Observeren en rapporteren
Hoofdstuk 4 Cognitieve en emotionele sturing van observatie
De heuristiek van de observatie is de cognitieve en emotionele werking van het
brein die samen tot een snelle automatische perceptie, of interpretatie van de
waarneming, leidt.
Het primacy-effect maakt dat je vooral die waarnemingen (in detail) onthoudt die
je het eerste observeert.
Het recency-effect houdt in dat ook de meest recente, dus de laatst
waargenomen, observaties het meest toegankelijk blijven.
Het availability-effect is de selectieve toegankelijkheid van specifieke kennis in het
geheugen, volgens de mate waarin je die kennis actief gebruikt of waarin je
ervaring mee hebt.
De logicafout is de neiging om tussen waarnemingen een oorzaak-gevolg verband
te leggen alleen maar omdat ze samen optreden.
Attributies zijn de (oorzaak-gevolg)verklaringen die je automatisch neigt toe te
kennen aan het gedrag van anderen en jezelf.
Het actor-observatorfenomeen houdt in dat je met andere kenmerken rekening
houdt wanneer je het eigen gedrag tracht te begrijpen, dan wanneer je het gedrag
van andere personen verklaart
De fundamentele attributiefout houdt in dat je de oorzaak van (negatief) gedrag
van anderen toeschrijft aan een blijvend persoonskenmerk zonder oog te hebben
voor tijdelijke omgevingsinvloeden.
Wegens het leniency- of aanleuningeffect schat je bekenden hoger of positiever in
op eigenschappen die je waardeert dan onbekenden.
De contrastfout zorgt ervoor dat je anderen, die je weinig bekend zijn of met wie
je je niet vereenzelvigt, al gauw tegengesteld aan jezelf beoordeelt.
Door het halo-effect riskeert één in het oogspringend kenmerk bovendien je
globale indruk van een persoon te bepalen.
Stereotypen zijn simpele, starre, veralgemeende beelden die je erop nahoudt over
(leden van) een sociale groep.
Sociale druk is de uitdrukkelijke of (meestal) ongemerkte druk die vanuit een
groep of gezaghebbende(n) uitgaat opdat je de gedragingen, denk- en voelwijzen
van die sociale groep zou volgen.
Groepsdruk is de onuitgesproken sociale druk die uitgaat van de meerderheid van
andere leden van de groep.
Gezagsdruk is de onuitgesproken sociale druk die uitgaat van een persoon die een
machtspositie bekleedt binnen de groep.
Tunnelvisie houdt een enge zienswijze in waarin je je voornamelijk richt op één
waarneming of deelaspect en onvoldoende rekening houdt met de context of het
geheel aan waarneming.
Cultuurcentrisme betekent dat je alleen denkt en voelt vanuit je eigen culturele
schema’s en/of deze als ‘superieur’ beschouwt.
Cultuurrelativisme betekent dat je culturele verschillen tussen jezelf en de
geobserveerde persoon ontkent.
Cultuursensitiviteit of –gevoeligheid omvat je vaardigheden om de diverse
cultuurgebonden betekenissen van een gedrag te herkennen.
Culturele competentie houdt je vaardigheid in om dergelijke socioculturele
eigenschappen van gedrag of situaties bovendien evenwichtig in te schatten.
Homeostase betekent hier de neiging van het brein om automatisch en onbewust
bestaande beelden te behouden.
Hoofdstuk 4 Cognitieve en emotionele sturing van observatie
De heuristiek van de observatie is de cognitieve en emotionele werking van het
brein die samen tot een snelle automatische perceptie, of interpretatie van de
waarneming, leidt.
Het primacy-effect maakt dat je vooral die waarnemingen (in detail) onthoudt die
je het eerste observeert.
Het recency-effect houdt in dat ook de meest recente, dus de laatst
waargenomen, observaties het meest toegankelijk blijven.
Het availability-effect is de selectieve toegankelijkheid van specifieke kennis in het
geheugen, volgens de mate waarin je die kennis actief gebruikt of waarin je
ervaring mee hebt.
De logicafout is de neiging om tussen waarnemingen een oorzaak-gevolg verband
te leggen alleen maar omdat ze samen optreden.
Attributies zijn de (oorzaak-gevolg)verklaringen die je automatisch neigt toe te
kennen aan het gedrag van anderen en jezelf.
Het actor-observatorfenomeen houdt in dat je met andere kenmerken rekening
houdt wanneer je het eigen gedrag tracht te begrijpen, dan wanneer je het gedrag
van andere personen verklaart
De fundamentele attributiefout houdt in dat je de oorzaak van (negatief) gedrag
van anderen toeschrijft aan een blijvend persoonskenmerk zonder oog te hebben
voor tijdelijke omgevingsinvloeden.
Wegens het leniency- of aanleuningeffect schat je bekenden hoger of positiever in
op eigenschappen die je waardeert dan onbekenden.
De contrastfout zorgt ervoor dat je anderen, die je weinig bekend zijn of met wie
je je niet vereenzelvigt, al gauw tegengesteld aan jezelf beoordeelt.
Door het halo-effect riskeert één in het oogspringend kenmerk bovendien je
globale indruk van een persoon te bepalen.
Stereotypen zijn simpele, starre, veralgemeende beelden die je erop nahoudt over
(leden van) een sociale groep.
Sociale druk is de uitdrukkelijke of (meestal) ongemerkte druk die vanuit een
groep of gezaghebbende(n) uitgaat opdat je de gedragingen, denk- en voelwijzen
van die sociale groep zou volgen.
Groepsdruk is de onuitgesproken sociale druk die uitgaat van de meerderheid van
andere leden van de groep.
Gezagsdruk is de onuitgesproken sociale druk die uitgaat van een persoon die een
machtspositie bekleedt binnen de groep.
Tunnelvisie houdt een enge zienswijze in waarin je je voornamelijk richt op één
waarneming of deelaspect en onvoldoende rekening houdt met de context of het
geheel aan waarneming.
Cultuurcentrisme betekent dat je alleen denkt en voelt vanuit je eigen culturele
schema’s en/of deze als ‘superieur’ beschouwt.
Cultuurrelativisme betekent dat je culturele verschillen tussen jezelf en de
geobserveerde persoon ontkent.
Cultuursensitiviteit of –gevoeligheid omvat je vaardigheden om de diverse
cultuurgebonden betekenissen van een gedrag te herkennen.
Culturele competentie houdt je vaardigheid in om dergelijke socioculturele
eigenschappen van gedrag of situaties bovendien evenwichtig in te schatten.
Homeostase betekent hier de neiging van het brein om automatisch en onbewust
bestaande beelden te behouden.
