Samenvatting BVJ 6 (vwo) h2: transport

H2: Transport
2.1 Transportsystemen
De meeste organismen hebben buizensystemen door het lichaam, die voedingsstoffen en afvalstoffen door
het lichaam vervoeren.

Circulatiesystemen bij dieren
Bij eencellige organismen en bij organismen die uit enkele cellagen bestaan, vindt de transport van stoffen
plaats over kleine afstanden, via bijvoorbeeld diffusie. Grotere planten en dieren hebben een vatenstelsel
dat bestaat uit een netwerk van buisjes. Bij de meeste dieren verloopt het transport circulair: de vloeistof
stroomt rond door het lichaam. Bij planten vindt de transport plaats in twee richtingen.

Geleedpotigen hebben een open circulatiesysteem, met een buisvormig hart. Het hart pompt het bloed in
open holtes, waarvan bloedvaten naar alle delen van het lichaam lopen. Andere diersoorten hebben een
bloedsomloop. Dat is een gesloten transportsysteem. Het hart pompt het bloed door de bloedvaten, en
het bloed zal uiteindelijk weer terugkomen bij het hart. Dit is een effectieve manier om over grote
afstanden stoffen te transporteren. Sommige dieren hebben een bloedsomloop met meerdere harten.

De bloedsomloop
Gewervelde dieren hebben een bloedsomloop. Bij vissen bijvoorbeeld stroomt het bloed vanuit het hart
naar de kieuwen en daarna de rest van het lichaam door.




Vissen hebben een enkelvoudige bloedsomloop: per omloop stroomt het bloed maar één keer door het
hart. Het hart van een via bestaat uit een boezem en een kamer. Het bloed dat vanuit de organen naar het
hart komt, komt in de boezem of atrium binnen. De boezem pompt het bloed naar de kamer of ventrikel.
De kamer pompt het bloed langs de kieuwen.

De bloedsomloop van de mens is wat gecompliceerder. Het hart van een
mens bestaat uit twee gescheiden helften: een linkerharthelft en een
rechterharthelft.
De rechterharthelft pompt het bloed langs de longen, waar zuurstof aan
het bloed wordt toegevoegd. Dit heet de llVervolgens komt het bloed
terecht in de linkerharthelft. Vanaf daar wordt het bloed het lichaam
door gepompt. Dat is de grote bloedsomloop. In de grote bloedsomloop
worden zuurstof en voedingstoffen afgegeven aan de cellen in het
lichaam. Afvalstoffen een koolstofdioxide worden opgenomen.
Per bloedsomloop gaat het bloed dus twee keer langs het hart. De
bloedsomloop van de mens noem je een dubbele bloedsomloop. Met
zo’n dubbele bloedsomloop kan een hoge druk worden bereikt.

De bloedsomloop zorgt voor homeostase in het lichaam. Via het bloed
worden opgeloste stoffen door het lichaam getransporteert. De warmte
die vrij komt bij de dissimilatie wordt via het bloed over het lichaam
verdeelt.




13

, Bloedsomloop bij gewervelde dieren
De bloedomloop is bij verschillende diersoorten vrij hetzelfde geregeld. Tussen amifibieën, reptielen,
zoogdieren en vogels zijn een paar kleine verschillen.
Amifibieën hebbem een eenkamerhart. Het is dus gewoon één holte. Het hart pompt een deel van het
bloed naar de longen en de huid voor zuurstofopname. De rest van het bloed gaat via de slagader het
lichaam door.




Bij reptielen is het bloed in het hart grotendeels gescheiden door een tussenschot, maar niet helemaal. Als
het dier niet ademt, kan het bloed met elkaar mengen en door beide aorta’s stromen. Als het dier wel
ademt zal het hart aan de rechterkant harder pompen, waardoor het grootste gedeelte van het bloed naar
de longen zal stromen.




Bij zoogdieren en vogels zijn de twee helften van het hart compleet van elkaar gescheiden. Ze hebben een
volledig gescheiden dubbele bloedsomloop.




14