijzelf
Model Pedagogische Visie: hot saucing
Hoofdvraag: ’hoe reageren de omstanders?’

Moeder …

 Ziet het kind als: incompetent en vormbaar
 Ziet zichzelf als: dresseur = bepaler
 Wil bereiken: aangepast ‘net’ persoon
 Doet dat door: toespreken (bestraffende toon), hot-saucing, in de hoek

Verschillende elementen:

 Kindbeeld
 Opvoedersbeeld (mening moeder)
 Opvoedingsdoelen (‘net’ en ‘verantwoord’)
 Opvoedingsmiddelen (woorden en daden)

Visie van (veel) hedendaagse moeders/leidsters

 Kindbeeld jongen = meisje (geen verschil, wij maken ze anders)
 Opvoedersbeeld beschermer (tegen slechte invloeden)
 Opvoedingsdoelen vreedzame man
 Opvoedingsmiddelen geweld verbieden / afschermen en gender-neutraal
speelgoed

‘’Niet alleen rekening houden met de karaktereigenschappen maar ook op de jongenseigenschappen.’’ – dr.
Angela Crott

 Kindbeeld jongen = wild, lui en agressief
 Opvoedersbeeld terughoudend = ruimtebieder (x onderdrukker)
 Opvoedingsdoelen ontspannen man (zonder frustraties)
 Opvoedingsmiddelen ruimte geven

‘’Jongens zijn anders dan meisjes.’’ – Tjibbe Veldkamp –

 Kindbeeld jongen = ruiger en beïnvloedbaar: stoerdere verhalen
 Opvoedersbeeld sensitieve aanbieder
 Opvoedingsdoelen man die leest
 Opvoedingsmiddelen echte jongensboeken
‘de mooiste’  ‘best bewapende’ vis

Terug naar  Casus A: Sjors – visies afwegen ‘wat is goed, wat willen we bereiken?’



3. Wetenschap benutten
Verdiep je in wetenschappelijke theorieën – Welke inzichten bieden onderzoekers:
 Psychologie
 Sociologie
 Filosofie / Ethiek