Samenvatting Strafprocesrecht rechtsmiddelen

Week 1

Literatuur

Hoofdstuk V §1 en 2 (Strafprocesrecht). De toegang tot de rechter

Het gerecht moet volgens art. 6 EVRM aan drie eisen voldoen. Ten eerste moet
het gerecht ‘established by law’ zijn. De bevoegdheid van de rechter om te
oordelen moet gebaseerd zijn op het geldende recht. Het moet gebaseerd zijn op
een wet in formele zin. In de tweede plaats gaat het om de onafhankelijkheid en
de onpartijdigheid van de rechter. Daarmee staat of valt een eerlijk proces. Bij de
onafhankelijkheidseis gaat het vooral om de staatsrechtelijke positie van de
rechterlijke macht. Bij de eis van onpartijdigheid gaat het vooral om het
voorkomen van vooringenomenheid bij de rechter. Ook de schijn van partijdigheid
moet gemeden worden. In de derde plaats heeft de verdragseis betrekking op
toegang tot de rechter.

Organisatie
De berechting van strafbare feiten is, volgens art. 113 lid 1 GW, opgedragen aan
de rechterlijke macht. De wet dient aan te wijzen welke gerechten daartoe
behoren (art. 116 GW). De organisatie structuur van de rechterlijke macht is in de
kern eenvoudig en overzichtelijk. Het bestaat respectievelijk uit
arrondissementen, ressorts en de Hoge Raad. Het beeld wordt echter
gecompliceerd door deconcentratie en functionele differentiatie. Deconcentratie
houdt in dat de rechtbanken en de gerechtshoven ook zitting mogen houden
buiten de plaats waar zij zijn gevestigd (art. 41 en 59 RO). Bij de functionele
differentiatie gaat het om een interne werkverdeling die gebaseerd is op de aard
van de te behandelen zaken (art. 6 RO). Bijvoorbeeld het vormen van
enkelvoudige en meervoudige kamers. De wet schrijft hier ook dwingende
bepalingen voor (art. 50 t/m 53 RO). Art. 15 en 23 RO regelt het bestuur van de
rechtbank. Art. 90 e.v. regelt de Raad van de Rechtspraak, die toezicht houdt op
de gerechten.

Absolute en relatieve competentie
De wettelijke regeling van de absolutie competentie is van een grote eenvoud.
De rechtbanken zijn bevoegd om alle strafzaken in eerste aanleg te berechten
(art. 45 RO). De enige uitzondering staat in art. 76 RO. De absolute bevoegdheid
van de gerechtshoven is neergelegd in art. 60 RO. Tenslotte voor de Hoge Raad
art. 78 RO.
De relatieve bevoegdheid van de rechtbanken levert meer problemen op (van
het hof niet zie art. 60 RO). De relatieve bevoegdheid van de rechtbanken is
geregeld in art. 2 e.v. Sv. In dit artikel wordt een groot aantal rechtbanken
gelijkelijk bevoegd verklaard. De volgorde waarin de rechtbanken worden
opgesomd, is alleen van belang in het tegenwoordig betrekkelijk theoretische
geval dat een verdachte bij twee rechtbanken tegelijk voor hetzelfde feit wordt
vervolgd. Het tijdstip waarop de vervolging aanvangt is beslissend voor de
bevoegdheid. Het OM kan een zekere invloed uitoefenen op de toedeling van



1

, zaken aan verschillende rechtbanken. Het kan immers vrij kiezen uit gelijkelijk
bevoegde rechtbanken. Ook kan de plaats waar de verdachte zich bij aanvang
van de vervolging bevindt worden gemanipuleerd (overbrengen verdachte naar
een ander arrondissement).Als hier blijkt van misbruik van die vrijheid, zal het
OM niet-ontvankelijk worden verklaard wegens schending van de beginselen van
een behoorlijke procesorde.



Interne competentie
Hierbij gaat het om de vraag of een bepaalde kamer van het gerecht bevoegd is
van het feit kennis te nemen. Het is niet ongebruikelijk om het onderscheid
tussen absolute en relatieve competentie ook hierop te betrekken. Tot de
absolute competentie worden dan gerekend de vragen die voortvloeien uit de
functionele differentiatie, uit de vorming van de verschillende soorten kamers. In
het verlengde daarvan ligt dat de vraag welke kamer van een bepaalde soort de
zaak dient te behandelen als een vraag van relatieve competentie wordt gezien.
De bevoegdheid van de economische kamer is geregeld in art. 38 en 39 WED.
Deze zijn bevoegd als het gaat om economische delicten. Dan zijn de andere
kamers onbevoegd. De vraag naar de bevoegdheid van de economische kamer
pleegt te worden behandeld als een bevoegdheidsvraag in het kader van art. 348
Sv. Wordt dus een niet-economisch delict bij de economische kamer aangebracht,
dient de rechtbank haar onbevoegdheid uit te spreken.
De bevoegdheid van de politierechter wordt niet onder art. 348 Sv gebracht.
Volgens art. 368 Sv is het aanvankelijke oordeel van het OM beslissend voor de
vraag of de zaak voor de politierechter moet worden vervolgd. Als de
politierechter het daarmee niet eens is, kan hij de zaak verwijzen naar de
meervoudige kamer (art. 369 lid 2 Sv). Daar wordt de zaak voortgezet op de
bestaande tenlastelegging (art. 377 Sv).
Met betrekking tot de bevoegdheid van de kinderrechter geldt een gemengd
systeem. Beslissend voor de bevoegdheid van de kinderrechter is de leeftijd van
de verdachte op het moment waarop hij het feit beging (art. 495 jo. 488 lid 2 Sv).
De meervoudige kamer moet zich onbevoegd verklaren als de verdachte jonger
dan 18 was ten tijde van het plegen van delict. Indien hij ouder was dan 18 is het
minder zeker of de kinderrechter zich ook onbevoegd moet verklaren. Dat komt
door de uitzondering in art. 495 lid 2 Sv. Hier geldt weer het aanvankelijk oordeel
van het OM. Dit kan echter niet worden gecorrigeerd door de meervoudige
kamer. Het lijkt het meest consequent als de kinderrechter zich onbevoegd
verklaard indien de verdachte ouder was dan 18 ten tijde van het plegen van het
delict.
Een beetje een aparte positie in het geheel nemen de kantonrechters in. De
absolute bevoegdheid van de kantonrechters staat in art. 382 Sv. De hoofdregel
is dat overtredingen voor de kantonrechter worden vervolgd. De kantonrechter
dient zich onbevoegd te verklaren indien hem een zaak wordt voorgelegd die
gezien art. 382 Sv niet tot zijn competentie behoort. Van elkaar uitsluitende
bevoegdheden is echter geen sprake. De meervoudige kamer of politierechter is
eveneens bevoegd om over kantonzaken te oordelen. Wel voorziet art. 349 lid 2




2