Hoofdstuk 1 – Tijd van jagers en boeren
De eerste mens komt Afrika zo een 4.4 miljoen jaar geleden. 1.4 miljoen jaar geleden verspreidde
homo habilis zich over de hele wereld, behalve Antarctica. Zo een 100 000 jaar geleden verliet een
nieuw menssoort Afrika, de homo sapiens. Zij konden zich sneller aanpassen dan de homo habilis. De
mensensoorten stierven uit de homo sapiens bleven over.
Jagen en verzamelen is voor de mens de oudste vorm van bestaan. Zij leefde een Normandisch
bestaan.
13000 jaar geleden verdween de laatste ijstijd, er kwam een toendraklimaat. Op de toendra leefde
rendierjagers, zij hadden een Normandisch bestaan. Ze gebruikte gereedschap van vuursteen. Door
de temperatuurstijging veranderde de toendra in een bosrijk gebied. Rond 7000 v. Chr. hoefde
mensen niet meer ver weg te trekken. In een beperkt gebied was voldoende eten. Ze viste en jaagde.
Rond 9000 v. Chr. ontstond de eerst agrarische samenleving dit was in de Vruchtbare Halvemaan
(huidige Turkije, Irak, Libanon, Israël en Syrië). Gevolgen van de agrarische revolutie waren:
Boeren maakte natuur naar hun wens
Bevolking toename (door meer voedsel)
Niet iedereen hoefde boer te zijn
Samenleving werd gelaagd en complex
Dieren moesten ze niet hebben, grotere dieren werden gedood en kleinere gefokt tot tamme
kuddes. Boeren ontwikkelde nieuwe technieken (zoals spinnen en weven van wol). Er werden
metalen als koper, brons en later ijzer gebruikt. Lastdieren werden gebruikt om goederen te dragen
en als trekdier voor een kar of ploeg.
Belangrijke vinding= mesten en ploegen voor vruchtbare grond. Nadelen van de landbouw:
Meer tijd aan verkrijgen van voedsel
Erosie van bodem
Afvalhopen van nederzettingen werden een bron van ziektes.
Rond 5300 eerste boeren in West- Europa. Ze hadden een bandkeramiek cultuur. Bandkeramiek
cultuur door opvallende versieringen in de vorm van een band op het aardewerk, het werd gevonden
in grafkuilen.
3500- 2700 v. Chr. leefde een andere groep boeren de trechterbekercultuur. Trechterbekercultuur
door potten, bekers en schalen in de vorm van een trechter. Deze werden samen met sieraden
gevonden in de hunebedden. Dit gaven ze mee aan de overledenen.
De eerste boeren maakte veel gebruik van de vuursteen. Daarom spreken we van een Steentijd.
Rond 4000 v. Chr. waren er de eerste bronzen voorwerpen. Vanaf 700 v. Chr. Kwam er gebruik van
ijzer, wat nieuwe technologische inzichten bracht.
Door geen schriftelijke bronnen weten we niet precies wat mensen dachten. Grottekening, beeldjes
en graftekeningen staan vaak als teken van religie. Een belangrijk kenmerk van de homo sapiens is
‘mogelijkheid om werkelijkheid te vergroten’.
Prehistorie eindigde bij geschreven bronnen. Deze tijd is per gebied anders. Toch komen we door
archeologen achter de leefwijze in de prehistorie. Een andere belangrijke wetenschap is Culturele
Antropologie, hierbij gaat men uit van het doen en denken van de mens nu.
, Hoofdstuk 2 - tijd van Grieken en Romeinen
De eerste stadstaten waren in het Midden-Oosten (Mesopotaine en langs de Nijl). Doordat men
dacht dat de oogst afhing van goden, kwamen er tempels met priesters. Het verdedigen en
veroveren van vruchtbare grond werd door soldaten gedaan. In tegendeel moesten boeren hiervoor
belasting (voedsel) geven. Deze administratie hielden ambachtslieden bij, hieruit ontstond het eerst
schrift. Later kwam hier uit het spijkerschrift daar stonden de regels van de koning in.
In 800 v. Chr. kende Griekenland de stadstaten Athene, Sparta en Thebe. Door weinig vruchtbare
grond kwamen er kolonies. Hierdoor werd handel en scheepvaart belangrijk. In Athene ontstond
filosofie en democratie.
In 750 v. Chr. was Rome het centrum van het Romeinse rijk. Al snel veroverde ze alle gebieden rond
de Middellandse zee. 50 V. Chr. kwamen de Romeinen onder leiding van Julius Caesar in de Lage
Landen. Daarna volgde Augustus, toen kwam een periode van stabiliteit en welvaart dat kwam door
het Pax Romana.
In het hele rijk golden dezelfde wetten, rechtbanken hielden hier toezicht op. Latijns was de
gemeenschappelijk taal, met het Romeinse schrift werd er gecommuniceerd en de Romeinse
munteenheid werd gebruikt. 1/4 was slaaf.
Rond 50 v. Chr. verschenen de eerste romeinse soldaten in de Lage Landen onder leiding van Julius
Caesar. Zo maakte de Germaanse bevolking kennis met de Grieks- Romeinse cultuur uit het
Middellandse zeegebied. De Germanen kende hiervoor nog geen staten/ steden. De rijn was de grens
van het rijk. Wat bewaakte werd door wachttorens en forten langs de rivier. Op de plaats Nijmegen
toen Noviomagus was een enorme nederzetting. Hier was een legereenheid van 6000 man. Ze
hadden een amfitheater of arena en een markt. De romeinse soldaten hadden een degelijke
uitrusting en werden goed getraind. Oud- soldaten kregen bij wijze van pensioen na een diensttijd
van 25 jaar een stuk grond in grensgebied.
Er waren verschillende Germaanse stammen: Friezen, Bataven en de Kananefaten. Zij kwamen als
hulpsoldaten in alle uithoeken van het rijk terecht. In 69 v. Chr. kwamen de Bataven samen met
andere Germaanse stammen in opstand tegen de romeinen.
De religie van de Romeinen maakte een opmerkelijke ontwikkeling door. Eerst geloofden ze in een
uitgebreide godenwereld (polytheïsme). De christen werden vervolgd. Uiteindelijk was het
christendom alleen toegestaan. Het christendom bleef een belangrijk deel van de romeinse erfenis.
Ondergang West- Romeinse rijk:
- Problemen met opvolgers
- Grenzen kwamen in 250 onder druk te staan door de Grote Volksverhuizing
- Klimaatverandering
- Economie raakte in crisis door belastingverhoging
In 402 trokken Romeinen zich terug voor Rome te beschermen. In 476 trad de laatste keizer af.
In 395 werd het rijk in tweeën verdeeld West-Romeinse Rijk en Oost-Romeinse Rijk.
Na de verdwijnen van de romeinen verdwenen de wegen en bruggen, simpelweg omdat niemand ze
meer onderhield. Ook stopte de handel. De rivieren hebben veel bronnen verwijderd.
De romeinen hebben veel geschreven bronnen achter gelaten. Deze geven belangrijke informatie
over deze tijd en geven veel inzicht in het denken van de Romeinen.
De eerste mens komt Afrika zo een 4.4 miljoen jaar geleden. 1.4 miljoen jaar geleden verspreidde
homo habilis zich over de hele wereld, behalve Antarctica. Zo een 100 000 jaar geleden verliet een
nieuw menssoort Afrika, de homo sapiens. Zij konden zich sneller aanpassen dan de homo habilis. De
mensensoorten stierven uit de homo sapiens bleven over.
Jagen en verzamelen is voor de mens de oudste vorm van bestaan. Zij leefde een Normandisch
bestaan.
13000 jaar geleden verdween de laatste ijstijd, er kwam een toendraklimaat. Op de toendra leefde
rendierjagers, zij hadden een Normandisch bestaan. Ze gebruikte gereedschap van vuursteen. Door
de temperatuurstijging veranderde de toendra in een bosrijk gebied. Rond 7000 v. Chr. hoefde
mensen niet meer ver weg te trekken. In een beperkt gebied was voldoende eten. Ze viste en jaagde.
Rond 9000 v. Chr. ontstond de eerst agrarische samenleving dit was in de Vruchtbare Halvemaan
(huidige Turkije, Irak, Libanon, Israël en Syrië). Gevolgen van de agrarische revolutie waren:
Boeren maakte natuur naar hun wens
Bevolking toename (door meer voedsel)
Niet iedereen hoefde boer te zijn
Samenleving werd gelaagd en complex
Dieren moesten ze niet hebben, grotere dieren werden gedood en kleinere gefokt tot tamme
kuddes. Boeren ontwikkelde nieuwe technieken (zoals spinnen en weven van wol). Er werden
metalen als koper, brons en later ijzer gebruikt. Lastdieren werden gebruikt om goederen te dragen
en als trekdier voor een kar of ploeg.
Belangrijke vinding= mesten en ploegen voor vruchtbare grond. Nadelen van de landbouw:
Meer tijd aan verkrijgen van voedsel
Erosie van bodem
Afvalhopen van nederzettingen werden een bron van ziektes.
Rond 5300 eerste boeren in West- Europa. Ze hadden een bandkeramiek cultuur. Bandkeramiek
cultuur door opvallende versieringen in de vorm van een band op het aardewerk, het werd gevonden
in grafkuilen.
3500- 2700 v. Chr. leefde een andere groep boeren de trechterbekercultuur. Trechterbekercultuur
door potten, bekers en schalen in de vorm van een trechter. Deze werden samen met sieraden
gevonden in de hunebedden. Dit gaven ze mee aan de overledenen.
De eerste boeren maakte veel gebruik van de vuursteen. Daarom spreken we van een Steentijd.
Rond 4000 v. Chr. waren er de eerste bronzen voorwerpen. Vanaf 700 v. Chr. Kwam er gebruik van
ijzer, wat nieuwe technologische inzichten bracht.
Door geen schriftelijke bronnen weten we niet precies wat mensen dachten. Grottekening, beeldjes
en graftekeningen staan vaak als teken van religie. Een belangrijk kenmerk van de homo sapiens is
‘mogelijkheid om werkelijkheid te vergroten’.
Prehistorie eindigde bij geschreven bronnen. Deze tijd is per gebied anders. Toch komen we door
archeologen achter de leefwijze in de prehistorie. Een andere belangrijke wetenschap is Culturele
Antropologie, hierbij gaat men uit van het doen en denken van de mens nu.
, Hoofdstuk 2 - tijd van Grieken en Romeinen
De eerste stadstaten waren in het Midden-Oosten (Mesopotaine en langs de Nijl). Doordat men
dacht dat de oogst afhing van goden, kwamen er tempels met priesters. Het verdedigen en
veroveren van vruchtbare grond werd door soldaten gedaan. In tegendeel moesten boeren hiervoor
belasting (voedsel) geven. Deze administratie hielden ambachtslieden bij, hieruit ontstond het eerst
schrift. Later kwam hier uit het spijkerschrift daar stonden de regels van de koning in.
In 800 v. Chr. kende Griekenland de stadstaten Athene, Sparta en Thebe. Door weinig vruchtbare
grond kwamen er kolonies. Hierdoor werd handel en scheepvaart belangrijk. In Athene ontstond
filosofie en democratie.
In 750 v. Chr. was Rome het centrum van het Romeinse rijk. Al snel veroverde ze alle gebieden rond
de Middellandse zee. 50 V. Chr. kwamen de Romeinen onder leiding van Julius Caesar in de Lage
Landen. Daarna volgde Augustus, toen kwam een periode van stabiliteit en welvaart dat kwam door
het Pax Romana.
In het hele rijk golden dezelfde wetten, rechtbanken hielden hier toezicht op. Latijns was de
gemeenschappelijk taal, met het Romeinse schrift werd er gecommuniceerd en de Romeinse
munteenheid werd gebruikt. 1/4 was slaaf.
Rond 50 v. Chr. verschenen de eerste romeinse soldaten in de Lage Landen onder leiding van Julius
Caesar. Zo maakte de Germaanse bevolking kennis met de Grieks- Romeinse cultuur uit het
Middellandse zeegebied. De Germanen kende hiervoor nog geen staten/ steden. De rijn was de grens
van het rijk. Wat bewaakte werd door wachttorens en forten langs de rivier. Op de plaats Nijmegen
toen Noviomagus was een enorme nederzetting. Hier was een legereenheid van 6000 man. Ze
hadden een amfitheater of arena en een markt. De romeinse soldaten hadden een degelijke
uitrusting en werden goed getraind. Oud- soldaten kregen bij wijze van pensioen na een diensttijd
van 25 jaar een stuk grond in grensgebied.
Er waren verschillende Germaanse stammen: Friezen, Bataven en de Kananefaten. Zij kwamen als
hulpsoldaten in alle uithoeken van het rijk terecht. In 69 v. Chr. kwamen de Bataven samen met
andere Germaanse stammen in opstand tegen de romeinen.
De religie van de Romeinen maakte een opmerkelijke ontwikkeling door. Eerst geloofden ze in een
uitgebreide godenwereld (polytheïsme). De christen werden vervolgd. Uiteindelijk was het
christendom alleen toegestaan. Het christendom bleef een belangrijk deel van de romeinse erfenis.
Ondergang West- Romeinse rijk:
- Problemen met opvolgers
- Grenzen kwamen in 250 onder druk te staan door de Grote Volksverhuizing
- Klimaatverandering
- Economie raakte in crisis door belastingverhoging
In 402 trokken Romeinen zich terug voor Rome te beschermen. In 476 trad de laatste keizer af.
In 395 werd het rijk in tweeën verdeeld West-Romeinse Rijk en Oost-Romeinse Rijk.
Na de verdwijnen van de romeinen verdwenen de wegen en bruggen, simpelweg omdat niemand ze
meer onderhield. Ook stopte de handel. De rivieren hebben veel bronnen verwijderd.
De romeinen hebben veel geschreven bronnen achter gelaten. Deze geven belangrijke informatie
over deze tijd en geven veel inzicht in het denken van de Romeinen.
