Samenvatting Hoofdstuk 7.3 tot
7.3.2
Gezondheidsbevordering en preventie voor verpleegkundigen en
verpleegkundig specialisten
Hoofdstuk 7 Patiëntenvoorlichting door verpleegkundigen
7.3 Effectieve patiëntenvoorlichting tussen verpleegkundigen en patiënten
Voor patiëntenvoorlichting is het communicatieproces het middel om de patiënt
te bereiken. Het voorlichtingsproces is erop gericht de patiënt aan te zetten tot
gedragsverandering en behoud. Het voorlichtingsproces kan worden afgezet
tegen het communicatieproces, wat een communicatiematrix oplevert.
Voor verpleegkundigen is het in gang zetten van het voorlichtingsproces van
belang.
7.3.1 Het voorlichtingsproces door health counseling
Voor doelgerichte voorlichting is het van belang dat verpleegkundigen een
voorlichtingsproces in gang zetten in samenspraak met de patiënt. Voor
patiëntenvoorlichting is health counseling een goede manier om met patiënten te
komen tot een verandering van ongewenst gedrag en ervoor te zorgen dat het
behouden van de ingezette gedragsverandering kans van slagen heeft.
Health counseling: gaat over de begeleiding van de patiënt, met als doel hem te
motiveren de adviezen ook daadwerkelijk uit te voeren en vol te houden.
Voor verpleegkundigen ligt het vooral voor de hand te kiezen voor deze methode
als de patiënt het gedrag permanent of over een langere periode moet
volhouden. Het is een geschikte methode voor patiëntenvoorlichting omdat
planmatig een communicatieproces in gang wordt gezet, waarmee veranderingen
in kennis, inzicht, vaardigheden, attitude, sociale invloed en gedrag worden
beoogd, waarvan een gunstig effect op de lichamelijke, geestelijke
(psychiatrische) en/of sociale problematiek van de patiënt verwacht mag worden.
Gerards (2006) definieert health counseling als:
‘bewuste en doelgerichte communicatie tussen patiënt en health counselor (c.q.
verpleegkundige) met als doel de patiënt te motiveren het gezondheidsadvies
correct op te volgen en vol te houden.’
Health counseling is ontwikkeld als antwoord op het probleem van non-
compliance van patiënten. Non-compliance of therapieontrouw (tegenwoordig
wordt vaker gesproken over concordance) staat voor het verschijnsel dat
patiënten instructies niet ‘opvolgen’ zoals de zorgverlener ze heeft bedoeld, de
instructies anders interpreteren, de instructies niet zo lang als gewenst
voortzetten, oefeningen thuis slechts incidenteel doen etc.
Er is sprake van concordance als de patiënt samen met de zorgverlener
afspraken heeft gemaakt, zodat er in een plan vastgelegd wat de patiënt wel of
niet gaat doen; er is sprake van non-concordance als de patiënt zijn afspraken
met de zorgverlener niet nakomt.
, Gezondheidswerkers veronderstellen veelal dat patiënten met een bepaald
gezondheidsprobleem gemotiveerd zijn om instructies en adviezen te volgen
gericht op het herwinnen van de gezondheid. Dit hoeft echter niet zo te zijn:
- Patiënten kunnen voordeel hebben bij hun rol als ‘eigenaar van’ een
gezondheidsprobleem;
- Het gezondheidsprobleem kan ingangen bieden om met persoonlijke
problemen om te gaan;
- Het gezondheidsprobleem kan als straf worden gezien voor eerder gedrag;
- Patiënten kunnen zich schuldig voelen omdat zij ervaren zelf
verantwoordelijk te zijn voor het ontstaan van hun gezondheidsprobleem;
- Het hebben van een gezondheidsprobleem roept nogal eens gevoelens van
kwetsbaarheid op.
Door het gebruiken van de methode van health counseling doen
verpleegkundigen een uitdrukkelijk beroep op de verantwoordelijkheid van de
patiënt. Met health counseling wordt bij de patiënt stapsgewijs een afwegings- en
keuzeproces op gang gebracht waarin voortdurend geanticipeerd wordt op
mogelijke problemen.
In het voorlichtingsproces dat verloopt tussen verpleegkundige en patiënt kunnen
drie fasen worden onderscheiden:
1. Vindt de voorbereiding van het advies plaats
2. Uitvoering van het advies
3. Nazorg
Zie blz. 319
Fase 1 Voorbereiding van het advies
In deze fase is het ten eerste van belang dat de patiënt zich ervan bewust wordt
dat bepaald (gezondheids)gedrag verband houdt met een gezondheidsprobleem
en ook hoe dit verband eruitziet. In de stap naar bewustwording is voor
verpleegkundigen informatieverstrekking en –uitwisseling met de patiënt
belangrijk. Informatie moet verstrekt worden over de diagnose, het beloop en de
consequenties van het gezondheidsprobleem; daarbij moeten verpleegkundigen
duidelijk en concreet, begrijpelijk en geloofwaardig zijn.
Fase 2Uitvoeren van het advies
In fase 2 gaat de patiënt de fase in van gedragsverandering, de vierde stap in het
proces van health counseling. Voor gedragsverandering zijn gerichte
gedragsinstructies van de verpleegkundige voor de patiënt belangrijk. Duidelijke
instructies omtrent het gewenste gedrag gewen weer wat er van de patiënt wordt
verwacht, hoe deze het gedrag moet uitvoeren, wanneer hij het gedrag moet
vertonen en hoe vaak. De gedragsinstructies dienen eenvoudig, concreet en
specifiek te zijn en de verpleegkundige controleert of ze worden begrepen en
onthouden.
Fase 3 Nazorg
In fase 3 gaat het om het bewerkstelligen van gedragsbehoud. Een verandering
van gedrag is zinvol als deze over een langere periode wordt volgehouden, in elk
geval zo lang als noodzakelijk is voor het welbevinden en de gezondheidssituatie
van de patiënt. Bij gedragsbehoud gaat het om bestendiging van het nieuwe,
gezondheidsbegunstigende gedrag door het verschaffen van feedback. Gerichte
feedback door verpleegkundigen maakt de kans groter dat patiënten de
7.3.2
Gezondheidsbevordering en preventie voor verpleegkundigen en
verpleegkundig specialisten
Hoofdstuk 7 Patiëntenvoorlichting door verpleegkundigen
7.3 Effectieve patiëntenvoorlichting tussen verpleegkundigen en patiënten
Voor patiëntenvoorlichting is het communicatieproces het middel om de patiënt
te bereiken. Het voorlichtingsproces is erop gericht de patiënt aan te zetten tot
gedragsverandering en behoud. Het voorlichtingsproces kan worden afgezet
tegen het communicatieproces, wat een communicatiematrix oplevert.
Voor verpleegkundigen is het in gang zetten van het voorlichtingsproces van
belang.
7.3.1 Het voorlichtingsproces door health counseling
Voor doelgerichte voorlichting is het van belang dat verpleegkundigen een
voorlichtingsproces in gang zetten in samenspraak met de patiënt. Voor
patiëntenvoorlichting is health counseling een goede manier om met patiënten te
komen tot een verandering van ongewenst gedrag en ervoor te zorgen dat het
behouden van de ingezette gedragsverandering kans van slagen heeft.
Health counseling: gaat over de begeleiding van de patiënt, met als doel hem te
motiveren de adviezen ook daadwerkelijk uit te voeren en vol te houden.
Voor verpleegkundigen ligt het vooral voor de hand te kiezen voor deze methode
als de patiënt het gedrag permanent of over een langere periode moet
volhouden. Het is een geschikte methode voor patiëntenvoorlichting omdat
planmatig een communicatieproces in gang wordt gezet, waarmee veranderingen
in kennis, inzicht, vaardigheden, attitude, sociale invloed en gedrag worden
beoogd, waarvan een gunstig effect op de lichamelijke, geestelijke
(psychiatrische) en/of sociale problematiek van de patiënt verwacht mag worden.
Gerards (2006) definieert health counseling als:
‘bewuste en doelgerichte communicatie tussen patiënt en health counselor (c.q.
verpleegkundige) met als doel de patiënt te motiveren het gezondheidsadvies
correct op te volgen en vol te houden.’
Health counseling is ontwikkeld als antwoord op het probleem van non-
compliance van patiënten. Non-compliance of therapieontrouw (tegenwoordig
wordt vaker gesproken over concordance) staat voor het verschijnsel dat
patiënten instructies niet ‘opvolgen’ zoals de zorgverlener ze heeft bedoeld, de
instructies anders interpreteren, de instructies niet zo lang als gewenst
voortzetten, oefeningen thuis slechts incidenteel doen etc.
Er is sprake van concordance als de patiënt samen met de zorgverlener
afspraken heeft gemaakt, zodat er in een plan vastgelegd wat de patiënt wel of
niet gaat doen; er is sprake van non-concordance als de patiënt zijn afspraken
met de zorgverlener niet nakomt.
, Gezondheidswerkers veronderstellen veelal dat patiënten met een bepaald
gezondheidsprobleem gemotiveerd zijn om instructies en adviezen te volgen
gericht op het herwinnen van de gezondheid. Dit hoeft echter niet zo te zijn:
- Patiënten kunnen voordeel hebben bij hun rol als ‘eigenaar van’ een
gezondheidsprobleem;
- Het gezondheidsprobleem kan ingangen bieden om met persoonlijke
problemen om te gaan;
- Het gezondheidsprobleem kan als straf worden gezien voor eerder gedrag;
- Patiënten kunnen zich schuldig voelen omdat zij ervaren zelf
verantwoordelijk te zijn voor het ontstaan van hun gezondheidsprobleem;
- Het hebben van een gezondheidsprobleem roept nogal eens gevoelens van
kwetsbaarheid op.
Door het gebruiken van de methode van health counseling doen
verpleegkundigen een uitdrukkelijk beroep op de verantwoordelijkheid van de
patiënt. Met health counseling wordt bij de patiënt stapsgewijs een afwegings- en
keuzeproces op gang gebracht waarin voortdurend geanticipeerd wordt op
mogelijke problemen.
In het voorlichtingsproces dat verloopt tussen verpleegkundige en patiënt kunnen
drie fasen worden onderscheiden:
1. Vindt de voorbereiding van het advies plaats
2. Uitvoering van het advies
3. Nazorg
Zie blz. 319
Fase 1 Voorbereiding van het advies
In deze fase is het ten eerste van belang dat de patiënt zich ervan bewust wordt
dat bepaald (gezondheids)gedrag verband houdt met een gezondheidsprobleem
en ook hoe dit verband eruitziet. In de stap naar bewustwording is voor
verpleegkundigen informatieverstrekking en –uitwisseling met de patiënt
belangrijk. Informatie moet verstrekt worden over de diagnose, het beloop en de
consequenties van het gezondheidsprobleem; daarbij moeten verpleegkundigen
duidelijk en concreet, begrijpelijk en geloofwaardig zijn.
Fase 2Uitvoeren van het advies
In fase 2 gaat de patiënt de fase in van gedragsverandering, de vierde stap in het
proces van health counseling. Voor gedragsverandering zijn gerichte
gedragsinstructies van de verpleegkundige voor de patiënt belangrijk. Duidelijke
instructies omtrent het gewenste gedrag gewen weer wat er van de patiënt wordt
verwacht, hoe deze het gedrag moet uitvoeren, wanneer hij het gedrag moet
vertonen en hoe vaak. De gedragsinstructies dienen eenvoudig, concreet en
specifiek te zijn en de verpleegkundige controleert of ze worden begrepen en
onthouden.
Fase 3 Nazorg
In fase 3 gaat het om het bewerkstelligen van gedragsbehoud. Een verandering
van gedrag is zinvol als deze over een langere periode wordt volgehouden, in elk
geval zo lang als noodzakelijk is voor het welbevinden en de gezondheidssituatie
van de patiënt. Bij gedragsbehoud gaat het om bestendiging van het nieuwe,
gezondheidsbegunstigende gedrag door het verschaffen van feedback. Gerichte
feedback door verpleegkundigen maakt de kans groter dat patiënten de
