Zelfstudie Vogel
Uitwendige structuren (König §21.16)
Veren stroomlijnen het lichaam en transformeren de voorste ledematen tot vleugels. Daarnaast zijn veren
lichter in gewicht dan haren, zodat het lichaamsgewicht van vogels laag ligt ten opzichte van hun grootte. Op
bepaalde plekken op het lichaam staan veel veren ingeplant. We noemen dit veervelden. Op andere plekken
zijn juist geen veren ingeplant, waardoor deze voorkeurslocaties zijn voor chirurgie.
Bij veel vogels ontstaat tijdens het broedseizoen onder invloed van hormonen in het borstgebied een kale
huidplek, de zgn. broedplek, die naast dit veerverlies gekenmerkt wordt door een verhoogde doorbloeding (de
huid wordt daar rood), verhoogde gevoeligheid en oedeemvorming. Door de afwezigheid van veren op de
broedplek is tijdens het broeden een goede warmteoverdracht op de eieren mogelijk.
De schubben op de poten zijn verhoornde epidermale vlakjes, equivalent aan de schubben bij reptielen. Bij
hanen draagt het loopbeen aan de caudomediale zijde de spoor, een goed ontwikkeld beenuitsteeksel, dat met
hoorn bekleed is. Bij kuikens worden de sporen echter vaak geknipt.
Het vogellichaam is meestal spoelvormig, en is zo gestroomlijnd dat tijdens het vliegen door de lucht zo weinig
mogelijk weerstand ondervonden wordt.
1. In principe onderscheiden we drie typen veren: slagpennen, contour- en donsveren. Geef van ieder type
veer de karakteristieken weer, zodat je ze kunt herkennen op het practicum.
Slagpennen en contourveren hebben een complexe structuur. De as van de veer bestaat uit een stijve schacht
die een de basis hol is. Aan beide zijde van de schacht zitten uitgroeisels. Deze zijn onderling verbonden door
kleine uitstulpsels in de vorm van haakjes Dit zorgt voor een samenhangende structuur.
Donsveren hebben een korte schacht en missen de samenhangende structuur waardoor de veer een los uiterlijk
krijgt.
Skelet (König §21.2)
Het skelet van vogels is licht, compact en sterk. De belangrijkste verschillen met zoogdieren zijn: fusie van
wervels, een prominent borstbeen en een bekken dat aan de ventrale zijde open is. De kenmerkende
luchthoudendheid van het vogelskelet is bij goede vliegers het sterkst ontwikkeld. Bij loopvogels en minder
goede vliegers (o.a. de kip) blijven de meeste botten merghoudend. Eén van de uitzonderingen is de humerus,
die een uitzakking van één van de luchtzakken bevat.
Desondanks bezitten vogels een zeer stevig skelet, omdat verschillende onderdelen met elkaar vergroeid zijn.
Het aantal halswervels is bij vogels afhankelijk van de lengte van de nek en varieert bij de kip tussen de 14 en
17. De eerste vier thoracale wervels zijn vergroeid tot het notarium, de laatste twee thoracale, de lumbale,
sacrale en eerste staartwervels tot het synsacrum, de laatste staartwervels tot het pygostyl (voor de
aanhechting van spieren, die de staartpennen kunnen bewegen). Het bekken bestaat uit een lang linker en
rechter heupbeen, het os pubis fuseert niet in de ventrale mediaanlijn.
Kenmerkende verschillen van het skelet in vergelijking met zoogdieren zijn ook aanpassingen aan het
vliegvermogen:
de aanpassing van de voorste ledematen tot vleugels,
een complete schoudergordel (scapula, coracoid en furcula),
een sterk ontwikkeld borstbeen (sternum) met aan de ventrale zijde de carina (aanhechtingsplaats
voor vliegspieren)
De achterste ledematen zijn verschillend aangepast aan hun voornaamste functie: zitten op een tak, lopen en
zwemmen.
2. Identificeer de hierboven genoemde cursief gedrukte structuren in een vogelskelet of in afbeelding 21-1
van König.
Lichaamsholte (König §21.3)
1
Uitwendige structuren (König §21.16)
Veren stroomlijnen het lichaam en transformeren de voorste ledematen tot vleugels. Daarnaast zijn veren
lichter in gewicht dan haren, zodat het lichaamsgewicht van vogels laag ligt ten opzichte van hun grootte. Op
bepaalde plekken op het lichaam staan veel veren ingeplant. We noemen dit veervelden. Op andere plekken
zijn juist geen veren ingeplant, waardoor deze voorkeurslocaties zijn voor chirurgie.
Bij veel vogels ontstaat tijdens het broedseizoen onder invloed van hormonen in het borstgebied een kale
huidplek, de zgn. broedplek, die naast dit veerverlies gekenmerkt wordt door een verhoogde doorbloeding (de
huid wordt daar rood), verhoogde gevoeligheid en oedeemvorming. Door de afwezigheid van veren op de
broedplek is tijdens het broeden een goede warmteoverdracht op de eieren mogelijk.
De schubben op de poten zijn verhoornde epidermale vlakjes, equivalent aan de schubben bij reptielen. Bij
hanen draagt het loopbeen aan de caudomediale zijde de spoor, een goed ontwikkeld beenuitsteeksel, dat met
hoorn bekleed is. Bij kuikens worden de sporen echter vaak geknipt.
Het vogellichaam is meestal spoelvormig, en is zo gestroomlijnd dat tijdens het vliegen door de lucht zo weinig
mogelijk weerstand ondervonden wordt.
1. In principe onderscheiden we drie typen veren: slagpennen, contour- en donsveren. Geef van ieder type
veer de karakteristieken weer, zodat je ze kunt herkennen op het practicum.
Slagpennen en contourveren hebben een complexe structuur. De as van de veer bestaat uit een stijve schacht
die een de basis hol is. Aan beide zijde van de schacht zitten uitgroeisels. Deze zijn onderling verbonden door
kleine uitstulpsels in de vorm van haakjes Dit zorgt voor een samenhangende structuur.
Donsveren hebben een korte schacht en missen de samenhangende structuur waardoor de veer een los uiterlijk
krijgt.
Skelet (König §21.2)
Het skelet van vogels is licht, compact en sterk. De belangrijkste verschillen met zoogdieren zijn: fusie van
wervels, een prominent borstbeen en een bekken dat aan de ventrale zijde open is. De kenmerkende
luchthoudendheid van het vogelskelet is bij goede vliegers het sterkst ontwikkeld. Bij loopvogels en minder
goede vliegers (o.a. de kip) blijven de meeste botten merghoudend. Eén van de uitzonderingen is de humerus,
die een uitzakking van één van de luchtzakken bevat.
Desondanks bezitten vogels een zeer stevig skelet, omdat verschillende onderdelen met elkaar vergroeid zijn.
Het aantal halswervels is bij vogels afhankelijk van de lengte van de nek en varieert bij de kip tussen de 14 en
17. De eerste vier thoracale wervels zijn vergroeid tot het notarium, de laatste twee thoracale, de lumbale,
sacrale en eerste staartwervels tot het synsacrum, de laatste staartwervels tot het pygostyl (voor de
aanhechting van spieren, die de staartpennen kunnen bewegen). Het bekken bestaat uit een lang linker en
rechter heupbeen, het os pubis fuseert niet in de ventrale mediaanlijn.
Kenmerkende verschillen van het skelet in vergelijking met zoogdieren zijn ook aanpassingen aan het
vliegvermogen:
de aanpassing van de voorste ledematen tot vleugels,
een complete schoudergordel (scapula, coracoid en furcula),
een sterk ontwikkeld borstbeen (sternum) met aan de ventrale zijde de carina (aanhechtingsplaats
voor vliegspieren)
De achterste ledematen zijn verschillend aangepast aan hun voornaamste functie: zitten op een tak, lopen en
zwemmen.
2. Identificeer de hierboven genoemde cursief gedrukte structuren in een vogelskelet of in afbeelding 21-1
van König.
Lichaamsholte (König §21.3)
1
