Bestuurs(proces)recht I
Inhoudsopgave
Hoorcollege week 1: Inleiding.......................................................................................................................... 2
Hoorcollege week 2: Bestuursorganen............................................................................................................. 4
Hoorcollege week 3: Belanghebbende............................................................................................................ 10
Hoorcollege week 4: Het bestuur................................................................................................................... 15
Hoorcollege week 5: Discretionaire bevoegdheden........................................................................................20
Hoorcollege week 6: Het besluitbegrip I......................................................................................................... 22
Hoorcollege week 7: Het besluitbegrip II........................................................................................................ 27
Hoorcollege week 8: Overheid en privaatrecht............................................................................................... 31
Hoorcollege week 9: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur I...............................................................41
Hoorcollege week 10: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur 2.............................................................50
Hoorcollege week 11: Behoorlijk bestuur in Europees perspectief..................................................................56
Hoorcollege week 12: Het EU-recht en het nationale bestuursrecht................................................................63
Aspecten van Europeanisering van bestuursrecht........................................................................................... 63
,Hoorcollege week 1: Inleiding
Vraag 1
De burgemeester van Echt-Susteren weigert een evenementenvergunning voor een
‘veldmotorcross’ in verband met de veiligheid van het publiek en geluidsoverlast. De weigering van
deze vergunning is een:
a. beschikking
b. besluit
c. een met een besluit gelijkgestelde handeling
d. een met het oog op bezwaar en beroep met een besluit gelijkgestelde handeling
vraag 2
Een minister is een bestuursorgaan omdat:
a. hij openbaar gezag uitoefent
b. hij een rechtspersoon ingesteld krachtens publiekrecht is
c. hij orgaan is van de Staat
d. hij lid is van de Regering
e. hij in de Awb als bestuursorgaan is aangewezen
f. geen alternatief is juist
De geboorte van het moderne bestuursrecht
• Vanaf de restauratie → huidige koninkrijk
Het bestuursrecht als rechtsgebied
• Dus: een relatief jong rechtsgebied met een lange historie
• Het ontstaan van het hedendaagse bestuursrecht
o Twee revoluties als opmaat
o Aandacht voor waarborgfuncties & instrumentele functie
• De toekomst van het bestuursrecht
o Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen (bijv. ontstatelijking, digitalisering)
▪ Rechtspraak bereidt zich erop voor
o Invloed van Europa, globalisering
Bestuursrecht kun je heel moeilijk isoleren omdat het heel veel raakvlakken heeft met andere
rechtsgebieden.
• Europees en internationaal recht
• Strafrecht
• Privaatrecht
o ons openbaar bestuur handelt niet alleen bestuursrechtelijk, maar ook
privaatrechtelijk.
o wanneer mogen ze dat gebruiken en welke normen zijn daarop van
toepassing? Bijvoorbeeld beginselen behoorlijk bestuur.
o Er kunnen problemen ontstaan als er privaatrecht wordt toegepast terwijl je met
het bestuursrecht hetzelfde doel kunt bereiken.
• Staatsrecht
Verhouding tot andere rechtsgebieden
• Staatsrecht en bestuursrecht: een oude, hechte en noodzakelijke relatie
• Bestuursrecht en burgerlijk recht: het overheidsprivaatrecht
• Bestuursrecht en strafrecht: het bestuursstrafrecht
2
, • Bestuursrecht en Europees en internationaal recht: sterk in ontwikkeling: o.a. het
Europees bestuursrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
• Het belang van de wet en het begrip ‘bestuursbevoegdheid’
o Legaliteit (primaat van de wetgever)
o Specialiteit (doelbinding van het bestuur)
• De rechtsbetrekking in het bestuursrecht
o Het dominante ‘besluitmodel’
▪ Het klassieke gezagsmodel: het bestuursorgaan kan eenzijdig bepalen
o De ongelijkwaardige relatie tussen bestuur en burger
• Gelede normstelling en bestuurlijke discretie
o Trias-vraagstukken kenmerken het bestuursrecht (bijv. rechterlijke toetsing van
beleidsruimte)
De komst van de Awb
• Waarom eigenlijk een algemene wet?
1. Een grondwettelijke opdracht (art. 107 lid 2 GW)
2. 2a: Er moest iets gedaan worden aan de ‘chaotische’ structuur van het bestuursrecht
▪ De wetgever had steeds wetten tot stand gebracht. Die hadden
onderling heel veel verschillen. Er was behoefte om er meer eenheid in
aan te brengen.
3. 2b: Er was te veel ongeschreven - en daardoor minder kenbaar - bestuursrecht
▪ Heel veel rechtspraak en beginselen behoorlijk bestuur
▪ Codificatiedoelstelling
4. 2c: De rechtsbescherming was veel te versnipperd: een bonte verzameling rechters
en procesregelingen
▪ Dat is maar gedeeltelijk gelukt.
De Awb is een belangrijke bron van onder meer:
• Algemene begrippen (bijv. besluit)
o Staan in de Awb
• Definities van en bepalingen over algemene leerstukken van bestuursrecht (bijv.
delegatie, mandaat, toezicht, beleidsregels etc.)
• Codificaties en uitwerkingen van rechtsbeginselen (bijv. zorgvuldigheidsbeginsel)
• Algemene regelingen voor bepaalde besluiten (bijv. handhavingsbesluiten, subsidies)
o Last onder dwangsom, bestuurlijke boete etc.
Relativering: er is veel meer bestuursrecht dan Awb-recht
• Het ‘bijzonder deel’: oeverloos
• Ongeschreven recht: ja, het is er nog steeds
• Europees bestuursrecht: booming
• Overige algemene wetten die van belang zijn: bijv. Wet openbaarheid van bestuur,
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, maar ook Gemeentewet etc.
Het systeem van de Awb
• De Awb is een aanbouwwet (tranches & afzonderlijke wetten)
o Tranches: delen van de Awb die op aparte tijden tot stand zijn gekomen
• De Awb kent een gelaagde structuur (opbouw van algemeen naar bijzonder)
o Hierdoor is de wet compacter
3
, o Maar ook abstracter en complexer
o Bovendien zijn er specifieke bepalingen over het toepassingsbereik,
schakelbepalingen (zie i.h.b. art. 3:1 lid 2 Awb) en gelijkstellingen (zie bijv. art.
6:2 Awb)
▪ Gaat vooral over besluiten, maar niet alleen. Hiervoor zijn
de schakelbepalingen.
Awb en de bijzondere wet: een verraderlijke combinatie
• Awb is (in de regel) niet bevoegdheidsverschaffend
• De Awb werkt (met het oog op het ‘bijzonder deel’) met verschillende soorten regels
en bepalingen:
o Regels die de standaard zijn voor het gehele bestuursrecht (bijv. art. 1:2 Awb)
▪ Bijv. algemene begrippen, zoals het belanghebbende begrip.
▪ Het vertrouwensbeginsel wordt bijvoorbeeld anders ingericht
in verschillende wetten.
o Regels voor normale gevallen, tenzij… (bijv. art. 4:1 Awb)
o Rest- of vangnetbepalingen (bijv. art. 4:13 Awb)
o Facultatieve bepalingen (bijv. art. 3:10 lid 1 Awb e.v.)
• De bijzondere wet kan echter altijd afwijken van de Awb
Van cuba naar Nederland (ter afsluiting kleine casus)
Ronaldo (wonend in Cuba) dient bij de Nederlandse ambassade in Havanna een aanvraag in ter
verkrijging van een zogenoemde machtiging tot voorlopig verblijf om in Nederland (op basis van een
verblijfsvergunning voor bepaalde tijd) te kunnen verblijven bij zijn Nederlandse partner die borg
voor hem staat. Binnen welke termijn dient op de aanvraag te worden beslist en door wie?
• Bevoegdheidsvraag
• Procedurevraag
• Verhouding Awb en bijzondere wet
Hoorcollege week 2: Bestuursorganen
Bestuursorgaan art. 1:1 Awb
• Onder bestuursorgaan wordt verstaan:
1. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
2. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
→ In jargon: a- en b-organen
→ Bij kwalificatie:
• je begint bij a….heb je daar prijs, dan is het een a-orgaan. Zo niet, dan schakel je door naar
b- orgaan, is het ook geen b-orgaan, dan is het geen bestuursorgaan.
• het is een of het ander → “of”
Een a-orgaan
• Onder bestuursorgaan wordt verstaan:
1. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
2. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
• A-orgaan zit verweven met een specifieke rechtsvorm → Hoe hij organisatorisch is ingesteld
→ een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld
• Artikel 1 boek 2 BW → publiekrechtelijke rechtspersonen
• Artikel 3 boek 2 BW → privaatrechtelijke rechtspersonen
4
Inhoudsopgave
Hoorcollege week 1: Inleiding.......................................................................................................................... 2
Hoorcollege week 2: Bestuursorganen............................................................................................................. 4
Hoorcollege week 3: Belanghebbende............................................................................................................ 10
Hoorcollege week 4: Het bestuur................................................................................................................... 15
Hoorcollege week 5: Discretionaire bevoegdheden........................................................................................20
Hoorcollege week 6: Het besluitbegrip I......................................................................................................... 22
Hoorcollege week 7: Het besluitbegrip II........................................................................................................ 27
Hoorcollege week 8: Overheid en privaatrecht............................................................................................... 31
Hoorcollege week 9: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur I...............................................................41
Hoorcollege week 10: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur 2.............................................................50
Hoorcollege week 11: Behoorlijk bestuur in Europees perspectief..................................................................56
Hoorcollege week 12: Het EU-recht en het nationale bestuursrecht................................................................63
Aspecten van Europeanisering van bestuursrecht........................................................................................... 63
,Hoorcollege week 1: Inleiding
Vraag 1
De burgemeester van Echt-Susteren weigert een evenementenvergunning voor een
‘veldmotorcross’ in verband met de veiligheid van het publiek en geluidsoverlast. De weigering van
deze vergunning is een:
a. beschikking
b. besluit
c. een met een besluit gelijkgestelde handeling
d. een met het oog op bezwaar en beroep met een besluit gelijkgestelde handeling
vraag 2
Een minister is een bestuursorgaan omdat:
a. hij openbaar gezag uitoefent
b. hij een rechtspersoon ingesteld krachtens publiekrecht is
c. hij orgaan is van de Staat
d. hij lid is van de Regering
e. hij in de Awb als bestuursorgaan is aangewezen
f. geen alternatief is juist
De geboorte van het moderne bestuursrecht
• Vanaf de restauratie → huidige koninkrijk
Het bestuursrecht als rechtsgebied
• Dus: een relatief jong rechtsgebied met een lange historie
• Het ontstaan van het hedendaagse bestuursrecht
o Twee revoluties als opmaat
o Aandacht voor waarborgfuncties & instrumentele functie
• De toekomst van het bestuursrecht
o Invloed van maatschappelijke ontwikkelingen (bijv. ontstatelijking, digitalisering)
▪ Rechtspraak bereidt zich erop voor
o Invloed van Europa, globalisering
Bestuursrecht kun je heel moeilijk isoleren omdat het heel veel raakvlakken heeft met andere
rechtsgebieden.
• Europees en internationaal recht
• Strafrecht
• Privaatrecht
o ons openbaar bestuur handelt niet alleen bestuursrechtelijk, maar ook
privaatrechtelijk.
o wanneer mogen ze dat gebruiken en welke normen zijn daarop van
toepassing? Bijvoorbeeld beginselen behoorlijk bestuur.
o Er kunnen problemen ontstaan als er privaatrecht wordt toegepast terwijl je met
het bestuursrecht hetzelfde doel kunt bereiken.
• Staatsrecht
Verhouding tot andere rechtsgebieden
• Staatsrecht en bestuursrecht: een oude, hechte en noodzakelijke relatie
• Bestuursrecht en burgerlijk recht: het overheidsprivaatrecht
• Bestuursrecht en strafrecht: het bestuursstrafrecht
2
, • Bestuursrecht en Europees en internationaal recht: sterk in ontwikkeling: o.a. het
Europees bestuursrecht
Kenmerken van het bestuursrecht
• Het belang van de wet en het begrip ‘bestuursbevoegdheid’
o Legaliteit (primaat van de wetgever)
o Specialiteit (doelbinding van het bestuur)
• De rechtsbetrekking in het bestuursrecht
o Het dominante ‘besluitmodel’
▪ Het klassieke gezagsmodel: het bestuursorgaan kan eenzijdig bepalen
o De ongelijkwaardige relatie tussen bestuur en burger
• Gelede normstelling en bestuurlijke discretie
o Trias-vraagstukken kenmerken het bestuursrecht (bijv. rechterlijke toetsing van
beleidsruimte)
De komst van de Awb
• Waarom eigenlijk een algemene wet?
1. Een grondwettelijke opdracht (art. 107 lid 2 GW)
2. 2a: Er moest iets gedaan worden aan de ‘chaotische’ structuur van het bestuursrecht
▪ De wetgever had steeds wetten tot stand gebracht. Die hadden
onderling heel veel verschillen. Er was behoefte om er meer eenheid in
aan te brengen.
3. 2b: Er was te veel ongeschreven - en daardoor minder kenbaar - bestuursrecht
▪ Heel veel rechtspraak en beginselen behoorlijk bestuur
▪ Codificatiedoelstelling
4. 2c: De rechtsbescherming was veel te versnipperd: een bonte verzameling rechters
en procesregelingen
▪ Dat is maar gedeeltelijk gelukt.
De Awb is een belangrijke bron van onder meer:
• Algemene begrippen (bijv. besluit)
o Staan in de Awb
• Definities van en bepalingen over algemene leerstukken van bestuursrecht (bijv.
delegatie, mandaat, toezicht, beleidsregels etc.)
• Codificaties en uitwerkingen van rechtsbeginselen (bijv. zorgvuldigheidsbeginsel)
• Algemene regelingen voor bepaalde besluiten (bijv. handhavingsbesluiten, subsidies)
o Last onder dwangsom, bestuurlijke boete etc.
Relativering: er is veel meer bestuursrecht dan Awb-recht
• Het ‘bijzonder deel’: oeverloos
• Ongeschreven recht: ja, het is er nog steeds
• Europees bestuursrecht: booming
• Overige algemene wetten die van belang zijn: bijv. Wet openbaarheid van bestuur,
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, maar ook Gemeentewet etc.
Het systeem van de Awb
• De Awb is een aanbouwwet (tranches & afzonderlijke wetten)
o Tranches: delen van de Awb die op aparte tijden tot stand zijn gekomen
• De Awb kent een gelaagde structuur (opbouw van algemeen naar bijzonder)
o Hierdoor is de wet compacter
3
, o Maar ook abstracter en complexer
o Bovendien zijn er specifieke bepalingen over het toepassingsbereik,
schakelbepalingen (zie i.h.b. art. 3:1 lid 2 Awb) en gelijkstellingen (zie bijv. art.
6:2 Awb)
▪ Gaat vooral over besluiten, maar niet alleen. Hiervoor zijn
de schakelbepalingen.
Awb en de bijzondere wet: een verraderlijke combinatie
• Awb is (in de regel) niet bevoegdheidsverschaffend
• De Awb werkt (met het oog op het ‘bijzonder deel’) met verschillende soorten regels
en bepalingen:
o Regels die de standaard zijn voor het gehele bestuursrecht (bijv. art. 1:2 Awb)
▪ Bijv. algemene begrippen, zoals het belanghebbende begrip.
▪ Het vertrouwensbeginsel wordt bijvoorbeeld anders ingericht
in verschillende wetten.
o Regels voor normale gevallen, tenzij… (bijv. art. 4:1 Awb)
o Rest- of vangnetbepalingen (bijv. art. 4:13 Awb)
o Facultatieve bepalingen (bijv. art. 3:10 lid 1 Awb e.v.)
• De bijzondere wet kan echter altijd afwijken van de Awb
Van cuba naar Nederland (ter afsluiting kleine casus)
Ronaldo (wonend in Cuba) dient bij de Nederlandse ambassade in Havanna een aanvraag in ter
verkrijging van een zogenoemde machtiging tot voorlopig verblijf om in Nederland (op basis van een
verblijfsvergunning voor bepaalde tijd) te kunnen verblijven bij zijn Nederlandse partner die borg
voor hem staat. Binnen welke termijn dient op de aanvraag te worden beslist en door wie?
• Bevoegdheidsvraag
• Procedurevraag
• Verhouding Awb en bijzondere wet
Hoorcollege week 2: Bestuursorganen
Bestuursorgaan art. 1:1 Awb
• Onder bestuursorgaan wordt verstaan:
1. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
2. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
→ In jargon: a- en b-organen
→ Bij kwalificatie:
• je begint bij a….heb je daar prijs, dan is het een a-orgaan. Zo niet, dan schakel je door naar
b- orgaan, is het ook geen b-orgaan, dan is het geen bestuursorgaan.
• het is een of het ander → “of”
Een a-orgaan
• Onder bestuursorgaan wordt verstaan:
1. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
2. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
• A-orgaan zit verweven met een specifieke rechtsvorm → Hoe hij organisatorisch is ingesteld
→ een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld
• Artikel 1 boek 2 BW → publiekrechtelijke rechtspersonen
• Artikel 3 boek 2 BW → privaatrechtelijke rechtspersonen
4
