samenvatting psychologie2 social work fontys

Samenvatting sociale psychologie periode 2

Psychologie sociale cognitie, sociale perceptie week 2

H3
Automatisch denken
- Automatisch denken = denken dat onbewust, onopzettelijk, onwillekeurig en zonder
inspanning geschiedt
o Automatismen zoals reflexen, impulsen en gewoontegedrag
- 2 soorten automatisch denken:
o Automatisch doelen nastreven
 Zeigarnikeffect = het fenomeen dat niet voltooide doelen het
automatisch denken blijven beheeren
o Automatisch beslissen
 Onderzoek laat zien dat als je te lang over een beslissing nadenkt, dat
dat een goede beslissing in de weg staat, en dat soms een periode van
afleiding juist helpt bij de keuze maken

- Schema = mentale structuren waarmee we onze kennis over de sociale wereld
organiseren en nieuwe situaties proberen te interpreteren (in hokjes stoppen)
o Script = schema over een specifieke gebeurtenissen, ofwel de beschrijving van
hoe zo’n gebeurtenis gewoonlijk verloopt
 Bv: bruiloft, date, sportmiddag

- Mentale structuur om kennis en informatie te verzamelen op basis van schema’s
- Woorden en beelden activeren schema’s
- Ze sturen zo onze interpretaties van het hier en nu
- Schema’s hebben voorkennis van wat je hebt meegemaakt  kennis en ervaring
activeren
- Referentiekader
- Schema’s vergroten de overlevingskans

- Automatische sociale cognitie = niet veel inspanning, snel, willekeurig, onbewust
- Gecontroleerde sociale cognitie = veel inspanning, bewust, duur langer

Gevolgen van schema’s
- Schema’s zijn gebaseerd op persoonlijke ervaringen, indrukken en kennis van een
onderwerp
- Dus schema’s kunnen hetzelfde onderwerp hebben bij mensen maar een andere
inhoud hebben
- De inhoud van de schema’s die actief worden bepalen dus de beleving van een
persoon

- Schema negatief  je wilt ervan weg
- Schema positief  je wilt ernaar toe

, - Schema roept emotie op die je gedrag sturen
- Beleving van een situatie wordt bepaald door je schema

Toegankelijkheid van schema’s
- Toegankelijkheid = mate waarin schema’s en concepten zich op de voorgrond van
ons bewustzijn bevinden waardoor het waarschijnlijker is dat we ze gebruiken bij
onze oordelen over de sociale wereld
o Het schema dat in je opkomt en dat bepaalt welke indruk je van bv iemand
krijgt, kan beïnvloed worden door toegankelijkheid
o 2 soorten toegankelijkheid
 Sommige schema’s zijn blijvend toegankelijk door eerdere ervaringen.
Dit betekent dat deze schema’s constant actief zijn en gereed voor
gebruik bij het interpreteren van ambigue situaties
 Een schema kan ook tijdelijk toegankelijk zijn, omdat het bijvoorbeeld
gerelateerd is aan een doel dat we op dat moment hebben
(bijvoorbeeld wanneer je een toets moet maken over een bepaald
onderwerp)
 Een schema kan ook tijdelijk toegankelijk worden door recente
ervaringen. Dit betekent dat een specifiek schema of kenmerk
op een bepaald moment op de voorgrond staat door iets
waarover je hebt nagedacht of wat je vlak voor de ambigue
situatie hebt gedaan

- Priming: tijdelijk toegankelijk maken van een specifiek schema/actief maken
o Bv: foto van pepsi laten zien en vervolgens vragen wel cola merk het eerst bij
je op komt, de mensen zeggen dan pepsi
o Wordt vaak bij reclame gebruikt
o Werkt het beste bij iets waar je niet veel (positieve) associaties bij hebt

- Perseveratie-effect = bevinding dat opvattingen van mensen over zichzelf en de
sociale wereld aanhouden, ondanks bewijzen van het tegendeel

- Bestraffingseffect = bevinding dat positieve opvattingen over de sociale wereld
waarvan bewezen onjuist zijn, kunnen omslaan naar zeer negatieve opvattingen
o Een verklaring kan zijn dat mensen overschatten in welke mate hun opvatting
op grond van de nieuwe informatie moet worden bijgesteld en daardoor te
veel doorschieten naar de negatieve kant

Cultuur en schema’s
- Cultuur is bepalend voor het internaliseren van bepaalde schema’s
o Welke schema’s kán je kiezen?
o Waar hebben bv mijn ouders voor gekozen en neem ik over?
- Zorgen dat de schema’s uitkomen: Selffulfilling prophecy: waarmaken van de
voorspelling

, o Selffulfulling prophecy (zichzelf waarmakende voorspelling) werkt als volgt:
(1) mensen hebben een verwachting over hoe iemand anders is, die (2)
verwachting beinvloedt de manier waarop ze zich tegenover diegene
gedragen, waardoor (3) diegene zich consistent met de verwachting gaat
gedragen, zodat (4) de verwachting uitkomt
o Negatief en positief
o Je laat je leiden door je verwachtingen en gaat geen open situatie aan en dus
discrimineer je
o Overtuigingen (schema’s)  verwachtingen  gedrag  uitkomsten 
overtuigingen  verwachtingen etc
o Bv: je hebt een onvoldoende gehaald voor je toets en je bent ervan overtuigd
dat je je herkansing ook niet gaat halen, hierdoor ga je minder goed leren
waardoor je uiteindelijk de herkansing ook niet haalt en je dan zegt ‘zie je wel’
- Pygmalion effect: positieve cirkel van selffulfilling prophecy : als er positieve
verwachtingen zijn van mensen, gaan zij beter presteren

Beoordelingsheuristieken
- Beoordelingsheuristiek = mentale aanname die mensen gebruiken om snel en
efficiënt te kunnen beoordelen
- Heuristiek = een ‘vuistregel/beslisregel’ om snelle beslissingen te maken
o Niet doordacht en overwogen
- Type heuristiek:
o Beschikbaarheidsheuristiek: op basis van je kennis een beslissing maken
 Bv een arts die op basis van zijn kennis een diagnose stelt
 Volgens je eerste ingeving een beslissing maken
o Representativiteitsheuristiek: indelen van iets of iemand op grond van de
mate waarin het lijkt op een karakteristiek geval
 Bv: waar komt deze man vandaan? ‘man met overgewicht die een
hamburger met ketchup eet’ je denkt dan aan Amerika
 Je maakt dan gebruik van ‘informatie over de basisfrequentie’ =
informatie over de regelmaat waarmee leden van verschillende
categorieën in de populatie voorkomen
 Welke categorie heeft de beste match?
 Bv hockeymeisje
o Anker en correctie heuristiek: de neiging om een getal of waarde als
beginpunt als anker te gebruiken, vervolgens onvoldoende kunnen corrigeren
op dit ankerpunt
 Bv: de prijs van een product zien in de sale en denken dat dat overal
zo is en je dit getal moeilijk kan loslaten
 Wordt vaak misbruikt door verkopers

Analytisch denken VS holistisch denken
- Fenomeen gereedschapskist: een kist die diverse instrumenten bevat die mensen
kunnen gebruiken als zij over hun sociale omgeving nadenken en daarin opereren.
Alle mensen beschikken over dezelfde instrumenten, maar in een cultuur waarin zij
opgroeien bepaalt welke zij het meest gebruiken.