Les 1: gedrag en erfelijkheid
Wordt het gedrag van mensen bepaald door genetische eigenschappen of door de omgeving?
Nature en nuture
Aangeboren en aangeleerde capaciteiten
Aangeboren capaciteiten:
goed zichtbaar bij baby’s, denk aan communiceren door te huilen en brabbelen, borstvoeding etc.
Erfelijkheid: de overdracht van lichamelijke en geestelijke eigenschappen van generatie op generatie.
Evolutie staat voor de verandering van biologische en psychologische processen in de mens, waarbij
genetische variaties die gunstig zijn voor overleving en voortplanting zullen worden doorgegeven van
generatie op generatie.
Erfelijkheid en sociaal werk.
Erfelijkheid: het van generatie op generatie doorgeven van zichtbare en onzichtbare eigenschappen.
Voor wat voor keuzes staat een 30-jarige vrouw als ze hoort dat haar borstkanker erfelijk is?
Hoe geeft iemand betekenis aan zijn leven als hij weet dat hij de aanleg voor een
dodelijke hersenziekte heeft?
Wat als je een erfelijke ziekte én een kinderwens hebt?
Erfelijke ziektes lopen generaties lang als een rode draad door families.
Daarom en vanwege de impact op meerdere levensterreinen is kennis over erfelijkheid van
belang voor sociaal werkers.
Erfelijkheid en tweelingstudies
Veel onderzoek wat betreft de impact van genen op menselijk gedrag is onderzocht d.m.v.
eeneiige tweelingstudies. Nature – nurture: intelligentie, persoonlijkheid, schizofrenie, depressie
etc.
Eeneiige tweeling (identical twins):
Ava en Alexis hebben hetzelfde genotype. Genotype = het
genetische patroon waarvan je van alle andere mensen (behalve
je eeneiige tweeling- broer/zus) verschilt.
willekeurige combinatie van beide ouders.
Maar, Ava en Alexis kunnen een verschillend fenotype hebben.
Fenotype = waarneembare fysieke kenmerken van een organisme
(dus ook gedrag).
Bestaat uit erfelijke eigenschappen + omgevingsinvloeden (bv.
voeding, stress, zon).
, Belangrijke begrippen
Cellen zijn belangrijke bouwstenen voor je lichaam die belangrijke processen uitvoeren waardoor je
kunt blijven leven.
Botcellen: zorgen voor stevigheid, bloedcellen: zorgen voor zuurstoftransport, kraakbeencellen:
zorgen voor flexibiliteit en stevigheid etc.
Elke cel in het lichaam bevat een volledige verzameling biologische instructies, genomen genoemd,
voor het opbouwen van het organisme.
Deze biologische instructies zijn vastgelegd in 23 paar chromosomen (dus 46 in totaal!).
Elke chromosoom bevat DNA. DNA is een molecuul dat bijzonder geschikt is voor het opslaan van
genetische informatie: DNA is opgebouwd uit genen. Hier zijn de erfelijke lichamelijke en psychische
eigenschappen opgeslagen.
Verdieping – chromosomen
Geslachtschromosomen: chromosomen die onze lichamelijke geslachtskenmerken bepalen.
Vrouwelijk fenotype = 2 keer een X-chromosoom dus XX,
Mannelijk fenotype = 1 X-chromosoom en 1 Y-chromosoom dus XY.
X en Y chromosoom
Iedereen ontvangt een X-chromosoom van de biologische moeder en een X of Y-chromosoom van de
biologische vader.
Autosomen:
chromosomen die geen geslachtschromosomen zijn = alle andere chromosomen.
De autosomale eigenschappen zijn dus niet geslachtsgebonden.
Discussie in de wetenschap
Genen hebben impact op intelligentie, angst, persoonlijkheid, psychische stoornissen etc.
We weten nog niet op welke wijze en in welke mate. Zelfs eeneiige tweelingen vertonen individuele
verschillen in uiterlijk/persoonlijkheid of stoornissen.
Boodschap: schrijf psychologische eigenschappen niet uitsluitend aan erfelijkheid toe.
Wordt het gedrag van mensen bepaald door genetische eigenschappen of door de omgeving?
Nature en nuture
Aangeboren en aangeleerde capaciteiten
Aangeboren capaciteiten:
goed zichtbaar bij baby’s, denk aan communiceren door te huilen en brabbelen, borstvoeding etc.
Erfelijkheid: de overdracht van lichamelijke en geestelijke eigenschappen van generatie op generatie.
Evolutie staat voor de verandering van biologische en psychologische processen in de mens, waarbij
genetische variaties die gunstig zijn voor overleving en voortplanting zullen worden doorgegeven van
generatie op generatie.
Erfelijkheid en sociaal werk.
Erfelijkheid: het van generatie op generatie doorgeven van zichtbare en onzichtbare eigenschappen.
Voor wat voor keuzes staat een 30-jarige vrouw als ze hoort dat haar borstkanker erfelijk is?
Hoe geeft iemand betekenis aan zijn leven als hij weet dat hij de aanleg voor een
dodelijke hersenziekte heeft?
Wat als je een erfelijke ziekte én een kinderwens hebt?
Erfelijke ziektes lopen generaties lang als een rode draad door families.
Daarom en vanwege de impact op meerdere levensterreinen is kennis over erfelijkheid van
belang voor sociaal werkers.
Erfelijkheid en tweelingstudies
Veel onderzoek wat betreft de impact van genen op menselijk gedrag is onderzocht d.m.v.
eeneiige tweelingstudies. Nature – nurture: intelligentie, persoonlijkheid, schizofrenie, depressie
etc.
Eeneiige tweeling (identical twins):
Ava en Alexis hebben hetzelfde genotype. Genotype = het
genetische patroon waarvan je van alle andere mensen (behalve
je eeneiige tweeling- broer/zus) verschilt.
willekeurige combinatie van beide ouders.
Maar, Ava en Alexis kunnen een verschillend fenotype hebben.
Fenotype = waarneembare fysieke kenmerken van een organisme
(dus ook gedrag).
Bestaat uit erfelijke eigenschappen + omgevingsinvloeden (bv.
voeding, stress, zon).
, Belangrijke begrippen
Cellen zijn belangrijke bouwstenen voor je lichaam die belangrijke processen uitvoeren waardoor je
kunt blijven leven.
Botcellen: zorgen voor stevigheid, bloedcellen: zorgen voor zuurstoftransport, kraakbeencellen:
zorgen voor flexibiliteit en stevigheid etc.
Elke cel in het lichaam bevat een volledige verzameling biologische instructies, genomen genoemd,
voor het opbouwen van het organisme.
Deze biologische instructies zijn vastgelegd in 23 paar chromosomen (dus 46 in totaal!).
Elke chromosoom bevat DNA. DNA is een molecuul dat bijzonder geschikt is voor het opslaan van
genetische informatie: DNA is opgebouwd uit genen. Hier zijn de erfelijke lichamelijke en psychische
eigenschappen opgeslagen.
Verdieping – chromosomen
Geslachtschromosomen: chromosomen die onze lichamelijke geslachtskenmerken bepalen.
Vrouwelijk fenotype = 2 keer een X-chromosoom dus XX,
Mannelijk fenotype = 1 X-chromosoom en 1 Y-chromosoom dus XY.
X en Y chromosoom
Iedereen ontvangt een X-chromosoom van de biologische moeder en een X of Y-chromosoom van de
biologische vader.
Autosomen:
chromosomen die geen geslachtschromosomen zijn = alle andere chromosomen.
De autosomale eigenschappen zijn dus niet geslachtsgebonden.
Discussie in de wetenschap
Genen hebben impact op intelligentie, angst, persoonlijkheid, psychische stoornissen etc.
We weten nog niet op welke wijze en in welke mate. Zelfs eeneiige tweelingen vertonen individuele
verschillen in uiterlijk/persoonlijkheid of stoornissen.
Boodschap: schrijf psychologische eigenschappen niet uitsluitend aan erfelijkheid toe.
