Hoofdstuk 1: Recht in het
algemeen
Inleiding
Mensen staan in relatie met elkaar -> kan conflict in ontstaan -> behoeften aan
mechanismen om deze conflicten te voorkomen of beslechten. Eén van die
mechanismen: RECHT
Mensen in contact -> rekening met anderen houden: jezelf beperken. Maar ook:
regels die je beperken.
Menselijk contact verloopt vaak via rechtsregels. Die hebben als doel om
menselijke gedragingen te ordenen en te uniformeren, doordat ze voor iedereen
gelijkelijk van kracht zijn. De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voor uit
algemeen aanvaarde opvattingen over goed en kwaad en uit de behoefte aan
een doelmatige ordening van de maatschappij -> doel: bevorderen
eerlijkheid/gerechtigheid.
Doel van het recht: het gedrag van mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen
en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van maatschappelijke
rechtvaardigheid ieders belangen zoveel mogelijk worden gerespecteerd en
veiliggesteld.
Conclusie: Het recht ordent menselijk gedrag door het stellen van regels.
Daarnaast zorgt het recht dat die regels worden gehandhaafd door
geschilbeslechting.
De rechtsbronnen
Recht = het geheel van geldende rechtsregels = positief recht = objectief recht.
De rechtsregels van het objectieve recht ordenen de verhoudingen tussen
personen door aan het bevoegdheden en verplichtingen toe te kennen. Subjectief
recht is de bevoegdheid die iemand in een concreet geval aan een regel van
objectief recht ontleent.
VB: Het objectieve recht is = ‘De koper is verplicht de prijs te betalen.’ Het
subjectieve recht is dan een persoon recht op betaling heeft. Oftewel: het
subjectieve recht wordt ontleent aan het objectieve recht: het recht van betaling
wordt ontleend aan het feit dat de koper verplicht is te betalen.
Tweede betekenis van ‘recht’: een recht is een aan het objectieve recht
ontleende, individuele bevoegdheid. (Denk: law vs. right).
Welke rechtsregels horen tot het positieve recht? -> Rechtsbronnen: de bronnen
waaruit het geldend recht voortvloeit:
1. De wet:
elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een
tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan.
2. De jurisprudentie;
De rechter vormt rechtsregels, bij onduidelijke of niet bestaande wettelijke
regels. Als andere rechters deze regel ook toepassen, is er sprake van
jurisprudentie. Deze heeft dezelfde rechtskracht als het wettelijke recht.
3. De gewoonte;
Een gewoonte is niet vastgelegd in de wet, maar wordt wel beschouwd als
een bindende rechtsregel en wordt nageleefd.
4. Verdragen en sommige besluiten van de volkenrechtelijke
organisaties.
Verdragen hebben dezelfde werking als gewone wetten.
Het positieve recht wordt op verschillende manieren ingedeeld.
1
, Nationaal en internationaal recht
Binnen zonder grondgebied bepaalt ieder lang de omvang en inhoud van zijn
nationale rechtsstelsel. Het staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te
regelen wat hij nodig acht en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en
rechterlijke macht toekomen. Dit heet soevereiniteit. (Van binnenuit.) Dat geldt
beide kanten op: soevereine staten accepteren van buitenaf geen macht boven
zich.
Het nationale recht heeft uit zichzelf alleen binnen een nationale staat
rechtskracht. Er is ook internationaal recht. Omdat in Nederland het verdrag één
van de rechtsbronnen is, bevat het nationale recht ook regels van internationale
oorsprong.
Volkenrecht = het deel van het internationaal recht dat rechtsregels bevat over
het verkeer tussen staten onderling en tussen staten en volkenrechtelijke
organisaties. Geboren uit gewoonten.
Verdrag = een schriftelijke, bindende regeling tussen staten onderling of tussen
staten en volkenrechtelijke organisaties. Verschillende typen:
- Verdragen tussen staten waarbij alleen de betreffende regeringen
wederzijds verplichtingen aangaan.
- Verdragen die verplichtingen bevat voor wetgevers van de aangesloten
staten tot het maken of aanpassen van wetgeving. Dit krijgt in en lidstaat
pas betekenis als de wetgever aan de opdracht van het verdrag heeft
voldaan.
- Vedragen die rechtsregels bevatten die in een staat zonder tussenkomast
van de wetgever rechtstreeks in het nationale recht kunnen gelden. Dit
grijpt meer in de soevereiniteit in. Bijv.: EVRM: hebben dezelfde gelding als
rechtsregels van Nederlandse herkomst.
EVRM is tot stand gekomen onder de hoede van de Raad van Europa. Die is
opgericht na WOII. Na de Val van de Muur konden Oostbloklanden ook
toetreden. Door de verschrikkingen van de WOII staat in het EVRM dat elk
individu eigen grondrechten heeft die de staat moet respecteren.
Monistisch systeem = rechtsregels uit een verdrag kunnen deel uitmaken
van het nationale recht zonder dat eerst een omzetting in nationaal recht
nodig is.
- Verdragen die bestaan uit regelingen waarbij bevoegdheden tot wetgeving,
bestuur en rechtsspraak worden opgedragen aan een internationale
organisatie.
Vb.: Verdrag betreffende de EU dat uitgewerkt is in het Verdrag betreffende
de werking van de EU. Op grond van deze verdragen heeft de EU eigen
organen die bevoegd zijn tot wetgeving, rechtspraak en bestuur. Verder
heeft de EU een eigen rechtsorde die deel uitmaakt van de rechtsorde van
elk lidstaat. In Nederland gelden talloze rechtsregels die afkomstig zijn van
de EU. Het geheel van de rechtsregels die afkomstig zijn van de EU wordt
het Europees Unierecht genoemd.
Als een nationale rechtsregel in strijd is met een internationale regel of
besluit is de vraag welke regel geldt. Antwoord: art. 94 Grondwet: de
internationale regel gaat voor: voorrangsregel.
Conclusie: door de werking van het monistisch systeem van art. 93 Grondwet en
de voorrangsregel van art. 94 Grondwet die op dat systeem berust, neemt het
internationaal recht een dominante plaats in binnen de Nederlandse rechtsorde.
Materieel en formeel recht
Het recht heeft twee functies:
2
algemeen
Inleiding
Mensen staan in relatie met elkaar -> kan conflict in ontstaan -> behoeften aan
mechanismen om deze conflicten te voorkomen of beslechten. Eén van die
mechanismen: RECHT
Mensen in contact -> rekening met anderen houden: jezelf beperken. Maar ook:
regels die je beperken.
Menselijk contact verloopt vaak via rechtsregels. Die hebben als doel om
menselijke gedragingen te ordenen en te uniformeren, doordat ze voor iedereen
gelijkelijk van kracht zijn. De inhoud van de meeste rechtsregels vloeit voor uit
algemeen aanvaarde opvattingen over goed en kwaad en uit de behoefte aan
een doelmatige ordening van de maatschappij -> doel: bevorderen
eerlijkheid/gerechtigheid.
Doel van het recht: het gedrag van mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen
en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van maatschappelijke
rechtvaardigheid ieders belangen zoveel mogelijk worden gerespecteerd en
veiliggesteld.
Conclusie: Het recht ordent menselijk gedrag door het stellen van regels.
Daarnaast zorgt het recht dat die regels worden gehandhaafd door
geschilbeslechting.
De rechtsbronnen
Recht = het geheel van geldende rechtsregels = positief recht = objectief recht.
De rechtsregels van het objectieve recht ordenen de verhoudingen tussen
personen door aan het bevoegdheden en verplichtingen toe te kennen. Subjectief
recht is de bevoegdheid die iemand in een concreet geval aan een regel van
objectief recht ontleent.
VB: Het objectieve recht is = ‘De koper is verplicht de prijs te betalen.’ Het
subjectieve recht is dan een persoon recht op betaling heeft. Oftewel: het
subjectieve recht wordt ontleent aan het objectieve recht: het recht van betaling
wordt ontleend aan het feit dat de koper verplicht is te betalen.
Tweede betekenis van ‘recht’: een recht is een aan het objectieve recht
ontleende, individuele bevoegdheid. (Denk: law vs. right).
Welke rechtsregels horen tot het positieve recht? -> Rechtsbronnen: de bronnen
waaruit het geldend recht voortvloeit:
1. De wet:
elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een
tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan.
2. De jurisprudentie;
De rechter vormt rechtsregels, bij onduidelijke of niet bestaande wettelijke
regels. Als andere rechters deze regel ook toepassen, is er sprake van
jurisprudentie. Deze heeft dezelfde rechtskracht als het wettelijke recht.
3. De gewoonte;
Een gewoonte is niet vastgelegd in de wet, maar wordt wel beschouwd als
een bindende rechtsregel en wordt nageleefd.
4. Verdragen en sommige besluiten van de volkenrechtelijke
organisaties.
Verdragen hebben dezelfde werking als gewone wetten.
Het positieve recht wordt op verschillende manieren ingedeeld.
1
, Nationaal en internationaal recht
Binnen zonder grondgebied bepaalt ieder lang de omvang en inhoud van zijn
nationale rechtsstelsel. Het staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te
regelen wat hij nodig acht en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en
rechterlijke macht toekomen. Dit heet soevereiniteit. (Van binnenuit.) Dat geldt
beide kanten op: soevereine staten accepteren van buitenaf geen macht boven
zich.
Het nationale recht heeft uit zichzelf alleen binnen een nationale staat
rechtskracht. Er is ook internationaal recht. Omdat in Nederland het verdrag één
van de rechtsbronnen is, bevat het nationale recht ook regels van internationale
oorsprong.
Volkenrecht = het deel van het internationaal recht dat rechtsregels bevat over
het verkeer tussen staten onderling en tussen staten en volkenrechtelijke
organisaties. Geboren uit gewoonten.
Verdrag = een schriftelijke, bindende regeling tussen staten onderling of tussen
staten en volkenrechtelijke organisaties. Verschillende typen:
- Verdragen tussen staten waarbij alleen de betreffende regeringen
wederzijds verplichtingen aangaan.
- Verdragen die verplichtingen bevat voor wetgevers van de aangesloten
staten tot het maken of aanpassen van wetgeving. Dit krijgt in en lidstaat
pas betekenis als de wetgever aan de opdracht van het verdrag heeft
voldaan.
- Vedragen die rechtsregels bevatten die in een staat zonder tussenkomast
van de wetgever rechtstreeks in het nationale recht kunnen gelden. Dit
grijpt meer in de soevereiniteit in. Bijv.: EVRM: hebben dezelfde gelding als
rechtsregels van Nederlandse herkomst.
EVRM is tot stand gekomen onder de hoede van de Raad van Europa. Die is
opgericht na WOII. Na de Val van de Muur konden Oostbloklanden ook
toetreden. Door de verschrikkingen van de WOII staat in het EVRM dat elk
individu eigen grondrechten heeft die de staat moet respecteren.
Monistisch systeem = rechtsregels uit een verdrag kunnen deel uitmaken
van het nationale recht zonder dat eerst een omzetting in nationaal recht
nodig is.
- Verdragen die bestaan uit regelingen waarbij bevoegdheden tot wetgeving,
bestuur en rechtsspraak worden opgedragen aan een internationale
organisatie.
Vb.: Verdrag betreffende de EU dat uitgewerkt is in het Verdrag betreffende
de werking van de EU. Op grond van deze verdragen heeft de EU eigen
organen die bevoegd zijn tot wetgeving, rechtspraak en bestuur. Verder
heeft de EU een eigen rechtsorde die deel uitmaakt van de rechtsorde van
elk lidstaat. In Nederland gelden talloze rechtsregels die afkomstig zijn van
de EU. Het geheel van de rechtsregels die afkomstig zijn van de EU wordt
het Europees Unierecht genoemd.
Als een nationale rechtsregel in strijd is met een internationale regel of
besluit is de vraag welke regel geldt. Antwoord: art. 94 Grondwet: de
internationale regel gaat voor: voorrangsregel.
Conclusie: door de werking van het monistisch systeem van art. 93 Grondwet en
de voorrangsregel van art. 94 Grondwet die op dat systeem berust, neemt het
internationaal recht een dominante plaats in binnen de Nederlandse rechtsorde.
Materieel en formeel recht
Het recht heeft twee functies:
2
