HOORCOLLEGE(1((Taal(en(interpretatie:(de(hermeneutiek((
Een(kwestie(van(taal(
Martin(Heidegger,+Zijn+en+tijd,+par+32.++
Verstaan+en+uitleg.+(vertaling+van+Sein+und+Zeit+–+Mark+Wildschut)+
+
Hans(Georg(Gadamer,+Wahrheit+und+Methode+(vert.+Truth+and+Method,+Elements+of+a+theory+
of+hermeunetic+experience)(
(
Recap&Filosofie&1(
Denk(aan(de(documentaire(‘Inside(Job’(;(
(
Een(van(de(meest(opvallende(dingen:(de(taal(die(wordt(gebezigd(door(de(betrokken(
partijen(iets(doet(met(datgene(wat(er(in(die(documentaire(gebeurt(
VB.(Op(het(moment(dat(de(politie(spreekt(over(burgers(als(klanten(of(clienten(dan(schept(
dat(een(bepaalde(verwachting(die(dat(woord(met(zich(meebrengt.(Wat(gebeurt(er(nu(als(
ik(als(burger((klant)(ontevreden(ben(over(de(politie.(Je(kan(als(burger(niet(de(keuze(
maken(naar(een(andere(aanbieder(te(gaan.(Dit(kan(niet.(Niet(een(normale(klantrelatie.(
Maar(wanneer(je(die(relatie(zo(gaat(beschrijven(dan(gebeurt(er(iets(met(de(manier(
waarop(je(naar(instituties(gaat(kijken.((
!(dit(gebeurt(ook(in(die(documentaire.(Als(ik(de(bank(zie(als(een(pure(onderneming(die(
gericht(is(op(winst(maken.(Als(ik(mensen(zie(als(self%interested+animals(die(hun(
rationaliteit(gebruiken(om(hun(eigen(belang(zo(goed(mogelijk(te(dienen.(Dan(ga(ik(op(een(
bepaalde(manier(kijken(naar(mijn(eigen(organisatie(en(klanten(en(zie(ik(dat(we(een(spel(
aan(het(spelen(zijn.(Een(spel(waar(we(gaan(proberen(ieder(op(onze(eigen(manier(zoveel(
mogelijk(daaruit(te(halen.((
!(Een(manier(waarop(je(dus(kijkt(en(gaat(spreken(hangen(met(elkaar(samen.(De(manier(
waarop(je(je(activiteit(begrijpt,(je(instituties(begrijpt.(De(manier(waarop(mensen(spreken(
en(waarop(ze(zich(verhouden(tot(de(wereld.(Dit(merk(je(misschien(al(op(het(moment(in(
het(dagelijks(leven(wanneer(je(mensen(spreekt(uit(een(bepaald(milieu((realityTtv(kijken(
vinden(we(ook(leuk).(Je(merkt(dat(in(bepaalde(kringen(dus(op(een(bepaalde(wijze(wordt(
gesproken(over(bepaalde(zaken(
(
!&Dus;(belangrijk(is(dus(dat(die(taal(niet(alleen(een(beschrijving(is(van(de(werkelijkheid,(
maar(die(taal(bepaalt(ook(hoe(je(jezelf(rechtvaardigt(en(hoe(je(je(activiteiten(
rechtvaardigt.(Datgene(dat(je(aan(het(doen(bent(rechtvaardig(je(zelf(met(bepaalde(
woorden/uitdrukkingen/frasen(die(je(gebruikt.((
(
De(nauwe(samenhang(tussen(de(manier(waarop(mensen(spreken((de(taal(die(zij(
bezigen),(hoe(zij(zich(verhouden(tot(de(wereld(en(de(manier(waarop(instituties(werken(
en(zichzelf(rechtvaardigen,(de(manier(waarop(de(werkelijkheid(wordt(gepresenteerd(
(
Wetenschap(is(deel(van(het(probleem.(Belangrijk(in(dit(verhaal(dat(de(wetenschap(een(
bepaald(onderdeel(is(van(dit(gebeuren.(Dit(zagen(we(ook(bij(Marx.(De+bovenbouw+is+een+
ideologische+reflectie+van+de+onderbouw.(De(gedachte(dat(de(belangen(die(economisch(
speelden(in(de(onderbouw((de(machtsverhoudingen,(eigendomsverdelingen)(dat(die(
gereflecteerd(worden(in(de(ideologische(bovenbouw((in(de(moraal,(filosofie,(
wetenschap).(In(die(wetenschap(wordt(dus(eigenlijk(een(ander(belang(gediend((in(dit(
, geval(van(Inside(Job(dus(een(economisch(belang)(en(wordt(gerechtvaardigd.(Terwijl(we(
het(idee(hebben(dat(het(een(objectieve(verklaring(is,(is(dit(in(feite(een(verholen(
machtsmechanisme(wat(gaande(is.((
(
In(welke(zin(is(hier(dus(sprake(van(taal?((
We(hebben(het(over(taal(zoals(die(ook(in(de(wetenschap(wordt(gebezigd,(die(niet(puur(
neutraal(is,(maar(die(iets(doet.(Daarom(is(het(een(kwestie(van(taal.(Een(taal(dus(en(de(
manier(waarop(we(beschrijven(die(bepalend(is(voor(het(beeld(op(de(wereld(en(de(
manier(waarop(instituties(zichzelf(rechtvaardigen.((
(
Taal(als(interpretatie((een(manier(van(interpreteren,(een(manier(van(uitleggen)(en(als(
een(machtig(‘spreek(act’(in(een(institutionele(context(om(dingen((met(elkaar)(te(
communiceren,(organiseren,(verklaren(en(rechtvaardigen((in(zaken,(wetenschap(etc.)(
Taal(zelf(is(al(een(interpretatie(handeling.(Tegelijkertijd(is(het(dus(een(machtig(wapen(
waardoor(we(dingen(in(gang(kunnen(zetten,(mensen(in(beweging(kunnen(zetten.(Als(je(
maar(vaak(genoeg(een(bepaalde(slogan(herhaalt(gaan(mensen(ook(op(die(manier(met(die(
zaken(om.(Het(gaat(niet(alleen(om(communicatie,(maar(om(taal(als(iets(dat(speelt(in(de(
manier(waarop(we(instituties(organiseren(en(de(manier(waarop(we(zaken(met(elkaar(
afspreken.(De(manier(waarop(we(zaken(vastleggen((wetboek((ideologische(reflectie)).(In(
taal(wordt(met(het(samenleven(van(mensen(ook(iets(bekrachtigt.((
(
Het(thema(zelf(is(heel(oud(in(de(filosofie(
Dit(thema(van(taal(niet(simpelweg(als(communicatiemiddel(maar(als(machtig(wapen(is(al(
heel(oud(in(de(filosofie.((
(
Logos(betekent(‘spraak’(en(‘rede’((T(relatie(tussen(de(manier(waarop(we(spreken,(de(
manier(waarop(we(denken(en(hoe(dingen(zijn(
Logos(=(spraak(/(de(rede((reason,(het(verstand)(!(de(overeenstemming(tussen(de(
manieren(van(spreken,(en(de(manieren(van(denken.((
Wil(je(weten(hoe(een(mens(over(iets(nadenkt,(moet(je(kijken(hoe(diegene(daar(over(
spreekt.((
(
Plato(en(AristotelesT(dialectiek/logica/retorica((
Spreken(komt(overeen(met(de(manier(van(denken.(En(de(manier(van(denken(komt(
overeen(met(de(manier(hoe(dingen(zijn.(Althans,(wanneer(je(er(op(de(juiste(manier(over(
spreekt(en(dus(op(de(juiste(manier(over(nadenkt.((
Reflectie(op(taal(is(dus(heel(belangrijk,(waarin(het(gaat(om(de(waarheidsvraag.(Hoe(
spreek(je(er(over?(Gebruik(je(de(juiste(woorden?((
Hanteert(de(wetenschap(op(de(juiste(manier(de(logos?(De(logica(bij(de(Grieken(gaat(dus(
verder;(gebruik(ik(de(juiste(begrippen(om(dat(de(beschrijven(wat(ik(wil(doorgronden?((
(
Verschillende(domeinen(van(onderzoek(
Aristoteles,(retorica:(de(taal(zoals(die(gebezigd(wordt(door(een(politicus,(een(politicus(
die(slogans(gebruikt(of(op(angst(inspeelt.(Dat(is(de(retorica((de(kracht(van(de(
vergelijking,(waarin(je(op(iemands(gemoed(werkt).(Dan(zie(je(dat(iemands(
gemoed/stemming(heel(belangrijk(is(waarop(hij(is(aangedaan.(!(Geldt(niet(alleen(in(de(
politiek,(ook(in(het(bedrijfsleven.((
(
(
Een(kwestie(van(taal(
Martin(Heidegger,+Zijn+en+tijd,+par+32.++
Verstaan+en+uitleg.+(vertaling+van+Sein+und+Zeit+–+Mark+Wildschut)+
+
Hans(Georg(Gadamer,+Wahrheit+und+Methode+(vert.+Truth+and+Method,+Elements+of+a+theory+
of+hermeunetic+experience)(
(
Recap&Filosofie&1(
Denk(aan(de(documentaire(‘Inside(Job’(;(
(
Een(van(de(meest(opvallende(dingen:(de(taal(die(wordt(gebezigd(door(de(betrokken(
partijen(iets(doet(met(datgene(wat(er(in(die(documentaire(gebeurt(
VB.(Op(het(moment(dat(de(politie(spreekt(over(burgers(als(klanten(of(clienten(dan(schept(
dat(een(bepaalde(verwachting(die(dat(woord(met(zich(meebrengt.(Wat(gebeurt(er(nu(als(
ik(als(burger((klant)(ontevreden(ben(over(de(politie.(Je(kan(als(burger(niet(de(keuze(
maken(naar(een(andere(aanbieder(te(gaan.(Dit(kan(niet.(Niet(een(normale(klantrelatie.(
Maar(wanneer(je(die(relatie(zo(gaat(beschrijven(dan(gebeurt(er(iets(met(de(manier(
waarop(je(naar(instituties(gaat(kijken.((
!(dit(gebeurt(ook(in(die(documentaire.(Als(ik(de(bank(zie(als(een(pure(onderneming(die(
gericht(is(op(winst(maken.(Als(ik(mensen(zie(als(self%interested+animals(die(hun(
rationaliteit(gebruiken(om(hun(eigen(belang(zo(goed(mogelijk(te(dienen.(Dan(ga(ik(op(een(
bepaalde(manier(kijken(naar(mijn(eigen(organisatie(en(klanten(en(zie(ik(dat(we(een(spel(
aan(het(spelen(zijn.(Een(spel(waar(we(gaan(proberen(ieder(op(onze(eigen(manier(zoveel(
mogelijk(daaruit(te(halen.((
!(Een(manier(waarop(je(dus(kijkt(en(gaat(spreken(hangen(met(elkaar(samen.(De(manier(
waarop(je(je(activiteit(begrijpt,(je(instituties(begrijpt.(De(manier(waarop(mensen(spreken(
en(waarop(ze(zich(verhouden(tot(de(wereld.(Dit(merk(je(misschien(al(op(het(moment(in(
het(dagelijks(leven(wanneer(je(mensen(spreekt(uit(een(bepaald(milieu((realityTtv(kijken(
vinden(we(ook(leuk).(Je(merkt(dat(in(bepaalde(kringen(dus(op(een(bepaalde(wijze(wordt(
gesproken(over(bepaalde(zaken(
(
!&Dus;(belangrijk(is(dus(dat(die(taal(niet(alleen(een(beschrijving(is(van(de(werkelijkheid,(
maar(die(taal(bepaalt(ook(hoe(je(jezelf(rechtvaardigt(en(hoe(je(je(activiteiten(
rechtvaardigt.(Datgene(dat(je(aan(het(doen(bent(rechtvaardig(je(zelf(met(bepaalde(
woorden/uitdrukkingen/frasen(die(je(gebruikt.((
(
De(nauwe(samenhang(tussen(de(manier(waarop(mensen(spreken((de(taal(die(zij(
bezigen),(hoe(zij(zich(verhouden(tot(de(wereld(en(de(manier(waarop(instituties(werken(
en(zichzelf(rechtvaardigen,(de(manier(waarop(de(werkelijkheid(wordt(gepresenteerd(
(
Wetenschap(is(deel(van(het(probleem.(Belangrijk(in(dit(verhaal(dat(de(wetenschap(een(
bepaald(onderdeel(is(van(dit(gebeuren.(Dit(zagen(we(ook(bij(Marx.(De+bovenbouw+is+een+
ideologische+reflectie+van+de+onderbouw.(De(gedachte(dat(de(belangen(die(economisch(
speelden(in(de(onderbouw((de(machtsverhoudingen,(eigendomsverdelingen)(dat(die(
gereflecteerd(worden(in(de(ideologische(bovenbouw((in(de(moraal,(filosofie,(
wetenschap).(In(die(wetenschap(wordt(dus(eigenlijk(een(ander(belang(gediend((in(dit(
, geval(van(Inside(Job(dus(een(economisch(belang)(en(wordt(gerechtvaardigd.(Terwijl(we(
het(idee(hebben(dat(het(een(objectieve(verklaring(is,(is(dit(in(feite(een(verholen(
machtsmechanisme(wat(gaande(is.((
(
In(welke(zin(is(hier(dus(sprake(van(taal?((
We(hebben(het(over(taal(zoals(die(ook(in(de(wetenschap(wordt(gebezigd,(die(niet(puur(
neutraal(is,(maar(die(iets(doet.(Daarom(is(het(een(kwestie(van(taal.(Een(taal(dus(en(de(
manier(waarop(we(beschrijven(die(bepalend(is(voor(het(beeld(op(de(wereld(en(de(
manier(waarop(instituties(zichzelf(rechtvaardigen.((
(
Taal(als(interpretatie((een(manier(van(interpreteren,(een(manier(van(uitleggen)(en(als(
een(machtig(‘spreek(act’(in(een(institutionele(context(om(dingen((met(elkaar)(te(
communiceren,(organiseren,(verklaren(en(rechtvaardigen((in(zaken,(wetenschap(etc.)(
Taal(zelf(is(al(een(interpretatie(handeling.(Tegelijkertijd(is(het(dus(een(machtig(wapen(
waardoor(we(dingen(in(gang(kunnen(zetten,(mensen(in(beweging(kunnen(zetten.(Als(je(
maar(vaak(genoeg(een(bepaalde(slogan(herhaalt(gaan(mensen(ook(op(die(manier(met(die(
zaken(om.(Het(gaat(niet(alleen(om(communicatie,(maar(om(taal(als(iets(dat(speelt(in(de(
manier(waarop(we(instituties(organiseren(en(de(manier(waarop(we(zaken(met(elkaar(
afspreken.(De(manier(waarop(we(zaken(vastleggen((wetboek((ideologische(reflectie)).(In(
taal(wordt(met(het(samenleven(van(mensen(ook(iets(bekrachtigt.((
(
Het(thema(zelf(is(heel(oud(in(de(filosofie(
Dit(thema(van(taal(niet(simpelweg(als(communicatiemiddel(maar(als(machtig(wapen(is(al(
heel(oud(in(de(filosofie.((
(
Logos(betekent(‘spraak’(en(‘rede’((T(relatie(tussen(de(manier(waarop(we(spreken,(de(
manier(waarop(we(denken(en(hoe(dingen(zijn(
Logos(=(spraak(/(de(rede((reason,(het(verstand)(!(de(overeenstemming(tussen(de(
manieren(van(spreken,(en(de(manieren(van(denken.((
Wil(je(weten(hoe(een(mens(over(iets(nadenkt,(moet(je(kijken(hoe(diegene(daar(over(
spreekt.((
(
Plato(en(AristotelesT(dialectiek/logica/retorica((
Spreken(komt(overeen(met(de(manier(van(denken.(En(de(manier(van(denken(komt(
overeen(met(de(manier(hoe(dingen(zijn.(Althans,(wanneer(je(er(op(de(juiste(manier(over(
spreekt(en(dus(op(de(juiste(manier(over(nadenkt.((
Reflectie(op(taal(is(dus(heel(belangrijk,(waarin(het(gaat(om(de(waarheidsvraag.(Hoe(
spreek(je(er(over?(Gebruik(je(de(juiste(woorden?((
Hanteert(de(wetenschap(op(de(juiste(manier(de(logos?(De(logica(bij(de(Grieken(gaat(dus(
verder;(gebruik(ik(de(juiste(begrippen(om(dat(de(beschrijven(wat(ik(wil(doorgronden?((
(
Verschillende(domeinen(van(onderzoek(
Aristoteles,(retorica:(de(taal(zoals(die(gebezigd(wordt(door(een(politicus,(een(politicus(
die(slogans(gebruikt(of(op(angst(inspeelt.(Dat(is(de(retorica((de(kracht(van(de(
vergelijking,(waarin(je(op(iemands(gemoed(werkt).(Dan(zie(je(dat(iemands(
gemoed/stemming(heel(belangrijk(is(waarop(hij(is(aangedaan.(!(Geldt(niet(alleen(in(de(
politiek,(ook(in(het(bedrijfsleven.((
(
(
